Ο συμψηφισμός μετρήσεων (Net Metering) αποτέλεσε ίσως το πιο επιτυχημένο κοινωνικό σχέδιο προώθησης των ΑΠΕ Κύπρο. Έδωσε τη δυνατότητα σε 100.000 καταναλωτές να εγκαταστήσουν φωτοβολταϊκά συστήματα και να αποκτήσουν πρόσβαση σε φθηνή, καθαρή ηλεκτρική ενέργεια.
Ωστόσο, η εντυπωσιακή ανάπτυξη του Net Metering, ιδιαίτερα κατά την τελευταία τριετία, ανέδειξε και σημαντικές στρεβλώσεις. Οι πρώτες έγιναν εμφανείς στις αρχές του 2025, όταν ξεκίνησαν οι περικοπές παραγωγής στα οικιακά φωτοβολταϊκά λόγω κορεσμού του δικτύου. Μια ακόμη σημαντική συνέπεια ήταν η αύξηση του κόστους ηλεκτρισμού για τους καταναλωτές που δεν διαθέτουν φωτοβολταϊκά. Η συνεχώς αυξανόμενη διείσδυση φωτοβολταϊκών χωρίς αντίστοιχη εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης, υποχρεώνει τις συμβατικές μονάδες παραγωγής της ΑΗΚ να λειτουργούν με μη βέλτιστο τρόπο, ώστε να διατηρείται η ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήματος. Το πρόσθετο αυτό κόστος τελικά μεταφέρεται στους καταναλωτές.
Στην πραγματικότητα, μεγάλο μέρος αυτών των προβλημάτων θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί εάν κάθε νέα εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συνοδευόταν από ένα ελάχιστο επίπεδο αποθήκευσης ενέργειας. Βεβαίως, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι μέχρι πριν από δύο περίπου χρόνια το κόστος των μπαταριών ήταν αρκετά υψηλό, γεγονός που καθιστούσε μια τέτοια απαίτηση οικονομικά δύσκολη. Σήμερα όμως τα δεδομένα έχουν αλλάξει.
Το κλασικό Net Metering, όπως το γνωρίσαμε, ουσιαστικά ολοκλήρωσε τον κύκλο του και δύσκολα θα επανέλθει με την ίδια μορφή. Παράλληλα, αρκετές από τις στρεβλώσεις που δημιουργήθηκαν αναμένεται να περιοριστούν σημαντικά μέχρι το 2027 με την εγκατάσταση του κεντρικού συστήματος αποθήκευσης. Ταυτόχρονα, η θεαματική μείωση του κόστους των συστημάτων αποθήκευσης δημιουργεί πλέον τις προϋποθέσεις για ένα νέο, σύγχρονο μοντέλο αυτοκατανάλωσης: το Flexible Net Metering.
Η φιλοσοφία του είναι απλή. Ο καταναλωτής συνεχίζει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο που λειτουργούσε στο κλασικό Net Metering, με μία ουσιαστική διαφορά: κατά τις ώρες υψηλού κορεσμού του δικτύου, δηλαδή περίπου μεταξύ 10:00 και 17:00, δεν επιτρέπεται η διοχέτευση πλεονάζουσας ενέργειας στο δίκτυο. Στην πράξη, ο καταναλωτής συνεχίζει να καλύπτει άμεσα τις ανάγκες του από το φωτοβολταϊκό του σύστημα. Αντί όμως να διοχετεύει την πλεονάζουσα ενέργεια στο δίκτυο κατά τις μεσημβρινές ώρες, την αποθηκεύει στις μπαταρίες του. Μετά τις 17:00, όταν το δίκτυο αποσυμφορείται, η αποθηκευμένη ενέργεια διοχετεύεται σταδιακά στο δίκτυο, πιστώνοντας κιλοβατώρες στον λογαριασμό του καταναλωτή, όπως ακριβώς συμβαίνει σήμερα με το Net Metering.
Η εμπειρία και τα μοντέλα προσομοίωσης που έχω αναπτύξει δείχνουν ότι μια αναλογία περίπου 1:3 μεταξύ εγκατεστημένης φωτοβολταϊκής ισχύος και αποθήκευσης αποτελεί μια ιδιαίτερα αποτελεσματική λύση. Για παράδειγμα, ένα σύστημα ισχύος 5 kW θα πρέπει να συνοδεύεται από περίπου 15 kWh αποθήκευσης. Με αυτή την αναλογία, ακόμη και χωρίς καμία έγχυση ενέργειας στο δίκτυο μεταξύ 10:00 και 17:00, μπορεί να αξιοποιηθεί περίπου το 80% της συνολικής ετήσιας παραγωγής του φωτοβολταϊκού. Εάν συνυπολογιστεί και η άμεση αυτοκατανάλωση της κατοικίας, το ποσοστό αξιοποίησης της παραγόμενης ενέργειας μπορεί να ξεπεράσει το 90%.
Το εύλογο ερώτημα είναι κατά πόσο μια τέτοια επένδυση είναι οικονομικά συμφέρουσα. Η απάντηση είναι καταφατική. Με τις σημερινές τιμές εξοπλισμού, ένα σύστημα φωτοβολταϊκών με την αντίστοιχη αποθήκευση μπορεί να αποσβεστεί σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια, ακόμη και χωρίς κρατική επιδότηση. Τα επόμενα χρόνια το κόστος των μπαταριών αναμένεται να μειωθεί περαιτέρω, ενώ το κόστος παραγωγής ηλεκτρισμού από συμβατικά καύσιμα θα συνεχίσει να αυξάνεται εξαιτίας των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Αυτό σημαίνει ακόμη ταχύτερους χρόνους απόσβεσης.
Εάν, μάλιστα, η Πολιτεία επιλέξει να στηρίξει το Flexible Net Metering, είτε μέσω στοχευμένων επιδοτήσεων είτε μέσω μείωσης του συντελεστή ΦΠΑ στις οικιακές εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών και αποθήκευσης, θα περιορίσει σημαντικά το αρχικό κόστος για τους πολίτες και θα επιταχύνει τη μετάβαση σε ένα πιο βιώσιμο ενεργειακό μοντέλο. Το κράτος οφείλει να εξασφαλίσει ένα σταθερό, απλό και κατανοητό πλαίσιο για τους οικιακούς καταναλωτές. Ο πολίτης χρειάζεται ένα σύστημα που να μπορεί εύκολα να αντιληφθεί και να εμπιστευθεί. Αντίθετα, η προσπάθεια ένταξης των μικρών οικιακών φωτοβολταϊκών στην πολύπλοκη αγορά ηλεκτρισμού ενδέχεται να λειτουργήσει αποτρεπτικά και να ανακόψει τη δυναμική που αναπτύχθηκε τα προηγούμενα χρόνια. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι απλό: θέλουμε περισσότερους πολίτες να επενδύσουν στην καθαρή ενέργεια ή επιλέγουμε ένα πλαίσιο που τελικά θα τους αποθαρρύνει;
* Διευθύνων Σύμβουλος της Dracoudis Energy & ειδικός σε θέματα ενέργειας
