Τριάντα πέντε χρόνια μετά την ολοκλήρωση των ανασκαφών στους Τάφους των Βασιλέων της Πάφου, κυκλοφορεί ο πρώτος τόμος της τελικής επιστημονικής δημοσίευσης με τίτλο «Tombs of the Kings: The Ptolemaic Necropolis of Pafos – Volume I. Excavation Seasons 1977–1981», φωτίζοντας μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν ποτέ στην Κύπρο.
Η έκδοση του Τμήματος Αρχαιοτήτων παρουσιάζεται στις 3 Ιουνίου στη Λεβέντειο Πινακοθήκη και συγκεντρώνει το αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας για τη βόρεια νεκρόπολη της ελληνιστικής Πάφου, προσφέροντας νέα δεδομένα για την αρχιτεκτονική, τα ταφικά έθιμα, την πολιτική ιστορία και τις πολιτισμικές επιρροές της πτολεμαϊκής περιόδου στην Κύπρο.
Ο τόμος, μεγέθους Α4 και έκτασης 329 + XXIII σελίδων, περιλαμβάνει τη γενική ιστορία του χώρου, αναλυτική παρουσίαση των επισκέψιμων τάφων με περίστυλο αίθριο, καθώς και λεπτομερή καταγραφή των ανασκαφικών περιόδων 1977-1981 υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Σοφοκλή Χατζησάββα.
Ιδιαίτερη θέση στην έκδοση κατέχει ο περίφημος Τάφος 8, ένα από τα πιο επιβλητικά και αινιγματικά ταφικά μνημεία της ελληνιστικής Μεσογείου. Παράλληλα, προτείνεται ολοκληρωμένη μελέτη αποκατάστασης, σύμφωνα και με τη σύσταση του καθηγητή Χαράλαμπου Μπούρα, ο οποίος είχε εγκρίνει την αρχική μελέτη μερικής αναστύλωσης.
Ο Τάφος 8 ανασκάφηκε για πρώτη φορά το 1979 και ξεχωρίζει για τη μνημειακή του αρχιτεκτονική: έναν κεντρικό βραχώδη κύβο, συμμετρικές πτέρυγες γύρω από ανοικτή αυλή και έναν επιβλητικό κλιμακωτό δρόμο που οδηγεί στο εσωτερικό του συγκροτήματος. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν δεκαοκτώ ταφές, θαλάμους, λακκοειδείς τάφους και σημαντικά ευρήματα, όπως χρυσά φύλλα μυρτιάς, μυροδοχεία και αμφορείς από τη Ρόδο, τα οποία ρίχνουν φως στα εμπορικά και πολιτισμικά δίκτυα της εποχής.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανακάλυψη μολύβδινης τεφροδόχου, ένδειξη καύσης νεκρού — πρακτική σπάνια για την Κύπρο αλλά γνωστή στον μακεδονικό κόσμο — στοιχείο που ενισχύει τις ενδείξεις για έντονες πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στην Κύπρο, τη Μακεδονία και την Αλεξάνδρεια.
Η αρχιτεκτονική του μνημείου συνδυάζει ελληνικά, αιγυπτιακά και μακεδονικά στοιχεία, αποτυπώνοντας τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της Ελληνιστικής περιόδου. Το μνημείο περιλαμβάνει ακόμη πηγάδι και εγκαταστάσεις που σχετίζονται με το νερό, πιθανόν συνδεδεμένες με τελετουργίες καθαρμού, όπως αντίστοιχες πρακτικές που συναντώνται σε ταφικά μνημεία της Αλεξάνδρειας.
Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται και η ανακάλυψη δύο λίθινων γερακιών στην είσοδο της κύριας ταφικής θήκης. Το γεράκι, σύμβολο του θεού Ώρου και της βασιλικής εξουσίας στην Αίγυπτο, ενισχύει τις θεωρίες που συνδέουν τον τάφο με την πτολεμαϊκή δυναστεία. Σύμφωνα με τον ανασκαφέα, το μνημείο πιθανόν προοριζόταν για τον τελευταίο Πτολεμαίο ηγεμόνα της Κύπρου, τον Πτολεμαίο της Κύπρου, ο οποίος αυτοκτόνησε με δηλητήριο το 58 π.Χ. για να μην πέσει στα χέρια των Ρωμαίων, γεγονός που σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής.
Η ταφική θήκη βρέθηκε κενή και οι Ρωμαίοι βεβήλωσαν το μνημείο, αποκεφαλίζοντας τα λίθινα γεράκια που φύλαγαν την είσοδο. Η μολύβδινη τεφροδόχος είχε κτιστεί σε ρωγμή του βράχου για να βρεθεί από τους αρχαιολόγους 2038 χρόνια μετά. Ο ανασκαφέας θεωρεί ότι ο Τάφος 8 είχε σχεδιαστεί για μέλος της Πτολεμαϊκής δυναστείας, που δεν θα ήταν άλλος από ίδιο τον Πτολεμαίο της Κύπρου (80-58 π.Χ.).
Τα επτά πρώτα κεφάλαια της έκδοσης υπογράφει ο Σοφοκλής Χατζησάββας, ενώ τα δύο τελευταία, αφιερωμένα στην αρχιτεκτονική του Τάφου 8 και στην πρόταση αναστύλωσης του μνημείου, η καθηγήτρια αρχιτεκτονικής Αλεξάντρα Μπροζόβσκα- Γιαβόρντιτσκα. Η προετοιμασία της έκδοσης και η αρχιτεκτονική μελέτη υποστηρίχθηκαν οικονομικά από το Ίδρυμα Α. Γ. Λεβέντης.
Στην εκδήλωση απευθύνουν χαιρετισμούς ο διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων Γιώργος Γεωργίου και η διευθύντρια του Ιδρύματος Αναστάσιος Γ. Λεβέντης, Λουκία Λοΐζου Χατζηγαβριήλ. Την παρουσίαση της έκδοσης θα πραγματοποιήσει ο αναπληρωτής καθηγητής Ελληνικών Σπουδών στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Πάνος Χριστοδούλου, ενώ θα ακολουθήσει αντιφώνηση από τον συγγραφέα και ανασκαφέα Σοφοκλή Χατζησάββα.
Πού και πότε
- Λευκωσία, Λεβέντειος Πινακοθήκη, Τετάρτη 3 Ιουνίου, 7.30μ.μ.
