Καρκίνος του μαστού: Πολλοί μαστογράφοι, χαμηλή συμμετοχή στο screening στην Κύπρο – Τι αποκαλύπτουν τα νέα στοιχεία της Eurostat

Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού στην Κύπρο αποτυπώνουν τα νέα στοιχεία της Eurostat για το 2024. Η χώρα βρίσκεται μεταξύ εκείνων με τη μεγαλύτερη διαθεσιμότητα μαστογράφων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την ώρα που η καταγεγραμμένη συμμετοχή στο οργανωμένο πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου για γυναίκες ηλικίας 50 έως 69 ετών συγκαταλέγεται στις χαμηλότερες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε η Eurostat, η Κύπρος διαθέτει 6,9 μαστογράφους ανά 100.000 κατοίκους, αριθμός που αποτελεί τη δεύτερη υψηλότερη αναλογία μεταξύ των κρατών-μελών για τα οποία υπήρχαν διαθέσιμα δεδομένα. Υψηλότερη αναλογία καταγράφεται μόνο στην Ελλάδα, με 7,6 μαστογράφους ανά 100.000 κατοίκους, ενώ ακολουθεί η Ιταλία με 3,7.

Μάλιστα, σε σύγκριση με το 2019, η Κύπρος κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση στη διαθεσιμότητα μαστογράφων μεταξύ των χωρών με διαθέσιμα στοιχεία, με άνοδο κατά 1,3 μονάδες ανά 100.000 κατοίκους.

Στο 29,2% η καταγεγραμμένη συμμετοχή

Διαφορετική είναι η εικόνα που προκύπτει από τα στοιχεία των οργανωμένων προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου.

Για το 2024, η Eurostat καταγράφει στην Κύπρο ποσοστό 29,2% για τις γυναίκες ηλικίας 50–69 ετών που υποβλήθηκαν σε μαστογραφία στο πλαίσιο οργανωμένου προγράμματος, εντός των προηγούμενων δύο ετών ή σύμφωνα με τη συχνότητα που προβλέπει το αντίστοιχο εθνικό πρόγραμμα. Πρόκειται για τη δεύτερη χαμηλότερη τιμή μεταξύ των χωρών με διαθέσιμα στοιχεία, μετά την Ουγγαρία, όπου το ποσοστό ήταν 27,2%.

Στον αντίποδα, τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στη Δανία με 82,1%, στη Σουηδία με 82% και στη Φινλανδία με 81,6%, ενώ ακολούθησαν η Σλοβενία με 77,8% και η Ιρλανδία με 71,2%.

Η εικόνα δημιουργεί ένα εύλογο ερώτημα για την Κύπρο: πώς συμβαδίζει η πολύ υψηλή διαθεσιμότητα μαστογράφων με τη χαμηλή καταγεγραμμένη κάλυψη από το οργανωμένο πρόγραμμα;

Τι ακριβώς μετρά το 29,2%

Η απάντηση, ωστόσο, δεν μπορεί να δοθεί μόνο από τους συγκεκριμένους αριθμούς και απαιτεί προσοχή στην ερμηνεία τους.

Η ίδια η Eurostat διευκρινίζει ότι τα ποσοστά screening που δημοσιεύει προέρχονται από διοικητικά δεδομένα των εθνικών οργανωμένων προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου. Ως εκ τούτου, τα στοιχεία δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη πλήρη καταγραφή κάθε μαστογραφίας που πραγματοποιείται σε μια χώρα.

Η σημασία αυτής της διάκρισης είναι ιδιαίτερη για την Κύπρο. Σε προηγούμενα στοιχεία της Eurostat, για το 2021, υπήρχε ρητή μεθοδολογική σημείωση ότι τα κυπριακά δεδομένα δεν περιλάμβαναν το screening στον ιδιωτικό τομέα. Για εκείνο το έτος η καταγεγραμμένη κάλυψη ήταν 24,6.

Η αντίστοιχη ειδική υποσημείωση για τον ιδιωτικό τομέα δεν περιλαμβάνεται στη νέα ανακοίνωση της Eurostat για τα δεδομένα του 2024.

Συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί αυτομάτως ότι ισχύει ακριβώς η ίδια μεθοδολογική εξαίρεση και για το νέο ποσοστό του 29,2%.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα ακόμη στοιχείο που δείχνει γιατί χρειάζεται προσοχή. Το ευρωπαϊκό Country Cancer Profile 2025 για την Κύπρο σημείωνε ότι τα διοικητικά δεδομένα του προγράμματος ήταν ελλιπή και εμφάνιζαν κάλυψη περίπου 29%, ενώ δεδομένα πληθυσμιακής έρευνας έδειχναν ότι το 66% των γυναικών ηλικίας 50–69 ετών είχε υποβληθεί σε έλεγχο για καρκίνο του μαστού κατά τα προηγούμενα δύο χρόνια το 2019. Η ίδια έκθεση επισήμαινε ότι η διαφορά ενδέχεται να σχετίζεται με εξετάσεις που πραγματοποιούνται ιδιωτικά και δεν καταγράφονται στα δεδομένα του προγράμματος.

Ως εκ τούτου, το 29,2% δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως ένδειξη ότι μόνο τρεις στις δέκα γυναίκες στην Κύπρο κάνουν μαστογραφία. Αυτό που δείχνουν τα δεδομένα είναι ότι η καταγεγραμμένη κάλυψη μέσω του οργανωμένου προγράμματος για τη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα βρίσκεται στο 29,2%.

Στην Κύπρο το πρόγραμμα καλύπτει πλέον τις ηλικίες 45–74

Υπάρχει και μία δεύτερη διαφοροποίηση που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Ο συγκριτικός δείκτης της Eurostat αφορά γυναίκες 50–69 ετών, ενώ το σημερινό Πληθυσμιακό Πρόγραμμα Ανίχνευσης Καρκίνου του Μαστού στην Κύπρο έχει ευρύτερο ηλικιακό εύρος.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας, το πρόγραμμα προσφέρεται σήμερα σε όλες τις γυναίκες ηλικίας 45–74 ετών που είναι μόνιμες κάτοικοι Κύπρου. Η μαστογραφία παρέχεται δωρεάν και επαναλαμβάνεται κάθε δύο χρόνια.

Το Υπουργείο αναφέρει επίσης ότι, κατά τη διευθέτηση του ραντεβού, οι γυναίκες καλούνται να ενημερώνουν το πρόγραμμα εάν έχουν ήδη υποβληθεί σε μαστογραφία τα προηγούμενα δύο χρόνια, είτε μέσω του προγράμματος είτε ιδιωτικά.

Το ερώτημα πίσω από τους αριθμούς

Τα νέα ευρωπαϊκά δεδομένα δεν τεκμηριώνουν ότι οι γυναίκες στην Κύπρο δεν υποβάλλονται επαρκώς σε μαστογραφικό έλεγχο. Αναδεικνύουν, όμως, μια σημαντική απόσταση ανάμεσα στη μεγάλη διαθεσιμότητα μαστογράφων και στην κάλυψη που αποτυπώνεται στα διοικητικά δεδομένα του οργανωμένου προγράμματος.

Η πλήρης εικόνα προϋποθέτει να είναι γνωστό πόσες γυναίκες εξετάζονται μέσω του κρατικού προγράμματος, πόσες πραγματοποιούν μαστογραφία εκτός αυτού και κατά πόσο οι εξετάσεις αυτές καταγράφονται στα στοιχεία που αποστέλλονται στη Eurostat.

Σε κάθε περίπτωση, τα στοιχεία του 2024 τοποθετούν την Κύπρο σε μια αξιοσημείωτη θέση στον ευρωπαϊκό χάρτη: δεύτερη σε διαθεσιμότητα μαστογράφων, αλλά δεύτερη από το τέλος στην καταγεγραμμένη κάλυψη του οργανωμένου screening για τις γυναίκες 50–69 ετών.