Βαρθολομαίος ο πηδαλιούχος της Ορθοδοξίας – Οι δράσεις του για την Εκκλησία και η συμβολή του στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς

Σημαντική η σημερινή ημέρα για την Ορθοδοξία, καθώς στις 2 Νοεμβρίου 1991 ενθρονιζόταν Οικουμενικός Πατριάρχης εν πληθούση  εκκλησία στον πάνσεπτο Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου, στο Φανάρι, ο Ίμβριος στην καταγωγή Βαρθολομαίος (Δημήτριος Αρχοντής), σε ηλικία μόλις 51 ετών.

Λίγες μέρες πριν, στις 22 Οκτωβρίου 1991, η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου εξέλεξε παμψηφεί ως 270ο Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης και Οικουμενικό Πατριάρχη τον τότε μητροπολίτη Γέρων Χαλκηδόνος Βαρθολομαίο. Σήμερα ο κ. Βαρθολομαίος είναι ο μακροβιότερος όλων των προκατόχων του. Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Βαρθολομαίο, τα 35 χρόνια έφθασε ακόμη ένας των προκατόχων επονομαζόμενος Τίτος.

Το 1991, με την ευκαιρία της ενθρόνισης του Βαρθολομαίου –τότε η 2α Νοεμβρίου ήταν Σάββατο– ταξίδεψα για πρώτη φορά στην Πόλη.

Από την αρχή της γνωριμίας μας ο Οικουμενικός Πατριάρχης μου έδειξε την αγάπη Του και στις 12 Μαρτίου του 2022 με τίμησε με την απονομή του οφίκιου του Άρχοντος Νοταρίου της ΑτΧΜΕ. Προσφωνώντας με ο Πατριάρχης έκανε ειδική αναφορά στο δημοσιογραφικό λειτούργημα, τονίζοντας: «Σήμερον είναι βέβαιον ότι υπό τας νέας συνθήκας της υπερπληροφορήσεως, αλλά όχι πάντοτε της ορθής ενημερώσεως, της διασποράς ψευδών πληροφοριών εις το διαδίκτυον, της αποκρύψεως ή διαστρεβλώσεως της αληθείας, η υπεύθυνος άσκησις δημοσιογραφικού λειτουργήματος θέτει υψηλάς απαιτήσεις εις τους λειτουργούς του. Το ζητούμενον είναι η προστασία των πολιτών από την χειραγώγησίν των διά μέσου κατευθυνομένης και ψευδούς πληροφορήσεως. Η ποιότης της ενημερώσεως ασκεί καθοριστικήν επιρροήν εις την διαμόρφωσιν της κοινής γνώμης και εις τον δημόσιον διάλογον. Εν τη εννοία ταύτη, τα μέσα ενημερώσεως οφείλουν να λειτουργούν ως πυλών της δημοκρατίας».

Σε όλα τα χρόνια τις πατριαρχίας του ο κ. Βαρθολομαίος αποδείχθηκε άξιος πηδαλιούχος της ανά την Οικουμένη Ορθοδοξίας. Το έργο του πολύπλευρο, θεολογικό, κοινωνικό, πολιτισμικό. Διατηρεί πιστά το εκκλησιαστικό ήθος και την παράδοση του Φαναρίου, ενώ συγχρόνως χάραξε μια νέα αναζωογονητική πορεία.

Ο θρόνος του Οικουμενικού Πατριάρχη, ιδιαίτερα στην εποχή μας, έχει πολλές οδύνες και δοκιμασίες. Αρκετές από αυτές τις προκαλούν, δυστυχώς, ομόδοξοι. Όμως, ο Οικουμενικός Πατριάρχης τις υπομένει με καρτερία και αγάπη, συνεχίζοντας το έργο Του. 

Στις 13 Αυγούστου 2026, ο Παναγιώτατος εόρτασε την 65η επέτειο της χειροτονίας του σε διάκονο και μίλησε για όλα εκείνα που έζησε, στα 65 χρόνια της διακονίας του στην υπηρεσία του Θεού και της Εκκλησίας Του.

Την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2026, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος προεξήρχε στη θεία λειτουργία με την ευκαιρία της συμπληρώσεως 35 ετών από την εκλογή του στον Αποστολικό και Πατριαρχικό Οικουμενικό Θρόνο.

Στην ομιλία του έκανε απολογισμό του έργου του Οικουμενικού Πατριαρχείου τα τελευταία 35 χρόνια. Μεταξύ άλλων, επεσήμανε:

«Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ως η Πρωτόθρονος Εκκλησία της Ορθοδοξίας και Προκαθημένη της αγάπης, ως έχουσα την μέριμναν διά την ευστάθειαν της Ορθοδοξίας, έπραξεν εξ αρχής το ιστορικόν του χρέος, με δημιουργικήν πνοήν και πάντοτε ερριζωμένον εις την ιστορικήν αλήθειαν. Και έκτοτε εργάζεται:

• Διά την διατήρησιν της πίστεως και των παραδόσεων της Ορθοδόξου Εκκλησίας,

• Διά την ενίσχυσιν της πανορθοδόξου ενότητος και συνεργασίας, εξ ου και αι καθιερωθείσαι υφ’ ημών Συνάξεις των Προκαθημένων και η προώθησις της προετοιμασίας και τελικώς η σύγκλησις προ δεκαετίας της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου.

• Διά την προστασίαν της ιερότητος και της αξιοπρεπείας του ανθρωπίνου προσώπου και την καταπολέμησιν του εξανδραποδισμού του και των συχρόνων μορφών δουλείας, ανεξαρτήτως της καταγωγής, της θρησκείας, της γλώσσης, των ηθών και των εθίμων των ανθρώπων.

• Διά τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ειρήνην του κόσμου, την προώθησιν των διαλόγων, την δημιουργίαν μιάς γεφύρας μεταξύ των πολιτισμών, επ’ αγαθώ ολοκλήρου της ανθρωπίνης οικογενείας – ένα και μοναδικόν είναι το ανθρώπινον γένος, έργον της φιλανθρώπου προνοίας του Θεού.

• Διά την προστασίαν της κτίσεως, “του συμπαντικού σκηνικού, εντός του οποίου το αιώνιον έλεος του Θεού φανερώνεται και δοξάζεται κάθε στιγμήν”.

• Διά την δημιουργίαν ενός νέου πολιτισμού αγάπης και αλληλεγγύης.

Με την επιδίωξιν όλων αυτών των πανανθρωπίνων οραμάτων –και πολλών άλλων– το Οικουμενικόν Πατριαρχείον εκφράζει την ενότητα και την παγκοσμιότητα της Ορθοδόξου Εκκλησίας πέραν από κάθε  ιστορικήν και τοπικήν οριοθέτησιν. Η βαθεία ανθρωπίνη και πνευματική εμπειρία της ορθοδόξου παραδόσεώς μας είναι πολύτιμον εργαλείον διά την επίτευξιν αυτών των υψηλών στόχων».

Δυστυχώς, σημείωσε ο κ. Βαρθολομαίος, «η επικράτησις εις μίαν μερίδα της Ορθοδοξίας αιρετικών ιδεολογημάτων, αποτόκων ηγεμονιστικών τάσεων και κοσμικών φιλοδοξιών, ετραυμάτισεν αυτάς τας προσπαθείας και τας δυνατότητας ολοκληρώσεως ενός φωτεινού οράματος, το οποίον προέβλεψε και ο μακαριστός Sir Steven Runciman. Όμως, δεν αποθαρρυνόμεθα και συνεχίζομεν αγωνιζόμενοι τον αγώνα τον καλόν και θεάρεστον, πεποιθότες εις την πρόνοιαν του Θεού και εις την παρουσίαν του Παρακλήτου, ο οποίος όλον συγκροτεί τον θεσμόν της Εκκλησίας».

Πολυδιάστατο και ιστορικό το έργο που έχει επιτελέσει

Η Πατριαρχική του θητεία χαρακτηρίζεται από τόλμη και μεγάλες διοικητικές και ποιμαντικές  προσπάθειες. Μερικές από αυτές είναι:

• Από το1992 καθιέρωσε τον θεσμό των Συνάξεων των Προκαθημένων των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών.

• Επανασύστησε την Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας και ανύψωσε σε αυτοκέφαλη την μέχρι το 1998 Εκκλησία της Εσθονίας.

• Επαναπάτρισε από το Βατικανό λείψανα των Αγίων Γρηγορίου του Θεολόγου, Ιωάννου του Χρυσοστόμου και Βασιλείου του Μεγάλου.

• Το έτος 2004 διεύρυνε την Αγία και Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, απευθύνοντας πρόσκληση και προς τους εκτός Τουρκίας Ιεράρχες του Θρόνου για να συμμετάσχουν σε αυτή. Ακόμη, ανά τριετία συγκαλεί Συνάξεις της Ιεραρχίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

• Η Πανορθόδοξη Σύνοδος (2016): Μετά από αιώνες προετοιμασίας και διαφωνιών, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος κατάφερε να συγκαλέσει την πρώτη Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδόξου Εκκλησίας μετά το 787 μ.Χ. Αυτό το κατόρθωμα αποτελεί την κορυφαία διοικητική του επιτυχία, θέτοντας τις βάσεις για την ενότητα σε μια νέα εποχή.

• Η Αυτοκεφαλία της Ουκρανίας (2019): Η απόφασή του να χορηγήσει τον Τόμο της Αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας παραμένει η πιο τολμηρή και ίσως η πιο αμφιλεγόμενη πράξη του. Αν και ενίσχυσε την παρουσία του Πατριαρχείου στη γεωπολιτική σκακιέρα, προκάλεσε το βαθύ ρήγμα με το Πατριαρχείο της Μόσχας, μια κρίση που η Εκκλησία καλείται να διαχειριστεί μέχρι σήμερα.

• Απόφαση επίλυσης του εκκλησιαστικού ζητήματος της Εκκλησίας των Σκοπίων με την αναγνώρισή της με τον τίτλο της «Αρχιεπισκοπής Αχρίδος».

• Δεν έπαψε να αγωνίζεται για την επιβίωση του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας στο ιστορικό τους κέντρο, το Φανάρι, ενώ, ταυτόχρονα, έθεσε την Εκκλησία στην πρώτη γραμμή των παγκόσμιων προκλήσεων.

• Επί των ημερών του έγινε καταγραφή στο εορτολόγιο της Εκκλησίας οσιακών μορφών του 20^ου αιώνα.

• Στήριξε και ενίσχυσε τον Ορθόδοξο μοναχισμό.

• Μερίμνησε για την συντήρηση και διάσωση της Βυζαντινής κληρονομιάς.

• Τίμησε μαζί με τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στην Νίκαια της Μικράς Ασίας τα 1.500 χρόνια από την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο της ενωμένης Εκκλησίας.

• Καθιέρωσε τακτικές Προσκυνηματικές επισκέψεις στην Καππαδοκία και σε άλλες «εσβεσμένας λυχνίας» στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη, όπου ύστερα από πολλές δεκαετίες τελέστηκαν ιερές ακολουθίες, με αποκορύφωμα την τέλεση της θείας λειτουργίας στην ιστορική Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά (15/8/2010), η οποία συνεχίζεται κατ’ έτος.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος υλοποίησε όλες τις εξαγγελίες του Ενθρονιστηρίου Λόγου του, εκτός από μια. Την  επαναλειτουργία της Ιεράς Θεολογικής Σχολής Χάλκης, η οποία παραμένει «σιωπηλή» από το 1971 και για την επίτευξη αυτού του δίκαιου σκοπού συνεχίζει αμείωτα τις προσπάθειές Του. Οι εγκαταστάσεις της Σχολής ανακαινίστηκαν εκ βάθρων. Ωστόσο, το τουρκικό κράτος δεν έχει δώσει ακόμη την άδεια για την λειτουργία της Σχολής.

Ο μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος Εμμανουήλ έχει επισημάνει πολύ εύστοχα ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης αγαπά με πάθος και δύναμη την Εκκλησία του Χριστού, «δεν πολιτεύεται με βάση το εφήμερο, το προσωρινό, εδώ και τώρα συμφέρον, αλλά επικαλούμενος τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, καλλιεργεί διαρκώς το μόνιμο, το χρήσιμο και όχι χρηστικό».