Η κατάληψη της Αιγιαλούσας: Οι Τούρκοι στρατιώτες μπήκαν περιπατώντας και γελώντας – Η κωμόπολη της Καρπασίας έπεσε αμαχητί 17 Αυγούστου 1974

Ο Αττίλας μπήκε στην κωμόπολη Αιγιαλούσας το Σάββατο 17 Αυγούστου 1974, αμαχητί, περιπατώντας και γελώντας. Ένα άλλο Σάββατο, 2 Αυγούστου του 1975, η εκκλησία της Αγίας Φωτεινής στον Άγιο Ανδρόνικο δεν γιόρταζε γιατί την πλάκωνε η σκλαβιά. Τότε κατοικούσαν στην Καρπασία περίπου 8.000 ελληνικές ψυχές.

Μάθανε όλοι νέες λέξεις όπως εγκλωβισμένοι, αιχμάλωτοι, αγνοούμενοι και άλλες πολλές. Η Αγία Φωτεινή, τη μέρα εκείνη, άνοιξε τα μάτια και βοήθησε κάποιους να διαβάσουν τη Συμφωνία της Τρίτης Βιέννης. Συμφωνία που ο κύριος Ντενκτάς, σκόπιμα, μεθοδικά και κακόβουλα παραβίασε εκδιώκοντας με την βία τούς εγκλωβισμένους.

«Συμφωνία της Τρίτης Βιέννης» (2 Αυγούστου 1975): Επιπροσθέτως συνεφωνήθησαν τα ακόλουθα:

2. Ο κ. Ντενκτάς επανέλαβε, και συνεφωνήθη, ότι οι Ελληνοκύπριοι οι επί του παρόντος διαμένοντες εις το βόρειον τμήμα της νήσου είναι ελεύθεροι να παραμείνουν και ότι θα παρασχεθή εις αυτούς πάσα βοήθεια διά να δύνανται να διάγουν μίαν ομαλήν ζωήν, περιλαμβανομένων διευκολύνσεων εις τον εκπαιδευτικόν τομέα και διά την άσκησιν της θρησκείας των, ως επίσης και ιατρικής περιθάλψεως υπό ιδικών των ιατρών και ελευθέρας διακινήσεως εις τον βορράν (παραμένει η ορθογραφία του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών του 1975).

Το 1881 κατοικούσαν στο διαμέρισμα Καρπασίας 13.590 άτομα, το 1946, 30.690 και το 1973 οι Ελληνοκύπριοι ήταν 21.199 και 6.043 οι Τουρκοκύπριοι. Όλοι μιλούσαν ελληνικά. Το τι ακολούθησε τη «Συμφωνία» είναι γνωστό.

Οι μεγάλες, οι ατιμώρητες προδοσίες το 1974 σχεδόν εξαφάνισαν τον Ελληνισμό της Καρπασίας.

Σήμερα στη χερσόνησο των Αγίων και των Ηρώων διαβιούν λίγες δεκάδες Έλληνες στην Αγία Τριάδα της Γιαλούσας και δυο τρεις εκατοντάδες στο Ριζοκάρπασο. Το Τρίκωμο τσιμεντώθηκε, ναι, τσιμεντώθηκε, με γιγαντιαίους βαβυλωνιακούς πύργους, στη Γιαλούσα λειτουργεί εδώ και χρόνια μεγάλη μαρίνα και τα ξενοδοχεία φυτρώνουν σαν μανιτάρια, κολοσσιαία στη Βοκολίδα και το Τρίκωμο και μικρότερα κοντά στον Απόστολο Ανδρέα. Νέος δρόμος ενώνει την παραλία της Αιγιαλούσας, την Αχαιών Ακτή με την τσιμεντωμένη Κερύνεια.

Η μεγάλη πορεία του 291 ΤΠ

Στην κεντρική Καρπασία ο θύλακας της Γαλάτειας και Πλατανισσού είχε βόρειο παραλιακό μέτωπο και στη νοτιοανατολική Καρπασία τα ελληνόφωνα χωριά που έλεγχε η ΤΜΤ ήταν ο Άγιος Συμεών, η Κορόβεια και η Γαληνόπωρνη. Το παραλιακό μέτωπο ήταν περίπου 10 χιλιόμετρα, στη μέση του οποίου κάποτε δέσποζε το ξακουστό κάστρο Νιτοβίκλα.

Πριν περάσουν 14 χρόνια από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας το 291 Τάγμα Πεζικού που έδρευε στις Ακράδες πήρε διαταγές να αποχωρήσει. Ήταν 14 Αυγούστου 1974, ημέρα Τετάρτη. Ο Ζαρκάδας Κωνσταντίνος, συνταγματάρχης (ΠΖ) ήταν ο διοικητής της 1ης Ανωτέρας Τακτικής Διοίκησης και διοικητής στο 291 ΤΠ ο Κυριάκος Μαύρος αντισυνταγματάρχης (ΠΖ). Το 291 ΤΠ, το οποίο έφυγε από τις Ακράδες πήγε στις Αγγλισίδες και κατέληξε στις παρυφές της Αθηαίνου, όπου σχεδόν διαλύθηκε.

Το Σάββατο 17 Αυγούστου 1974, ενώ οι Τούρκοι περιπατούσανε, αλώνιζαν σε Αμμόχωστο και Καρπασία, στα νοτιοανατολικά της Αθηαίνου, άρχιζε μια μάχη. Ο Ηλίας Παντελίδης, λοχίας Πεζικού τότε,  ήταν εκεί και εκτελούσε καθήκοντα βοηθού του ταγματάρχη Θεμιστοκλή Στάθη. Η στάση του Στάθη ήταν σωτήρια για την Αθηαίνου, γιατί 100 περίπου άτομα του 291 ΤΠ και του ΚΕΝ Αμμοχώστου έμειναν εκεί και εμπόδισαν την κατάληψη ενός υψώματος που κυριολεκτικά θα βοηθούσε τον Αττίλα ΙΙ να περικυκλώσει την εγκαταλειμμένη πλούσια κωμόπολη.

Της Αιγιαλούσας οι 9 έγιναν 12, αλλά είναι 19

Στην Καρπασία ζει μια κωμόπολη που την λεν Αιγιαλούσα. Μεγαλύτερη σε εκλογικό σώμα από 4 κατεχόμενους δήμους. Στην Αιγιαλούσα «εξαφανίσθηκαν» 9 άτομα στις 19 Αύγουστο 1974. Οι Τούρκοι κρατούσαν στα χέρια τους λίστα με ονόματα και πήραν 9 αιχμαλώτους. Έκτοτε τα ίχνη των χάθηκαν και οι ζωντανοί τους ψάχνανε για χρόνια πολλά, με φόβο περίσσιο αλλά συνάμα και με κρυφή ελπίδα. Μεταξύ των 9 αυτών ατόμων ήταν κι ο Δικαστής Τάκης Χατζηνικολάου τη σύλληψη του οποίου παραδέχτηκε ονομαστικά ο Ραούφ Ντενκτάς. Μεταφέρθηκαν όλοι σε άγνωστο μέρος. Χρόνια αργότερα βρέθηκαν σε ομαδικό τάφο στη Γαλάτεια και ταυτοποιήθηκαν το καλοκαίρι του 2007.

Οι 9 αθάνατοι της Γιαλούσας είναι οι:

1. Αδάμου (Λάμπρου) Πιερής Αδάμος (11/09/1936).

2. Ηλία (Παναγή) Οδυσσέας Ηλίας (01/11/1941).

3. Κεμέκκης Παναγιώτης (Πανίκος) Μιχαήλ (06/04/1954).

4. Κοσμά Χρίστος Σάββας (16/02/1939).

5. Παράσχου (Σιαούρτα) Μιχαήλ Παράσχος  (07/07/1941).

6. Σαββίδης Στέλιος Νεόφυτος (31/03/1942).

7. Χατζηδημήτρη Παύλος (Παυλάκης)  Ευαγόρας (10/02/1945).

8. Χατζηπαντελή Σάββας Καλλής (17/01/1938).

9. Χατζηνικολάου Χρίστος (Τάκης) Πάνος (11/04/1939).

Παραμένουν αγνοούμενοι οι παράνομα συλληφθέντες λίγες μέρες μετά: Ο Καουτζιάνης Χριστόδουλος, ο Μαυρομμάτης Κουμής και ο Χαραλαμπούδης Ιωάννης.

Μέρες μετά τη μεγάλη αρπαγή, εξαφανίστηκαν δεκάδες άλλα άτομα από την μαυροφορημένη Επτακώμη και Κώμη Κεπήρ και άλλους τόπους αγαπημένους της προδομένης Καρπασίας. Χάθηκαν από προσώπου γης. Στα πεδία των μαχών έπεσαν και άλλοι πολλοί:

1. Κωνσταντίνου Κωνσταντίνος του Αντώνιου (30/03/1956). Τόπος θυσίας: Πάναγρα.

2. Λεωνίδου Λεωνίδας του Κώστα (02/03/1955). Τόπος θυσίας: Βώνη.

3. Λιασή Γιαννάκης του Σάββα (04/05/1953). Τόπος θυσίας: Κλεπίνη.

4. Ράφτης Γιώργος του Χρίστου (26/02/1945). Τόπος θυσίας: Άγιος Συμεών.

5. Σιαμπτάνης Βασίλειος του Διογένη (01/01/1953). Τόπος θυσίας: Άσπρη Μούττη.

6. Χαραλαμπούδη Πέτρος του Ανδρέα (13/09/1955). Τόπος θυσίας: Μια Μηλιά.

7. Γιάγκου Κώστας του Σάββα (13/06/1951). Τόπος θυσίας: Φώττα.

Δεν είναι τυχαίο που αποκαλούν την Καρπασία χερσόνησο Αγίων και Ηρώων. Για τούτο είναι φρόνιμο να θυμούνται οι γενιές που φεύγουν και να μαθαίνουν οι γενιές που έρχονται πως υπάρχει μια χερσόνησος, από την Ακανθού μέχρι τον Απόστολο Ανδρέα και παραπέρα μέχρι τα νησάκια Κλείδες, μια χερσόνησος μπλε, πράσινη και αγαπημένη. Μια χερσόνησος που μυρίζει σχίνο, θυμάρι και θάλασσα.

Κάθε αεικίνητο γαλάζιο κύμα φέρνει στην Αχαιών Ακτή ένα  μουρμουρητό χιλιάδων χρόνων που  σχίζει την ψυχή μας και ανεβαίνει στα επουράνια, μια φωνή που βροντοφωνάζει: Η Αιγιαλούσα ζει!

* Πρόεδρος κοινοτικού συμβουλίου κωμόπολης Αιγιαλούσας