Κατανοούμε την επιθυμία για νέο Συνεργατισμό. Ωστόσο, πρέπει να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους.
Ας ξεκινήσουμε από τα απλά. Θα υπεραπλουστεύσω ορισμένα ζητήματα και ας μου συγχωρεθεί η απουσία λεπτομερειών ή εκτενών επεξηγήσεων ή ακόμη και υπερβολών, καθώς αυτό που έχει σημασία είναι η ουσία και αυτή δεν αλλάζει.
Ο Συνεργατισμός ξεκίνησε με σκοπό να γλιτώσει ο κόσμος από τους τοκογλύφους. Αυτό είναι γεγονός και καταγράφεται στην ιστορία. Σήμερα αρκετοί χαρακτηρίζουν κάποιες τράπεζες τοκογλύφους. Γι’ αυτό, ο νέος Συνεργατισμός θα πρέπει να προσφέρει χαμηλά επιτόκια. Το κατά πόσον μπορεί να το πράξει, διατηρώντας περιθώριο κέρδους και επαρκή ρευστότητα, αποτελεί μια δύσκολη εξίσωση.
Όταν ξεκίνησε η Συνεργατική, δεν λειτουργούσε ως τράπεζα, αλλά ως συνεταιρισμός. Μέσω αυτού, μπορούσαν να εξασφαλίζονται χαμηλότερες τιμές για πρώτες ύλες που χρειάζονταν οι γεωργοί και άλλοι επαγγελματίες της γης. Παράλληλα, τα δάνεια ήταν μικρά και αποπληρώνονταν σε σύντομο χρόνο. Συνεπώς, ήταν πολύ πιο εύκολο για τη Συνεργατική να περιορίζει τους κινδύνους.
Για παράδειγμα, ένας γεωργός χρειαζόταν ρευστότητα για να αγοράσει σπόρους και λίπασμα. Λάμβανε ένα μικρό δάνειο από τη Συνεργατική και όταν μετά από μερικούς μήνες πωλούσε τα προϊόντα του, επέστρεφε και αποπλήρωνε. Επρόκειτο για έναν κύκλο που επαναλαμβανόταν.
Εξετάζοντας τώρα την κατάρρευση του Συνεργατισμού, αυτή μπορεί να αποδοθεί, μεταξύ άλλων, στις πρακτικές που ακολουθούνταν. Το πρώτο λάθος ήταν ότι ο Συνεργατισμός προσπάθησε να ανταγωνιστεί τις μεγάλες τράπεζες. Το αποτέλεσμα; Να συρρέουν κατά δεκάδες οι developers στις Συνεργατικές, για να εξασφαλίσουν μεγάλα δάνεια. Κάποιες φορές τα δάνεια αυτά αποπληρώνονταν και κάποιες όχι. Κάτι παρόμοιο συνέβαινε και με τα προσωπικά, τα στεγαστικά και τα δάνεια για αγορά αυτοκινήτου.
Το πρόβλημα εντοπιζόταν και στις ιδιομορφίες της τοπικής κοινωνίας. Οι διευθυντές και οι υπάλληλοι των Συνεργατικών ήταν συνήθως άτομα που διέμεναν στις ίδιες τις κοινότητες. Ουσιαστικά, όταν κάποιος πήγαινε για δάνειο, είτε έβρισκε κάποιον συγγενή του στη θέση του ταμία, του λειτουργού ή του διευθυντή, είτε συναντούσε κάποιον φίλο ή γνωστό.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι εξασφαλίσεις που ζητούνταν δεν ήταν πάντοτε επαρκείς, ενώ τα δάνεια που παραχωρούνταν πολλές φορές δεν ανταποκρίνονταν στις πραγματικές δυνατότητες του δανειολήπτη. Ήθελε κάποιος να κτίσει σπίτι 300 τετραγωνικών μέτρων, παρόλο που το εισόδημά του επαρκούσε για σπίτι 100 τετραγωνικών; Το δάνειο εγκρινόταν. Ήθελαν να βοηθήσουν τον συγγενή ή τον χωριανό. Αυτό φυσικά δεν το βάζω στα θέματα διαφθοράς, επειδή εκείνα δεν αφορούν απλά μικρές διευκολύνσεις. Όμως για αυτά θα επικεντρωθούμε σε άλλο ειδικό κεφάλαιο.
Από όλα αυτά δεν πρέπει να παραμερίζονται ούτε οι δωρεές των Συνεργατικών προς τις κοινότητες. Με μεγάλη ευκολία παραχωρούνταν δάνεια ή ακόμη και χορηγίες σε τοπικά σωματεία και οργανώσεις. Σκοπός τους, φυσικά, ήταν να στηρίξουν την τοπική κοινότητα. Ωστόσο, και αυτά τα φαινόμενα φέρουν το δικό τους μερίδιο ευθύνης για την κατάρρευση του Συνεργατισμού.
Συνοψίζοντας, ο Συνεργατισμός κατέρρευσε εξαιτίας φαινομένων διαφθοράς, κακής διαχείρισης, αλλά και σχεδιασμών που δεν ανταποκρίνονταν στις δυνατότητές του. Αν σήμερα αναγεννηθεί ο Συνεργατισμός και ακολουθήσει τα ίδια βήματα, τότε θα πρέπει να θεωρήσουμε σχεδόν βέβαιο ότι, σε μερικά χρόνια, θα γίνουμε μάρτυρες μιας νέας κατάρρευσης.
Η Κύπρος δεν χρειάζεται ακόμη μία τράπεζα. Ούτε χρειάζεται μια τράπεζα που θα μοιράζει δάνεια με ευκολία. Αυτό που χρειάζεται είναι ένας συνεταιρισμός, ο οποίος θα μπορεί να στηρίζει συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες. Αυτό είναι που μας λείπει.
Αυτό που διαφοροποιεί τον Συνεργατισμό είναι ακριβώς ο συνεταιριστικός του χαρακτήρας. Αυτό είναι που χρειάζεται η Κύπρος και ο μικρός επαγγελματίας. Ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και ρευστότητα, όχι όμως αδικαιολόγητη χρηματοδότηση.
Το κλειδί της επιτυχίας (ή μη αποτυχίας) είναι απλό. Όχι ανταγωνισμός με τις τράπεζες, χαμηλότερα επιτόκια, ευκολότερη δανειοδότηση και μικρότερα περιθώρια κέρδους.
Κομματικές υποχρεώσεις, κομματικές βοήθειες και τα λοιπά, να μείνουν μακριά. Αν θέλετε Συνεργατισμό, κάντε τον. Αν θα κάνετε πολιτική όμως μέσω αυτού, μην το δοκιμάσετε καν. Η απάντηση πως σε αυτή την προσπάθεια είναι μαζί και δεξιοί και αριστεροί και κεντρώοι δεν με πείθει προς το παρόν και αυτό διότι το θέμα δεν είναι η χρηματοδότηση, αλλά η επιρροή που θα θέλει να έχει κάθε κόμμα στον Συνεργατισμό για τον «δικό του». Η πίττα είναι μεγάλη και η επιρροή μπορεί να εξυπηρετήσει τους πάντες. Και αυτό είναι που με ανησυχεί…
