Μια νέα δράση της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου (ΑΑΕΚ) με στόχο την απαλλαγή των κυπριακών σχολείων από το κάπνισμα θα αρχίσει να εφαρμόζεται από τη νέα σχολική χρονιά, όπως ανακοίνωσε ο πρόεδρος της Αρχής δρ Χρίστος Μηνά μιλώντας την περασμένη Δευτέρα 25 Μαϊου 2026 σε δημοσιογραφική διάσκεψη στο υπουργείο Υγείας στη Λευκωσία στο πλαίσιο των δράσεων για την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος που είναι η 31η Μαΐου κάθε έτους. Τόνισε ότι σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα σε διεθνές επίπεδο, τουλάχιστον 40 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 13-15 ετών χρησιμοποιούν σήμερα κάποιο προϊόν καπνού, ενώ 15 εκατομμύρια έφηβοι κάνουν χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου.
«Η ημέρα αυτή αποτελεί μια σημαντική υπενθύμιση της συλλογικής μας ευθύνης να προστατεύσουμε τη δημόσια υγεία από τις σοβαρές συνέπειες του καπνίσματος και της εξάρτησης από τη νικοτίνη» τόνισε σε ομιλία του στην εκδήλωση ο υπουργός Υγείας Νεόφυτος Χαραλαμπίδης. «Ως υπουργείο Υγείας – πρόσθεσε – παραμένουμε σταθερά προσηλωμένοι στην εφαρμογή και ενίσχυση ολοκληρωμένων πολιτικών πρόληψης, ενημέρωσης και διακοπής του καπνίσματος.
Παράλληλα συνεχίζουμε με συνέπεια την εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας και την προώθηση δράσεων ευαισθητοποίησης, με στόχο τη διασφάλιση ενός ασφαλούς, υγιούς και ποιοτικού περιβάλλοντος για όλους τους πολίτες». Σημειώνεται ότι σήμερα Κυριακή ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του Καπνίσματος η ΑΑΕΚ σε συνεργασία με το υπουργείο Υγείας θα πραγματοποιήσουν για δεύτερη συνεχή χρονιά στο εμπορικό κέντρο «Nicosia Mall» εκδήλωση ενημέρωσης/ευαισθητοποίησης του κοινού για τη χρήση καπνικών προϊόντων. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης θα διατίθεται ενημερωτικό υλικό και παράλληλα θα πραγματοποιούνται μετρήσεις μονοξειδίου του άνθρακα σε καπνιστές. Σημειώνεται ότι η Εθνική Στρατηγική 2021- 2028 της ΑΑΕΚ περιλαμβάνει τη δημιουργία περιβαλλόντων 100% απαλλαγμένων από καπνό, την ενίσχυση της διαθεσιμότητας προγραμμάτων διακοπής και την προστασία των νέων από τα νέα καπνικά προϊόντα. Τονίζεται ότι «η αξιολόγηση και η θεραπεία της εξάρτησης από τη νικοτίνη είναι ηθική και ιατρική υποχρέωση κάθε επαγγελματία υγείας, ενώ η παράλειψη της συνιστά κακή κλινική πρακτική».
Η προαγωγή της υγείας στο σχολικό περιβάλλον
Όπως ανέφερε ο δρ Χρίστος Μηνά, η νέα πρωτοβουλία της ΑΑΕΚ κατά του καπνίσματος αναλαμβάνεται σε συνεργασία με τα υπουργεία Υγείας και Παιδείας και θα προωθηθεί στα σχολεία Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης. Είπε ότι «σκοπός της δράσης αυτής είναι, μέσα από μια «λίστα βασικών σημείων παρατήρησης», να καταγράφεται κατά πόσο η διεύθυνση και το προσωπικό της σχολικής μονάδας εφαρμόζουν συγκεκριμένα μέτρα πρόληψης, αγωγής υγείας και εποπτείας στο σχολικό περιβάλλον. Το συγκεκριμένο εργαλείο θα λειτουργεί καθοδηγητικά, αναδεικνύοντας τις πρακτικές και τα μέτρα που θα πρέπει να εφαρμόζονται, ώστε κάθε σχολικός χώρος να λειτουργεί πραγματικά ως ένας «χώρος απαλλαγμένος από κάθε καπνικό προϊόν». Το έντυπο θα συμπληρώνεται και θα υπογράφεται από κοινού από τη Διεύθυνση της σχολικής μονάδας και τον/τη Σχολίατρο ή Επισκέπτη/τρια Υγείας που επισκέπτεται το σχολείο. Θεωρούμε ιδιαίτερα σημαντικό τον ρόλο του/της Σχολιάτρου και του/της Επισκέπτη/τριας Υγείας στη διαδικασία αυτή, καθώς μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην προαγωγή της υγείας μέσα στο σχολικό περιβάλλον. Το έντυπο θα αποστέλλεται στην ΑΑΕΚ, ενώ σε μεταγενέστερο στάδιο υπάρχει πρόθεση να αναδειχθούν και να δημοσιοποιηθούν «καλά παραδείγματα άκαπνων σχολείων». Η εφαρμογή της δράσης αναμένεται να ξεκινήσει με τη νέα σχολική χρονιά, μετά την έκδοση σχετικής εγκυκλίου από το υπουργείο Παιδείας προς όλες τις σχολικές μονάδες.
Ξεσκεπάζοντας την έλξη, αντιμετωπίζοντας τον εθισμό
Ο πρόεδρος της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου υπογράμμισε ότι «μέσα από συντονισμένες δράσεις πρόληψης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, οφείλουμε όλοι να ενισχύσουμε τις προσπάθειές μας, ώστε να διασφαλίσουμε ένα μέλλον απαλλαγμένο από καπνό και νικοτίνη για τις επόμενες γενιές. H φετινή εκστρατεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του καπνίσματος 2026 με θέμα «Ξεσκεπάζοντας την έλξη – αντιμετωπίζοντας τον εθισμό στη νικοτίνη και τον καπνό» («Unmasking the appeal – countering nicotine and tobacco addiction») εστιάζει στις πρακτικές που χρησιμοποιεί η βιομηχανία καπνού για να προσελκύσει παιδιά και εφήβους μέσω αρωμάτων, ελκυστικής συσκευασίας και διαφήμισης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ΑΑΕΚ ως ο ανώτατος συντονιστικός φορέας της Κύπρου στον τομέα των νόμιμων και παράνομων ουσιών εξάρτησης, ενώνει και φέτος τη φωνή της με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας αλλά και όλους τους συνεργάτες της, στην κοινή προσπάθεια για την αντιμετώπιση του καπνίσματος. Στόχος είναι η ευαισθητοποίηση των νέων σχετικά με τις βλαβερές επιδράσεις των καπνικών προϊόντων και η προστασία τους από τις παρεμβάσεις της καπνοβιομηχανίας. Η καπνοβιομηχανία στοχεύει συστηματικά τη νεολαία, επιδιώκοντας να αντικαταστήσει τους καταναλωτές που χάνει είτε λόγω διακοπής του καπνίσματος είτε λόγω θανάτων που σχετίζονται με αυτό. Για τον σκοπό αυτό επενδύει σε ελκυστικά προϊόντα, σύγχρονες διαφημιστικές πρακτικές και έντονη παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επηρεάζοντας ιδιαίτερα παιδιά και εφήβους».
Η έκδοση Οδηγού για τη διακοπή του καπνίσματος
Η έκδοση Οδηγού με τις κλινικές κατευθυντήριες γραμμές για τη διακοπή του καπνίσματος, είναι επίσης μια νέα δράση της ΑΑΕΚ στην οποία αναφέρθηκε ο δρ Χρίστος Μηνά. «Έχουμε προχωρήσει – είπε – στην ανάπτυξη κλινικών κατευθυντήριων γραμμών για την προώθηση της διακοπής του καπνίσματος η οποία είναι βασισμένη στην ενδεδειγμένη θεραπεία βάσει επιστημονικών στοιχείων και βέλτιστων πρακτικών. Η αναγκαιότητα ύπαρξης αυτών των οδηγιών ορίζεται στη Σύμβαση Πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον Έλεγχο του Καπνού (FCTC).
Μέσα από τις οδηγίες αυτές, θα δίνεται η δυνατότητα εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας, ενώ θα αποτελέσουν έναυσμα για τη δημιουργία νέων προγραμμάτων πρόληψης και θεραπείας. Οι κλινικές κατευθυντήριες γραμμές βρίσκονται προς άμεση διάθεση σε όλους τους εμπλεκόμενους στον τομέα διακοπής του καπνίσματος προς αξιοποίηση τους».
Η έκδοση του Οδηγού με τις κλινικές κατευθυντήριες γραμμές για τη διακοπή του καπνίσματος παρουσιάστηκε από τον πνευμονολόγο δρα Μιχάλη Τουμπή και την κλινική ψυχολόγο δρα Μαρία Καρεκλά σε προηγηθείσα διάσκεψη Τύπου με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος που οργάνωσε η ΑΑΕΚ στις 18 Μαϊου στο «Κέντρο Δημιουργικής Ενασχόλησης» στο Πάρκο Σαλίνα στη Λάρνακα. Στη διάσκεψη έγινε αναφορά στο παγκύπριο δωρεάν πρόγραμμα διακοπής καπνίσματος των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, το οποίο στην επαρχία Λάρνακας φιλοξενείται στο «Κέντρο Δημιουργικής Ενασχόλησης».
Την παρουσίαση πραγματοποίησε η κλινική ψυχολόγος δρ Μαίρη Ιωάννου. Επιπρόσθετα η Πόλα Προεστού από το Κέντρο Κοινωνικής Καινοτομίας (Center for Social Innovation – CSI) παρουσίασε το ευρωπαϊκό πρόγραμμα RELIEF στο οποίο συμμετέχει η ΑΑΕΚ και το οποίο επικεντρώνεται στο άτμισμα σε παιδιά σχολικής ηλικίας. Η τρίτη σημαντική δράση της ΑΑΕΚ στην οποία αναφέρθηκε ο πρόεδρος της Αρχής δρ Μηνά, είναι η προώθηση της τροποποίησης της νομοθεσίας που αφορά στη συμπερίληψη των μη νικοτινούχων προϊόντων. Όπως επεσήμανε σχετικά, «τα προϊόντα/συσκευές που δεν περιέχουν νικοτίνη δεν εμπίπτουν στους ορισμούς όπως αυτοί περιέχονται στον Περί Προστασίας της Υγείας (Έλεγχο του Καπνίσματος) Νόμο του 2017, γιατί για να εμπίπτει κάποιο προϊόν στον ορισμό του ηλεκτρονικού τσιγάρου θα πρέπει να περιέχει νικοτίνη ή καπνό όπως αυτός ορίζεται από τον νόμο, κάτι που ελλείπει από ορισμένες ηλεκτρονικές συσκευές. Ενώ ο νόμος αυτός έχει ενσωματώσει τις πρόνοιες της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για τη ρύθμιση των ηλεκτρονικών τσιγάρων που περιέχουν νικοτίνη, αφήνει στα κράτη μέλη ανοικτό τον τρόπο ρύθμισης των ηλεκτρονικών τσιγάρων που δεν περιέχουν νικοτίνη. Στη βάση των πιο πάνω και επειδή η χρήση προϊόντων χωρίς νικοτίνη από ανήλικα άτομα ενέχει σοβαρότατους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, η ΑΑΕΚ σε συνεργασία με το υπουργείο Υγείας και τους εμπλεκόμενους φορείς, προωθεί την εισήγηση της για επέκταση του πεδίου εφαρμογής της εθνικής νομοθεσίας σε ηλεκτρονικά υγρά που δεν περιέχουν νικοτίνη».
Τοξικά τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και ο ναργιλές
Αναφερόμενος στην κατάσταση που επικρατεί στην Κύπρο σε ό,τι αφορά το κάπνισμα, ο δρ Χρίστος Μηνά τόνισε ότι «τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΑΑΕΚ από την έρευνα γενικού πληθυσμού (ΑΑΕΚ 2023) αναδεικνύουν τη διαχρονική σταθερότητα στην ηλικία έναρξης του καπνίσματος (18 έτη). Πρόσθεσε τα εξής: «Περίπου 4 στους 10 καπνιστές (38%) αναφέρουν ότι έχουν καπνίσει ηλεκτρονικό τσιγάρο κατά τον τελευταίο μήνα. Τα υψηλότερα ποσοστά χρήσης έχουν αναφερθεί από νέους 15-34 ετών. Τα νέα καπνικά προϊόντα, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, περιέχουν επιβλαβή και τοξικές ουσίες. Οι κυριότερες ουσίες που εντοπίστηκαν στα υγρά και τα αερολύματα των ηλεκτρονικών τσιγάρων περιλαμβάνουν νικοτίνη, διαλύτες-φορείς μέταλλα, αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAHs), αρωματικές ουσίες, αλκαλοειδή του καπνού και φάρμακα.
Τα προϊόντα ατμίσματος μπορεί να περιέχουν επίσης επιβλαβείς χημικές ουσίες που δεν αναφέρονται στη συσκευασία και έτσι ο χρήστης δεν γνωρίζει τι καταναλώνει. Σημαντικό να αναφερθεί ότι το άτμισμα μπορεί να προκαλέσει εθισμό. Συγκεκριμένα η νικοτίνη που καταναλώνεται κατά το άτμισμα, μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στον εγκέφαλο οι οποίες κάνουν τους ανθρώπους, ιδίως τους νέους, να επιθυμούν περισσότερη νικοτίνη. Όσον αφορά τη χρήση ναργιλέ, η νομοθεσία είναι σαφής: πρόκειται για καπνικό προϊόν και απαγορεύεται η πώληση ή η διάθεσή του σε άτομα κάτω των 18 ετών. Η χρήση του από νέους συνδέεται με διάφορους παράγοντες, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν λανθασμένες αντιλήψεις ότι είναι λιγότερο επιβλαβής από το τσιγάρο. Ωστόσο ο καπνός του ναργιλέ είναι εξίσου τοξικός, καθώς περιέχει υψηλές συγκεντρώσεις επιβλαβών ουσιών, όπως μονοξείδιο του άνθρακα, βαρέα μέταλλα και καρκινογόνες ενώσεις, ενώ το νερό δεν φιλτράρει τις τοξικές ουσίες όπως συχνά πιστεύεται».
Το πρόγραμμα RELIEF και το άτμισμα σε ανήλικους
«Η μείωση της έκθεσης και της χρήσης νεοεμφανιζόμενων καπνικών προϊόντων μεταξύ των νέων είναι ο κύριος στόχος του ευρωπαϊκού προγράμματος RELIEF που επικεντρώνεται στο άτμισμα σε παιδιά σχολικής ηλικίας», ανέφερε η Πόλα Προεστού λειτουργός του Κέντρου Κοινωνικής Καινοτομίας (Center for Social Innovation – CSI) που είναι εταίρος του έργου στην Κύπρο. Στο πρόγραμμα που διαρκεί από τον Νοέμβριο 2025 – Οκτώβριο 2028 (36 μήνες) συμμετέχει η Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου. Πρόσθεσε ότι «το RELIEF προέκυψε γιατί η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων και νεοεμφανιζόμενων καπνικών προϊόντων αυξάνεται ραγδαία μεταξύ των ανηλίκων, γεγονός που καθιστά αναγκαία την άμεση παρέμβαση. Υπάρχει τόνισε – σοβαρή έλλειψη ενημέρωσης για τους κινδύνους που ενέχει για την υγεία η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων και νεοεμφανιζόμενων καπνικών προϊόντων σε νεαρή ηλικία. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί παίζουν καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση του προβλήματος.
Πρέπει να τους στηρίξουμε στην διαμόρφωση στάσεων και στη βελτίωση της κατανόησης. Στο πλαίσιο του έργου θα πραγματοποιηθεί έρευνα με παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικούς με σκοπό την κατανόηση των αντιλήψεων, των κενών γνώσης και των στάσεων απέναντι στα νεομφανιζόμενα καπνικά προϊόντα. Επίσης θα καταγραφούν οι υφιστάμενες πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το έργο θα περιλαμβάνει μία ψηφιακή πλατφόρμα σχεδιασμένη για ανταλλαγή γνώσεων και κατάρτιση, που θα λειτουργεί ως κεντρικός κόμβος όπου εκπαιδευτικοί, γονείς και επαγγελματίες θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε πόρους, εκπαιδευτικό υλικό και τρέχουσες πληροφορίες από όλη την Ευρώπη. Θα σχεδιαστούν εκστρατείες ευαισθητοποίησης με στόχο την ενημέρωση παιδιών και ενηλίκων, χρησιμοποιώντας μηνύματα που βασίζονται σε επιστημονικά στοιχεία. Στόχος μας δεν είναι η πρόκληση ανησυχίας, αλλά η ενημέρωση και η ενδυνάμωση. Επιδιώκουμε να προσφέρουμε τις απαραίτητες δεξιότητες για αντίσταση στην πίεση των συνομηλίκων».
Σημειώνουμε ότι στην έκδοση του Οδηγού με τις κλινικές κατευθυντήριες γραμμές για τη διακοπή του καπνίσματος που παρουσιάστηκε από τον πνευμονολόγο δρα Μιχάλη Τουμπή και την εγγεγραμμένη κλινική ψυχολόγο καθηγήτρια Πανεπιστημίου Κύπρου δρα Μαρία Καρεκλά αναφέρεται ότι «τα φάρμακα δεν ενδείκνυνται ως επιλογή πρώτης γραμμής (έλλειψη ερευνών) για τους έφηβους, παρά μόνο σε περιπτώσεις σοβαρής, τεκμηριωμένης εξάρτησης. Η ψυχολογική θεραπεία γνωστικο-συμπεριφορικής κατεύθυνσης (ΓΣΘ) έχει δείξει τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα για την επιτυχημένη διακοπή του καπνίσματος. Ιδιαίτερα οι νέες ψηφιοποιημένες παρεμβάσεις ΓΣΘ είναι πιο ελκυστικές για τους νέους». Προχωρώντας σε εισηγήσεις για την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για τη διακοπή του καπνίσματος, τόνισαν ιδιαίτερα την ανάγκη ενημέρωσης και εκπαίδευσης όλων των εμπλεκόμενων ομάδων επαγγελματιών και αξιολόγησης των τρεχουσών δραστηριοτήτων σε σχέση με τις προτεινόμενες κατευθυντήριες γραμμές.
Όπως ανέφεραν «πρέπει να προσδιοριστούν οι φορείς που χρειάζεται να αλλάξουν τους τρόπους εργασίας τους και να αναγνωριστούν οι βασικοί τομείς που χρήζουν βοήθειας για να μπορέσουν να εφαρμόσουν τις κατευθυντήριες γραμμές».
