Θωράκιση παιδιών έναντι του εκφοβισμού – Συμβουλές σε γονείς για τη διαχείριση του φαινομένου σε όλα τα σενάρια

Η νέα σχολική χρονιά αρχίζει σύντομα και χιλιάδες μαθητές θα βρεθούν στα θρανία. Άλλοι για να συνεχίσουν στην επόμενη τάξη και άλλοι πάλι, για πρώτη φορά σε κάποιο σχολείο ή σε κάποια εκπαιδευτική βαθμίδα. Η επιστροφή στα σχολεία τον Σεπτέμβριο δεν απασχολεί μόνο παιδιά και γονείς όσον αφορά την ακαδημαϊκή πορεία και την εκπαιδευτική διαδικασία αλλά, σίγουρα υπάρχει προβληματισμός και για άλλα ζητήματα, με τα οποία ενδεχομένως οι μαθητές να έρθουν αντιμέτωποι. Ένα από αυτά, είναι και η σχολική βία και παραβατικότητα, ένα φαινόμενα που δυστυχώς καταγράφει αυξητικές τάσεις, προκαλεί προβληματισμό και αρκετά προβλήματα στην εύρυθμη λειτουργία σχολεία αλλά και «αναγκάζει» τους αρμοδίους να εφαρμόζουν πολιτικές και μέτρα αντιμετώπισής του.

Ειδικά με το θέμα του ενδοσχολικού εκφοβισμού, το γνωστό πλέον μπούλινγκ, καταπιάνεται ένα μέρος του Σχολικού Οδηγού για Γονείς και Μαθητές Δημοτικής Εκπαίδευσης, στον οποίο η Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης του υπουργείου Παιδείας εξηγεί και περιλαμβάνει σωρεία χρήσιμων πληροφοριών και θεμάτων. Πέραν από γενικές πληροφορίες γύρω από το θέμα, στον Οδηγό παρέχονται και συμβουλές προς τους γονείς και κηδεμόνες παιδιών, για το τι πρέπει να κάνουν εάν διαπιστώσουν ότι το παιδί τους είναι θύμα εκφοβισμού ή θύτης ή ακόμα και παρατηρητής σε τέτοια παραβατικά επεισόδια.

Όπως αναφέρεται, το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο αναφέρεται στην επαναλαμβανόμενη, στοχευμένη και εμπρόθετη επιθετική συμπεριφορά από μαθητή/μαθήτρια ή ομάδα μαθητών/ριών προς ένα άτομο ή ομάδα μαθητών/ριών που γίνεται με σκοπό την πρόκληση σωματικού ή ψυχολογικού πόνου. Κανένα παιδί δεν αξίζει και δεν πρέπει να γίνεται θύμα βίας στο σχολείο. Η βία, η περιθωριοποίηση, o αποκλεισμός ή οι διακρίσεις πληγώνουν τα θύματα, επιφέρουν σοβαρές επιπτώσεις σε ολόκληρη τη σχολική κοινότητα και υπονομεύουν τη λειτουργία του σχολείου.

Αναγνωρίζεται επίσης, ότι για να σπάσει η σιωπή των παιδιών-θυμάτων και να περιοριστεί το φαινόμενο, χρειάζεται σωστή ενημέρωση. Επίσης, μέσω αυτής της ενημέρωσης θα υπάρξει  και ο έγκαιρος εντοπισμός των περιστατικών και κατ’ επέκταση, η άμεση στήριξη των παιδιών (θυμάτων και θυτών). Επιπρόσθετα, στον Σχολικό Οδηγό γίνεται αναφορά και στην ανάγκη ενδυνάμωσης κάθε παρατηρητή ώστε όταν γίνεται μάρτυρας τέτοιων περιστατικών να μην σιωπά, να μην παρακολουθεί αμήχανα ή αδιάφορα, αλλά να έχει ενεργητικό ρόλο: Να σταματά τους θύτες, αν μπορεί, ή να απομακρύνει το θύμα ή να το στηρίζει ή να αναφέρει το περιστατικό σε άλλους ενήλικους ώστε αυτοί να αναλάβουν τη διαχείριση του.  

Συμβουλές σε γονείς των οποίων το παιδί βιώνει εκφοβισμό:

1. Προσέξτε για αλλαγές στη συμπεριφορά και τη στάση του παιδιού. Πιθανές ενδείξεις είναι οι εξής:

• Mπορεί να παρουσιάζουν απροθυμία να πάνε στο σχολείο ή και σωματικά συμπτώματα, όπως, π.χ., πονοκέφαλο, στομαχόπονο και διαταραχές του ύπνου.
• Παρουσιάζουν σοβαρές διακυμάνσεις στη διάθεσή τους.
• Μειώνεται η σχολική τους επίδοση.
• Δείχνουν να μην έχουν φίλους.
• Επηρεάζονται οι δεξιότητες επικοινωνίας τους.
• Γίνονται επιθετικά, παράλογα, ανήσυχα.
• Μπορεί να παρουσιάσουν ανορεξία ή βουλιμία.

2. Ακούστε το προσεκτικά και αποκτήστε ξεκάθαρη αντίληψη των περιστατικών (χώρος, χρόνος, διάρκεια, επανάληψη, θεατές, περιγραφή των περιστατικών).

3. Απενοχοποιήστε το παιδί και επιβραβεύστε το για την αποκάλυψη. Συνήθως ένα παιδί φοβάται μήπως δεν το κατανοήσουν και του επιρρίψουν ευθύνη.

4. Εξηγήστε του ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να του φέρεται έτσι.

5. Πιστέψτε το, όταν σας εκμυστηρευτεί ότι υπέστη εκφοβισμό στο σχολείο.

6. Ζητήστε του να σας πει εάν έχει επιχειρήσει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με κάποιο τρόπο, χωρίς όμως να το ενοχοποιήσετε αν δεν το έχει προσπαθήσει. Διερευνήστε μαζί και άλλους τρόπους αντιμετώπισης.

7. Μην του ζητήσετε να κάνει στο άλλο παιδί «τα ίδια».

8. Ενθαρρύνετέ το να αναφέρει το περιστατικό σε εκπαιδευτικό.

9. Εξηγήστε τη διαφορά του «προδίδω/καταγγέλλω» από

το «ζητάω βοήθεια».

10. Επικοινωνήστε και εσείς με τον υπεύθυνο εκπαιδευτικό του παιδιού σας.

11. Προετοιμάστε το παιδί σας να αντιμετωπίζει τον εκφοβισμό, αν μπορεί, με τρόπους όπως:

• Να αντιδρά λεκτικά, λέγοντας: «Δεν μου αρέσει αυτό που είπες ή έκανες» ή «μπορείς να πεις ό,τι θες, αλλά δεν είναι αλήθεια».
• Να απομακρύνεται από τον δράστη.
• Να χρησιμοποιεί χιούμορ.

12.Κάντε εξάσκηση με το παιδί σας ώστε, αν μπορεί να δίνει σύντομες αποστομωτικές απαντήσεις (αστείες, όχι εχθρικές).

13. Υπενθυμίζετε στο παιδί σας να χρησιμοποιεί τη γλώσσα του σώματος, που θα του δίνει περισσότερη αυτοπεποίθηση (όρθιο, ανοικτοί ίσιοι ώμοι, διατήρηση οπτικής επαφής).

14. Ενθαρρύνετέ το να χρησιμοποιεί το πρώτο πρόσωπο στις συνομιλίες του και να είναι διεκδικητικό.

15.Παροτρύνετε το παιδί να σκέφτεται θετικά για τον εαυτό του, ώστε να ενισχυθεί η αυτοεκτίμησή του, να βρίσκεται σε χώρους όπου υπάρχουν ενήλικοι ως παιδονόμοι, να κυκλοφορεί μαζί με άλλα παιδιά.

16.Βοηθήστε το παιδί σας να αναπτύξει τις κοινωνικές του δεξιότητες.

17.Προωθήστε θετικές κοινωνικές σχέσεις και δραστηριότητες:  Βοηθήστε το να αποκτήσει φίλους, εντός και εκτός σχολείου, βρείτε δραστηριότητες που το παιδί σας απολαμβάνει και κάνει με επιτυχία.

18. Εξασφαλίστε για τα μικρά παιδιά εικονογραφημένα βιβλία με θέμα τον σχολικό εκφοβισμό.

Συμβουλές προς γονείς των οποίων το παιδί παρουσιάζει εκφοβιστική συμπεριφορά:

1. Ακούστε το προσεκτικά.

2. Βοηθήστε το να αντιληφθεί ότι η συμπεριφορά του έχει επιπτώσεις,

τόσο για το ίδιο όσο και για τους άλλους.

3. Μην χρησιμοποιείτε βία ως τιμωρία για τις επιθετικές συμπεριφορές του παιδιού. Προτιμήστε την αφαίρεση προνομίων.

4. Εξηγείστε του εναλλακτικές επικοινωνιακές τεχνικές, που δεν περιλαμβάνουν βία (π.χ., διαχείριση θυμού, διεκδίκηση με ευγενικό τρόπο).

5. Επαινείτε και ενισχύετε το παιδί σας κάθε φορά που επιδεικνύει συνεργατικές και φιλικές σχέσεις προς άλλα παιδιά.

6. Ρωτήστε το αναφορικά με τα βιώματά του στο σχολείο (φίλους, παιχνίδια, αν το εκφοβίζουν ή αν το αναγκάζουν άλλοι να εκφοβίζει).

7. Διερευνήστε τι προσπαθεί να καταφέρει μέσα από την εκφοβιστική συμπεριφορά.

8. Συνεργαστείτε με το σχολείο, για εξεύρεση κοινών τρόπων αντιμετώπισης της συμπεριφοράς του παιδιού.

Συμβουλές προς γονείς των οποίων το παιδί είναι θεατής περιστατικού εκφοβιστικής συμπεριφοράς:

1. Ακούστε το παιδί σας προσεκτικά και επιβραβεύστε το, για την αναφορά του περιστατικού σχολικού εκφοβισμού.

2. Συζητήστε με το παιδί σας γύρω από τον τρόπο με τον οποίο η παθητική στάση του επηρεάζει: Το παιδί που θυματοποιείται και το παιδί που ασκεί εκφοβισμό.

3. Ενθαρρύνετέ το:

• Να αναφέρει το περιστατικό σε ενήλικο άτομο.
• Να στηρίζει το παιδί που δέχεται τον εκφοβισμό, υπερασπίζοντάς το, χωρίς να δρα εκδικητικά και χωρίς τη χρήση βίας.
• Να αποδοκιμάζει τον θύτη χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τον εαυτό του.