Από το 2021, το κράτος είχε δεσμευθεί να προχωρήσει στη σύσταση και λειτουργία του Κυπριακού Οργανισμού Ανάπτυξης Επιχειρήσεων (ΚΟΑΕ). Ωστόσο, το σχετικό νομοσχέδιο κατατέθηκε στη Βουλή στην εκπνοή της προθεσμίας, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από τα κόμματα.
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνεται στα προαπαιτούμενα του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, μέσω του οποίου η Κύπρος αναμένεται να εκταμιεύσει συνολικά €1,02 δισ. Το Σχέδιο Ανάκαμψης ολοκληρώνεται στο τέλος του έτους και ο συγκεκριμένος στόχος πρέπει να υλοποιηθεί μέχρι το τέλος Αυγούστου. Σε περίπτωση μη έγκρισης του νομοθετήματος, το κράτος κινδυνεύει να απωλέσει ευρωπαϊκά κονδύλια ύψους από €50 εκατ. έως €69 εκατ.
Υπό την πίεση να μη χαθεί το ευρωπαϊκό χρήμα, η Βουλή καλείται να επισπεύσει την εξέταση του νομοσχεδίου, ώστε να τεθεί προς ψήφιση την ερχόμενη Πέμπτη, 9 Ιουλίου. Η ανάγκη, όμως, να τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι για να προχωρήσουν τα κόμματα σε μια πρόχειρη νομοθέτηση, αλλά ούτε να περιορίσει τον ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Εκείνο που προκύπτει από τη συζήτηση στη Βουλή είναι ότι το νομοσχέδιο περιέχει ασάφειες, παραλείψεις και κενά.
Για παράδειγμα, υπάρχουν ανακρίβειες ως προς τους δικαιούχους. Με τη διατύπωση που έχει σήμερα η σχετική πρόνοια, πρόσβαση στον Οργανισμό Ανάπτυξης Επιχειρήσεων θα μπορούν να έχουν σχεδόν όλες οι επιχειρήσεις στην Κύπρο, παρότι ο βασικός στόχος είναι η στήριξη των μικρών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Όταν δεν καθορίζονται με σαφήνεια τα κριτήρια επιλεξιμότητας, ελλοχεύει ο κίνδυνος οι περιορισμένοι πόροι να μη διοχετευθούν εκεί όπου υπάρχει πραγματική ανάγκη.
Ένα ακόμη ζήτημα που δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως είναι ο τρόπος χρηματοδότησης των επιχειρήσεων μέσω του ΚΟΑΕ. Βάσει του νομοσχεδίου, όταν ο Οργανισμός προχωρεί σε δανεισμό προς ιδιωτική εταιρεία, θα ιδρύεται άλλη εταιρεία, μέσω της οποίας ο ΚΟΑΕ θα συμμετέχει στο νομικό πρόσωπο που δανειοδοτείται.
Αυτό δημιουργεί εύλογα ερωτήματα. Θα προχωρεί το κράτος, χωρίς σαφείς περιορισμούς, στη σύσταση εταιρειών και στη συμμετοχή του στο μετοχικό κεφάλαιο ιδιωτικών επιχειρήσεων; Ποιος θα έχει την ευθύνη για τις αποφάσεις αυτές; Ποιοι κανόνες διαφάνειας, ελέγχου και λογοδοσίας θα εφαρμόζονται; Και, κυρίως, ποιες υποχρεώσεις θα αναλαμβάνει το κράτος όταν αποκτά συμμετοχή σε ένα ιδιωτικό νομικό πρόσωπο;
Η συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο μιας εταιρείας δεν είναι μια τυπική διαδικασία. Συνοδεύεται από δικαιώματα, αλλά και από ευθύνες. Επομένως, πρέπει να καταστεί ξεκάθαρο κατά πόσο το κράτος ενδέχεται να βρεθεί εκτεθειμένο σε υποχρεώσεις ή κινδύνους που θα προκύψουν από τη δραστηριότητα ιδιωτικών εταιρειών.
Ασαφής παραμένει και η διαδικασία αξιολόγησης της φερεγγυότητας των αιτητών. Σύμφωνα με όσα συζητούνται, η Κεντρική Τράπεζα δεν θα ελέγχει, μέσω του συστήματος Άρτεμις, τη φερεγγυότητα όσων αιτούνται δανειοδότηση από τον ΚΟΑΕ, αλλά ο έλεγχος θα επικεντρώνεται κυρίως σε ζητήματα νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.
Εξίσου σημαντικό είναι το θέμα των εξασφαλίσεων. Ο ΚΟΑΕ θα παραχωρεί δανεισμό. Με δεδομένο το αρνητικό προηγούμενο της Κύπρου με τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, πρέπει να απαντηθεί ξεκάθαρα τι θα συμβεί σε περίπτωση που οι δανειολήπτες δεν καταβάλλουν τις δόσεις τους.
Θα βρεθεί το κράτος να διαχειρίζεται ένα νέο χαρτοφυλάκιο κόκκινων δανείων; Θα μετατραπεί, έμμεσα, σε οργανισμό διαχείρισης προβληματικών χορηγήσεων;
Όλα αυτά εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο λειτουργίας και την πιθανή βιωσιμότητα του νέου οργανισμού. Από τη συζήτηση προκύπτει επίσης η ανησυχία ότι, όπως είναι διατυπωμένο το νομοσχέδιο, μπορεί να δημιουργηθεί ένας οργανισμός με χαρακτηριστικά που θυμίζουν, σε κάποιο βαθμό, το μοντέλο του πρώην Συνεργατισμού. Η χώρα, όμως, έχει πληρώσει ακριβά τα λάθη του παρελθόντος και δεν έχει την πολυτέλεια να επαναλάβει πρακτικές χωρίς επαρκείς δικλίδες ασφαλείας.
Η φιλοσοφία του νομοσχεδίου βρίσκεται, αναμφίβολα, προς τη σωστή κατεύθυνση. Δυστυχώς, όμως, το κείμενο του νομοσχεδίου, παρά τον χρόνο που είχε στη διάθεσή του το κράτος, ειναι πρόχειρο και ασαφές. Η Βουλή θα το εγκρίνει την Πέμπτη υπό την πίεση της προθεσμίας και του κινδύνου απώλειας ευρωπαϊκών κονδυλίων. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι βουλευτές θα έχουν ενώπιόν τους ένα νομοθέτημα για το οποίο θα γνωρίζουν με ακρίβεια όλες τις συνέπειες και τις προεκτάσεις του. Το κράτος δεν πρέπει να θέτει τη Βουλή ενώπιον εκβιαστικών διλημμάτων. Η διασφάλιση ευρωπαϊκών κονδυλίων είναι κρίσιμη, αλλά εξίσου κρίσιμη είναι η θεσμική σοβαρότητα.
