Μία ώρα στο μουσείο τον μήνα: Η «συνταγή» της τέχνης για καλύτερη υγεία

Μια νέα επιστημονική έκθεση από τη Βρετανία προτείνει κάτι που μέχρι σήμερα ίσως δεν είχαμε σκεφτεί: Να αφιερώνουμε τουλάχιστον μία ώρα κάθε μήνα στην επίσκεψη ενός μουσείου ή μιας γκαλερί τέχνης.

Η πρόταση βασίζεται σε επιστημονικές έρευνες που συνδέουν την τακτική επαφή με την τέχνη με χαμηλότερα επίπεδα στρες, καλύτερη ψυχική υγεία, λιγότερη μοναξιά και πιθανές μακροπρόθεσμες ωφέλειες για τη γνωστική και σωματική υγεία.

Η έκθεση, με τίτλο The Recommended Dose of Art: A Prescription for Health and Wellbeing, δημοσιεύθηκε από τον βρετανικό οργανισμό Art Fund.

Μία ώρα τον μήνα αρκεί;

Οι συντάκτες της έκθεσης προτείνουν μια «συνιστώμενη δόση τέχνης»: τουλάχιστον 60 λεπτά τον μήνα σε μουσείο ή γκαλερί.

Δεν πρόκειται για επίσημη ιατρική οδηγία ούτε για χρόνο που έχει αποδειχθεί ότι λειτουργεί ως θεραπευτική δόση. Είναι μια πρακτική πρόταση, με στόχο να ενθαρρύνει περισσότερους ανθρώπους να εντάξουν την τέχνη στη ζωή τους.

Η λογική είναι απλή. Όπως οργανώνουμε χρόνο για άσκηση ή για δραστηριότητες στην ύπαιθρο, μπορούμε να αφιερώνουμε λίγο χρόνο και στην επαφή με έργα τέχνης.

Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε 2.000 ενήλικες στη Βρετανία, το 89% δεν φθάνει τη μία ώρα επίσκεψης σε μουσείο ή γκαλερί κάθε μήνα.

Παράλληλα, μόλις το 17% των ερωτηθέντων αναγνώρισε την υποστήριξη της ψυχικής ευεξίας ως πιθανό όφελος μιας τέτοιας επίσκεψης, ενώ μόνο το 7% συνέδεσε την τέχνη με τη σωματική υγεία.

Τι έδειξαν οι έρευνες για την κατάθλιψη

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα που παρουσιάζει η έκθεση αφορά τη σχέση της πολιτιστικής συμμετοχής με την κατάθλιψη.

Προηγούμενη μελέτη σε ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας διαπίστωσε ότι όσοι επισκέπτονταν μουσεία, θέατρα ή κινηματογράφους τουλάχιστον μία φορά τον μήνα είχαν 48% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης κατά την περίοδο παρακολούθησης, σε σύγκριση με όσους δεν συμμετείχαν σε τέτοιες δραστηριότητες.

Πρόκειται για συσχέτιση που προέκυψε από παρατηρησιακή έρευνα. Παράγοντες όπως η κοινωνική ζωή, η οικονομική κατάσταση και η γενικότερη υγεία μπορούν επίσης να επηρεάζουν τα αποτελέσματα.

Τι συμβαίνει στο σώμα όταν βλέπουμε έργα τέχνης

Η επίδραση της τέχνης δεν φαίνεται να περιορίζεται στη διάθεση.

Σε ξεχωριστή επιστημονική μελέτη, ερευνητές εξέτασαν τις φυσιολογικές αντιδράσεις ανθρώπων που παρατηρούσαν αυθεντικά έργα τέχνης σε γκαλερί, συγκρίνοντάς τες με τις αντιδράσεις ανθρώπων που έβλεπαν αναπαραγωγές έργων σε διαφορετικό περιβάλλον.

Στην ομάδα που επισκέφθηκε τη γκαλερί καταγράφηκε μέση μείωση της κορτιζόλης, μιας ορμόνης που συνδέεται με την απόκριση του οργανισμού στο στρες, κατά περίπου 22%, έναντι 8% στην ομάδα σύγκρισης.

Παρατηρήθηκαν επίσης μεταβολές σε ορισμένους δείκτες που σχετίζονται με τη φλεγμονή.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η εμπειρία της παρατήρησης αυθεντικών έργων, μέσα στον ιδιαίτερο χώρο ενός μουσείου, ενδέχεται να ενεργοποιεί διαφορετικές ψυχολογικές και βιολογικές αποκρίσεις.

Πρόκειται, πάντως, για μικρή μελέτη και τα αποτελέσματά της δεν μπορούν να γενικευθούν σε όλους τους ανθρώπους ή σε κάθε είδος πολιτιστικής δραστηριότητας.

Τέχνη, μοναξιά και υγιής γήρανση

Η νέα έκθεση συγκεντρώνει επίσης έρευνες που συνδέουν την πολιτιστική συμμετοχή με την κοινωνική σύνδεση και την υγιή γήρανση.

Σε μία από αυτές, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες που συμμετείχαν σε πολιτιστικές δραστηριότητες εμφάνιζαν 32% χαμηλότερες πιθανότητες να αναφέρουν μοναξιά έπειτα από δέκα χρόνια.

Άλλες μελέτες έχουν εντοπίσει συσχετίσεις μεταξύ πολιτιστικής συμμετοχής και χαμηλότερου κινδύνου γνωστικής έκπτωσης, ευθραυστότητας ή πρόωρου θανάτου.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μηνύματα της έκθεσης είναι ότι δεν χρειάζεται κάποιος να γνωρίζει ιστορία της τέχνης ή να μπορεί να αναλύσει έναν πίνακα για να απολαύσει την εμπειρία.

Μπορεί απλώς να σταθεί μπροστά σε ένα έργο, να παρατηρήσει τις λεπτομέρειές του, να σκεφτεί τι του θυμίζει ή να συζητήσει γι’ αυτό με έναν φίλο.