Χτύπα κι άλλο. Θα τ’ αντέξω;

Όλο «καλά» νέα ακούγανε την τελευταία βδομάδα οι καταναλωτές, μισθοσυντήρητοι εργαζόμενοι. Νέα που τους γεμίζουν αισιοδοξία για τις καλύτερες μέρες που έρχονται. Θα μου πείτε είναι ώρα για αστεία; Έλα όμως που δεν φαίνεται να βγαίνει διαφορετικά ο μήνας.

Σημείο πρώτο. Νέα άνοδο στις τιμές των καυσίμων αναμένουν εισαγωγείς καυσίμων, πρατηριούχοι και καταναλωτές. Και αυτό έχει να κάνει με τη γεωπολιτική αστάθεια που επικρατεί διεθνώς, η οποία αναπόφευκτα επηρεάζει τις τιμές του πετρελαίου.

Σημείο δεύτερο. Τα νούμερα που δημοσιοποίησε η Στατιστική Υπηρεσία μέσα στη βδομάδα που πέρασε, έδειξαν αύξηση στις τιμές των κατασκευαστικών υλικών για το μήνα Αύγουστο, σε σύγκριση με τον αντίστοιχο περσινό. Τι σημαίνει αυτό σε μεσομακροπρόθεσμο ορίζοντα; Αύξηση στο κόστος κατασκευής, αύξηση στις τιμές πώλησης των ακινήτων και αύξηση στα ενοίκια.

Σημείο τρίτο. Αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και αναλυτές των αγορών, έχουν αναφέρει ότι θα πρέπει να αναμένουμε νέα αύξηση επιτοκίων μέχρι το τέλος του χρόνου, σε μια προσπάθεια συγκράτησης των πληθωριστικών πιέσεων. Έρχεται δηλαδή νέα αύξηση στις δόσεις των δανείων.

Σημείο τέταρτο. Η έξοδος για φαγητό, μια συνήθεια η οποία αποτελεί βασικό συστατικό διασκέδασης και ψυχαγωγίας για τον μέσο Κύπριο πολίτη, στοιχίζει σήμερα πολύ πιο ακριβά σε σχέση με τρία χρόνια πριν. Και αυτό σύμφωνα με στοιχεία και αριθμούς. Μία έξοδος που στοίχιζε το 2023 εκατό ευρώ, σήμερα στοιχίζει κατά μέσο όρο €126.

Σύμφωνα με τον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, με μήνα αναφοράς τον Αύγουστο, οι τιμές στην κατηγορία «εστίαση και παροχή καταλύματος» το 2026 είναι αυξημένες κατά 45,6% σε σχέση με το 2020, κατά 26% σε σύγκριση με το 2023 και κατά 13% σε σύγκριση με πέρσι. Δηλαδή, με απλά λόγια, για αντίστοιχες υπηρεσίες που σήμερα κάποιος πληρώνει €100, το 2020 πλήρωνε μόλις €68,68 και το 2023 μόλις €79,37.

Σημείο πέμπτο. Να καταγράψουμε ορισμένα σημεία της ευρύτερης οικονομίας, τα οποία εμπίπτουν στην κατηγορία «ενίσχυσης των ανησυχιών». Ο ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης αναμένεται να διαμορφωθεί το 2026 στο 2,7%, σε σχέση με 3,8% που ήταν το 2025. Για το 2027 αναμένεται ανεπαίσθητη αύξηση στο 2,9%. Τα πλεονάσματα στα κρατικά ταμεία, καταγράφουν κάμψη σε σύγκριση με το 2024 και το 2025.

Σε απόλυτους αριθμούς, όπως αυτοί αποτυπώνονται στο Στρατηγικό Πλαίσιο Δημοσιονομικής Πολιτικής 2027–2029, το δημοσιονομικό πλεόνασμα υποχωρεί από €1,44 δισ. το 2024 στα €900 εκ. το 2026. Μειώνεται, δηλαδή, κατά περίπου €540 εκ. μέσα σε δύο χρόνια. Το εμπορικό έλλειμμα διευρύνθηκε κατά το επτάμηνο Ιανουαρίου–Ιουλίου 2026 στα €5,62 δισ., αυξημένο κατά €821,2 εκατ. σε σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο.

Αγοραστική δύναμη

Όλα τα πιο πάνω, αποτελούν γροθιά στο στομάχι για τους καταναλωτές. Πλήττουν την αγοραστική του δύναμη, μειώνουν την ποιότητα ζωής του και εν τέλει δυσκολεύουν την καθημερινότητα του. Το εξοργιστικό είναι πως υπάρχουν πράγματα που θα μπορούσαν να γίνουν, τα οποία θα έδιναν ανάσα στους καταναλωτές και δεν γίνονται. Ή δεν γίνονται στο βαθμό που θα έπρεπε και στο χρόνο που θα έπρεπε. Με αποτέλεσμα το μηνιαίο κόστος του καταναλωτή να παραμένει ψηλό.

Ας δώσουμε ορισμένα απλά και πρακτικά παραδείγματα.

– Πρώτο. Κατ’ αρχήν όπως έχει λεχθεί πολλάκις, είμαστε σε μεγάλο βαθμό χρηματοοικονομικά αναλφάβητοι. Είναι σημαντικό από μικρή ηλικία να μάθουμε τουλάχιστον τα βασικά. Σε μια εποχή που οι ηλεκτρονικές συναλλαγές κυριαρχούν, πρέπει να μάθουμε πως χρησιμοποιούμε για παράδειγμα την credit card και πώς την debit card. Να μάθουμε να ξεχωρίζουμε τη διαφορά μεταξύ αναγκών και επιθυμιών. Να μάθουμε να αποταμιεύουμε, να επενδύουμε και να διαχειριζόμαστε σωστά τα χρήματα μας.

– Δεύτερο. Πιπιλάμε για χρόνια το σύνθημα απεξάρτησης από το αυτοκίνητο. Κάτι που δεν έγινε και ούτε πρόκειται να γίνει τα επόμενα χρόνια, όσο λέμε ότι το ένα δεν βολεύει, το άλλο δεν μπορεί να γίνει και το παρ’ άλλο είναι κοστοβόρο. Το ποδήλατο στους 45 βαθμούς είναι απάνθρωπο. Το σύστημα λειτουργίας των λεωφορείων δεν είναι πρακτικό. Το μετρό και το τραμ είναι μη βιώσιμα. Τα κίνητρα για ηλεκτρικά και υβριδικά οχήματα παραχωρούνται μόνο κάθε μερικά χρόνια.

Επομένως τι μένει; Όραμα χρειάζεται και πολιτική βούληση. Στην αχανή Κίνα γιατί το έχουν πετύχει; Στις βορειοευρωπαϊκές χώρες; Στις χώρες που δεν πληρώνεις για τα δημόσια μέσα μεταφοράς;

– Τρίτο. Ακολουθήσαμε την πορεία με τα φωτοβολταϊκά για εξοικονόμηση ενέργειας, και καταφέραμε κάθε λίγο να αποκόπτεται η παροχή, να μην υπάρχουν μέσα αποθήκευσης ενέργειας και να χρειάζεται πλέον ένα ποσό 8-10 χιλιάδες για να εγκαταστήσεις ένα αξιόπιστο σύστημα.

– Τέταρτο. Ακόμα και ζητήματα ευρύτερης πολιτικής. Θα μπορούσαν να δοθούν κίνητρα και εργαλεία στις επιχειρήσεις για να μειώσουν το κόστος τους και κατ’ επέκταση την τιμή προϊόντων προς καταναλωτές. Όπως για παράδειγμα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία. Το ίδιο το κράτος μιλά εδώ και χρόνια για την ανάγκη ενίσχυσης των μέτρων πάταξης της φοροδιαφυγής και της αδήλωτης εργασίας. Ενέργειες που θα μπορούσαν οδηγούσαν σε αύξηση των εσόδων του και ενίσχυση των πόρων για κοινωνική πολιτική. Στα λόγια και στις εξαγγελίες όλα καλά. Στην πράξη όμως;