Η ακραία ζέστη εξελίσσεται σε μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη δημόσια υγεία, με την Κύπρο να βρίσκεται σε μια περιοχή ιδιαίτερα εκτεθειμένη στην άνοδο της θερμοκρασίας, στους παρατεταμένους καύσωνες, στις πυρκαγιές και στα επεισόδια σκόνης.
Η νέα ενημέρωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τη ζέστη και την υγεία αποτυπώνει μια επιταχυνόμενη κρίση καθώς η έκθεση του πληθυσμού σε ακραίες θερμοκρασίες αυξάνεται σε όλες τις περιοχές του κόσμου, ενώ η θερμική καταπόνηση συγκαταλέγεται ήδη στις κυριότερες αιτίες θανάτου που σχετίζονται με τις καιρικές συνθήκες.
Για την Κύπρο, τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας του ΠΟΥ έχουν ιδιαίτερη σημασία. Η χώρα μας υπάγεται στην Περιφέρεια Ευρώπης, η οποία είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη από τις έξι περιφέρειες του Οργανισμού.
Οι θερμοκρασίες αυξάνονται περίπου δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, ενώ τα τρία θερμότερα έτη στην ιστορία της Περιφέρειας έχουν καταγραφεί μετά το 2020.
Αύξηση 30% στη θνησιμότητα από τη ζέστη
Η θνησιμότητα που σχετίζεται με τη ζέστη αυξήθηκε κατά 30% μέσα σε δύο δεκαετίες στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια. Σε 35 χώρες, περισσότεροι από 60.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους λόγω ζέστης το 2022 και περίπου 47.500 το 2023.
Για το 2024, οι θάνατοι στην Ευρώπη εκτιμώνται σε σχεδόν 63.000 και όπως επισημαίνει ο ΠΟΥ, χωρίς τη λήψη μέτρων ο ετήσιος αριθμός μπορεί να φθάσει τις 120.000 μέχρι το 2050.
Η εικόνα από τις μεσογειακές χώρες της Ευρώπης είναι, ενδεικτική. Το καλοκαίρι του 2022 αποδόθηκαν στη ζέστη σχεδόν 4.000 θάνατοι στην Ισπανία και περισσότεροι από 1.000 στην Πορτογαλία.
Κατά τα κύματα υψηλών θερμοκρασιών το φετινό καλοκαίρι (2026), μέχρι σήμερα, η Ισπανία κατέγραψε περισσότερους από 300 θανάτους που συνδέθηκαν με τη ζέστη μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ η Ιταλία ανέφερε πέντε θανάτους σε διάστημα 24 ωρών.
Πρόσθετα στοιχεία προκύπτουν για την Ανατολική Μεσόγειο, περιοχή ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για την Κύπρο. Η μέση ετήσια θερμοκρασία στην περιοχή έχει ήδη αυξηθεί κατά 1,84°C, ενώ οι κλιματικοί κίνδυνοι μεταβάλλονται σχεδόν δύο φορές ταχύτερα από ό,τι στον υπόλοιπο κόσμο.
Ο ΠΟΥ αναφέρει επίσης αύξηση 37% στους θανάτους από ζέστη που αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή σε ορισμένα τμήματα της Περιφέρειας.
Πώς απειλείται η υγεία
Η ζέστη δεν προκαλεί μόνο θερμική εξάντληση και θερμοπληξία. Μπορεί να επιδεινώσει καρδιαγγειακές και αναπνευστικές παθήσεις, τον διαβήτη, το άσθμα, τη νεφρική λειτουργία και προβλήματα ψυχικής υγείας.
Η θνησιμότητα που σχετίζεται με τη ζέστη στα άτομα άνω των 65 ετών αυξήθηκε παγκοσμίως κατά περίπου 85% μεταξύ των περιόδων 2000-2004 και 2017-2021. Σε μια χώρα με γηράσκοντα πληθυσμό και μεγάλα διαστήματα πολύ υψηλών θερμοκρασιών, το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Προσοχή στους ανεμιστήρες
Ο ΠΟΥ συστήνει στους πολίτες:
· Αποφυγή των εξωτερικών δραστηριοτήτων κατά τις θερμότερες ώρες, παραμονή στη σκιά και τουλάχιστον δύο έως τρεις ώρες ημερησίως σε δροσερό χώρο.
· Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη χρήση ανεμιστήρα: σύμφωνα με τον ΠΟΥ, όταν η θερμοκρασία ξεπερνά τους 40°C, ο ανεμιστήρας μπορεί να θερμαίνει αντί να ψύχει το σώμα. Όπου χρησιμοποιείται κλιματιστικό, προτείνεται ρύθμιση γύρω στους 27°C, σε συνδυασμό με ανεμιστήρα όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν.
· Το νερό πρέπει να καταναλώνεται τακτικά και όχι μόνο όταν εμφανιστεί δίψα, εκτός εάν υπάρχουν διαφορετικές ιατρικές οδηγίες.
· Δροσερά ντους, ελαφριά ρούχα και συχνός έλεγχος των ευάλωτων ατόμων μπορούν επίσης να μειώσουν τον κίνδυνο.
Έντονος πονοκέφαλος, μεγάλη δίψα, αδυναμία, ζάλη, ναυτία, ταχυπαλμία και τάση λιποθυμίας μπορεί να υποδεικνύουν θερμική εξάντληση. Θερμοκρασία σώματος άνω των 40°C, σύγχυση, δυσκολία στην ομιλία, σπασμοί ή απώλεια συνείδησης αποτελούν ενδείξεις πιθανής θερμοπληξίας και απαιτούν άμεση ιατρική βοήθεια.
