Αφιέρωμα στα 60 χρόνια της ΟΕΒ

Σήμερα, 27 Οκτωβρίου, η ΟΕΒ συμπληρώνει 60 χρόνια ύπαρξης και σημαντικής προσφοράς στο γίγνεσθαι της Κύπρου ως ένας από τους βασικούς κοινωνικούς εταίρους. Σε Συνέλευση επιχειρηματιών, εγκρίθηκε το Ιδρυτικό Έγγραφο και εξελέγη πρώτος Πρόεδρος ο μ. Νίκος Λανίτης. Στην ομιλία του καθόρισε το στίγμα του Συνδέσμου ως οργάνωσης που «δεν θα εμπνέεται από μαχητικές διαθέσεις εναντίον των Συντεχνιών ή να προκαλέσει ανοικτό πόλεμο μαζί τους». Θα ήταν όμως «μια οικονομική και κοινωνική δύναμη αντιστάθμισης του οργανωμένου συνδικαλισμού». Ο ρόλος, καθαρά συμβουλευτικός.

Στα πρώτα σχεδόν 40 χρόνια της δράσης και ανέλιξης της ΟΕΒ σε μια ρωμαλέα οργάνωση του επιχειρηματικού κόσμου, διετέλεσα οργανικά συνδεδεμένο με αυτή στέλεχος, ως Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, της Εκτελεστικής Επιτροπής, Αντιπρόεδρος και από το 1978 – 2002  Γενικός Διευθυντής, κατόπιν εκλογικής διαδικασίας. Αυτή την εκ των ένδον ζώσα γνώση της ιστορικής ανέλιξης και ζωτικής προσφοράς της ΟΕΒ θεωρώ χρέος να μερισθώ με τη σημερινή κοινωνία, στην οποία η ΟΕΒ παραμένει, άλλωστε, πρωταγωνιστικός παίκτης. 

Οι εκ βάθρων ανατροπές που επέφερε η τουρκική εισβολή, απαιτούσαν τον καθορισμό από την ΟΕΒ ανάλογων στόχων και την ανάληψη πολύπλευρων δράσεων, εναρμονισμένων με τα νέα δεδομένα και ανάγκες. Έναν ρόλο πολύ πέρα και έξω από τον μέχρι τότε ρόλο της που, σύμφωνα με μια μελέτη που έγινε το 1977, «περιοριζόταν κυρίως στο να προσπαθεί να μετριάσει τα εργατικά αιτήματα εντός επιπέδων λογικών». 
 
Πρόεδροι 1977-2002 : μ. Αθανάσιος Κοβότσος, μ. Ρένος Σολομίδης, Μιχαλάκης Κολοκασίδης, μ. Φαίδρος Οικονομίδης, Αντρέας Πίττας, μ. Μιχαλάκης Ζιβανάρης και Γενικός Διευθυντής, Αντώνης Πιερίδης (από 1978).

 

Προεδρείο, Διοικητικά Σώματα και Γενικός Διευθυντής αποδυθήκαμε σε μια τιτάνια εκστρατεία να συμβάλουμε στην αναπτέρωση του ηθικού, της εμπιστοσύνης στο μέλλον του τόπου και της διάθεσης ανάληψης επιχειρηματικών κινδύνων, στην αναστύλωση του τόπου με την ενίσχυση της οικονομίας, στη διεύρυνση της παραγωγικής βάσης της χώρας, την κατ’ ακολουθίαν αντιμετώπιση της ανεργίας και του προσφυγικού προβλήματος, την υποβοήθηση των επιχειρήσεων να ανακάμψουν μέσα σε καθεστώς ελεύθερης δραστηριότητας χωρίς αναχρονιστικές δεσμεύσεις και περιορισμούς και χωρίς, βέβαια, ανοχή ασυδοσίας.   

Ζούσαμε ακόμα σε ψυχροπολεμικό κλίμα και οι οργανώσεις της αριστεράς ασκούσαν ισχυρές πιέσεις για επιβολή ελέγχων στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών, τα κέρδη στα πρότυπα πρακτικών ολοκληρωτικών καθεστώτων. Έπρεπε να τεθεί φραγμός στις επιζήμιες επιδιώξεις με κατάλληλη διαφώτιση.

Έτσι, οργανώσαμε το 1978 Συνέδριο στη Λευκωσία/Λεμεσό με θέμα «Ιδιωτική Επιχείρηση και Ελεύθερη Οικονομία» με διακεκριμένους ομιλητές από Σουηδία, Γερμανία, Γαλλία. Ανέλυσαν τα πλεονεκτήματα του συστήματος της ελεύθερης οικονομίας και ιδιωτικής πρωτοβουλίας βασισμένοι στις εμπειρίες των δικών τους ήδη ανεπτυγμένων οικονομικά και κοινωνικά χωρών. Οι σύνεδροι πολυπληθείς, το ενδιαφέρον ζωηρό και η αύρα αλλαγής πασιφανής. 

Πρόσθετα, προς καταπολέμηση προσπαθειών δαιμονοποίησης του κέρδους εκδώσαμε (σε μετάφραση βελγικού) βιβλιάριο με τίτλο «Το κέρδος και η κοινωνική πρόοδος: Γιατί; πόσο; σε ποιον;» όπου επεξηγείται πως «το κέρδος είναι κοινωνικό καθήκον της επιχείρησης» και προαπαιτούμενο αύξησης της απασχόλησης, ανάπτυξης και ευημερίας μιας κοινωνίας. 

Η ΟΕΒ εκαλείτο, επίσης, να υπερνικήσει, προς επιτέλεση του έργου της, αντίξοες συνθήκες που συναποτελούσαν η ύπαρξη ενός καλά οργανωμένου, μαχητικού και σε μεγάλο μέρος του ιδεολογικά προσανατολισμένου στα αριστερά συνδικαλιστικού κινήματος, με πυκνότητα μελών που έφθανε τότε το 80% του εργατικού δυναμικού, η ηττοπάθεια του εργοδότη έναντι της δύναμης της συντεχνίας, ο φόβος της απεργίας, καθώς και ο λαϊκισμός πολιτικών δυνάμεων και μερίδας των ΜΜΕ που χαρακτήριζαν κάθε εργατικό αίτημα ως «δίκαιο και λογικό».

Τέλος, η ΟΕΒ εκαλείτο να αναλάβει και επιτελέσει αυτόν τον νέο πολύπλευρο και μεγάλης εμβέλειας ρόλο, καθ’ ον χρόνο η ίδια ήταν άκρως αποδυναμωμένη λόγω της εισβολής, της φυγής προσωπικού, της αδυναμίας πολλών μελών να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Η παρουσία της στα δρώμενα της εποχής ήταν σπασμωδική αφού από το τέλος του 1974 μέχρι τα μέσα του 1975 επήλθε αλλαγή τριών Προέδρων της. Η ΟΕΒ δεν έμεινε αλώβητη από τους εσωτερικούς διχασμούς της δραματικής εκείνης περιόδου της ιστορίας της Κύπρου. 

Μέσα στο εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον που προδιαγράψαμε και με πενιχρές δυνάμεις, οι δράσεις της ΟΕΒ προς πραγμάτωση της αποστολής της διαμορφώθηκαν και εξελίχθηκαν στη βάση τριών βασικών παραμέτρων.

Θετικές πρωτοβουλίες και δράσεις για υιοθέτηση αναπτυξιακών πολιτικών, έργων και μέτρων (Supply Side Economics) 
Αποτρεπτικές δράσεις για την ανακοπή επιζήμιων επιδιώξεων / μέτρων.
Εξισορροπητικές προσεγγίσεις όπου το ευρύτερο κοινωνικο-οικονομικό όφελος προέχει.

Στα όρια ενός άρθρου, περιοριζόμαστε να αναφερθούμε πιο κάτω, πολύ συνοπτικά σε μόνο ορισμένα σημαντικά θέματα. Όμως το καθένα έχει πίσω μια μακρά δική του ιστορία που ίσως μια μέρα γραφτεί από ειδήμονα  επαγγελματία ερευνητή.

Χαρακτηριστικά, η συνεχής δημόσια προβολή των εργοδοτικών θέσεων και αιτημάτων και η μαχητική διεκδίκηση τους τάχθηκε εξ αρχής ως προτεραιότητα. Χρειαζόταν να μεταφέρουμε τάχιστα στον επιχειρηματικό κόσμο το μήνυμα πως είχε συλλογική υποστήριξη, να εμφυσήσουμε αυτοπεποίθηση και αισιοδοξία έναντι των κινδύνων που αναλάμβανε μέσα σ’ ένα αβέβαιο περιβάλλον. Παράλληλα, τακτικές ήταν οι συναντήσεις εργασίας με κρατικούς φορείς σ’ όλα τα επίπεδα και αναρίθμητες οι παρεμβάσεις σε επιτροπές και όπου αλλού η ΟΕΒ εκπροσωπείτο. Κτίσαμε ένα τείχος προστασίας και μια έπαλξη θεμιτών διεκδικήσεων για τις επιχειρήσεις. Επανήλθαν μέλη που αποχώρησαν και εγγράφηκαν νέα, σαφής εκδήλωση εμπιστοσύνης. 

Η ανάκτηση και διεύρυνση της παραγωγικής βάσης της οικονομίας με την παντοειδή στήριξη της απομείνασας μεταποιητικής βιομηχανίας και την ώθηση νέων κλάδων της, καθώς και των εξαγωγών ήταν, επίσης, ένας από τους βασικούς μας στόχους. Κατόπιν σειράς παραστάσεων και κινητοποιήσεων των Βιομηχάνων (για πρώτη φορά έκλεισαν τα εργοστάσια και διαδήλωσαν έξω από την Βουλή) δόθηκαν ή αυξήθηκαν κίνητρα για επενδύσεις και εξαγωγές. Οξύ πρόβλημα προς διαχείριση και η έλλειψη εργατικού δυναμικού. Αυτά μαζί και με ευνοϊκές εξωτερικές συνθήκες βοήθησαν στην ανάκαμψη. Η Ίδρυση Τμήματος Βιομηχανίας και η αλλαγή του ονόματος της οργάνωσης από ΟΕΚ σε ΟΕΒ, υπογραμμίζουν την αναγνώριση της σημασίας του τομέα.

Έμφαση, επίσης, δόθηκε στην ανάπτυξη του επιπέδου Διεύθυνσης και στον εμπλουτισμό των Επιχειρήσεων με σύγχρονες γνώσεις και πρακτικές προς εκσυγχρονισμό τους και ανάπτυξη της παραγωγικότητας/ανταγωνιστικότητας τους. Το πρόγραμμα «Βελτιώστε την επιχείρηση σας….» με αφετηρία το 1982 τις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις και η μετ’ εξέλιξη του σε ένα μεγαλεπήβολο πρόγραμμα εκπαιδευτικών διοργανώσεων όπου συμμετέχουν εκατοντάδες τόσοι επιχειρηματίες ετήσια, αποτέλεσε και αποτελεί και σήμερα ουσιώδη συμβολή της ΟΕΒ στις επιχειρήσεις. (δείτε και «Φιλελεύθερο» 21/07/19) 

Από τότε, για την ΟΕΒ η επικράτηση δημοσιονομικής πειθαρχίας με συνεχείς, παντοειδείς πιέσεις προς κυβερνήσεις, κόμματα, Κοινοβούλιο, διαφώτιση της κοινής γνώμης και με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή υψηλού δημοσιοϋπαλληλικού κόστους που εκτός άλλων είχε και παράπλευρες αρνητικές επιπτώσεις πάνω στις επιχειρήσεις, αποτελούσε προτεραιότητα. 
Δυστυχώς, «ηττηθήκαμε» από τον λαϊκισμό, την ψηφοθηρία και ευθυνοφοβία των πολιτικών δυνάμεων με συνέπεια τη διαρκή  διόγκωση μισθών/ωφελημάτων στον ευρύ δημόσιο τομέα συχνά ως αποτέλεσμα εκβιαστικών απεργιακών μέτρων. Εν όψει τούτου, επιδιώξαμε και πετύχαμε, κατόπιν έντονων κατ’ ιδίαν διαβουλεύσεων με τις Συντεχνίες ΣΕΚ, ΠΕΟ, ΠΑΣΥΔΥ, τη σύναψη το 1999 της Συμφωνίας Ρύθμισης Εργατικών Διαφορών στις Ουσιώδεις Υπηρεσίες. 
Δυστυχώς και για λόγους που δεν είναι του παρόντος, το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων κράτησε ανενεργό την Συμφωνία παρά τη γραπτή και προφορικές εκκλήσεις των συμβαλλομένων να την προσυπογράψει.

Όμως αποτελεί και σήμερα ένα κεκτημένο της εργοδοτικής πλευράς προς αξιοποιήση, ιδιαίτερα αφού ακολούθησε με καθυστέρηση πέντε χρόνων η επί λέξη επαναβεβαίωση, εκ νέου υπογραφή και προσυπογραφή της Συμφωνίας από τον επόμενο υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων το 2004.

Η επίδραση της ΟΕΒ στην διαμόρφωση της εργασιακής/κοινωνικής νομοθεσίας συνιστά την πιο σημαντική ίσως προσφορά της στις επιχειρήσεις και την κοινωνία. Αναπτύχθηκε κυρίως στο Εργατικό Συμβουλευτικό Σώμα και σε κάποιο βαθμό στο ILO. Είναι αδύνατο στα όρια ενός άρθρου να αποτυπωθούν οι αναρίθμητες παρεμβάσεις της ΟΕΒ που επέφεραν ισορροπημένη διατύπωση σε δεκάδες νομοσχέδια πριν την υποβολή τους προς ψήφιση. 

Θα αναφερθώ μόνο στην Νομοθεσία του Αναλογικού Συστήματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων από το 1980, επειδή πρόκειται για την πιο σημαντική κοινωνική κατάκτηση του κάθε εργαζόμενου/αυτοεργοδοτούμενου πολίτη της χώρας. Δεκάδες χιλιάδες πολίτες έχουν σήμερα αξιοπρεπή σύνταξη ανάλογη των ασφαλιστέων απολαβών τους και τα χρόνια υπηρεσίας τους που στο τέλος του 2020 θα φθάσουν το ανώτατο των 40 χρόνων.

Σημαντικό υποδομικό έργο ήταν και η κωδικοποίηση της εργατικής νομοθεσίας ως ίσχυε μέχρι το 1998-2000 από τον τότε Λειτουργό του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων κύριο Μιχάλη Αντωνίου τώρα Γενικό Διευθυντή ΟΕΒ. Την κατέστησε προσιτή και εύχρηστη.

Επίσης, η επέκταση και εμβάθυνση των Διεθνών Σχέσεων αποτέλεσαν κατ’ εξοχήν πρόσφορο μέσο προβολής της Κύπρου και άντλησης  γνώσεων, εμπειριών, εφαρμοσμένων πρακτικών και αξιοποίησης τους στην αποστολή της ΟΕΒ. Η εκλογή του υπογράφοντος στο Διοικητικό Συμβούλιο της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας το 1984 (πρώτη φορά εκλογή Κύπριου) και η μέσω αυτού ανάδειξη του στην Προεδρία διεθνών συνεδρίων καθώς και η ένταξη μας το 1979 στη UNICE (εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Βιομηχανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση) είναι ενδεικτικά της πολύπλευρης δραστηριότητας που η ΟΕΒ ανέπτυξε για την εκπλήρωση της αποστολής της. Κορωνίδα των δραστηριοτήτων μας στην ΕΕ για προώθηση της ένταξης της Κύπρου ήταν η επίσκεψη της Επιτρόπου κυρίας Άννας Διαμαντοπούλου (22-23/5/2000), μετά από πρόσκληση της ΟΕΒ και η διάλεξη που έδωσε με θέμα «Κοινωνική Ευρώπη και Απασχόληση – Προβλήματα και Προοπτικές». 

Συνισταμένη όλων όσα πιο πάνω αναφέρονται ήταν η ανάδειξη της ΟΕΒ του 1978 σε οργάνωση-ηγέτιδα του επιχειρηματικού κόσμου, ικανής να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό/πρωτοποριακό ρόλο στα θέματα της οικονομίας, των εργασιακών σχέσεων, της κοινωνικής πολιτικής, της βιομηχανίας, των υπηρεσιών, της ανάπτυξης του επιπέδου διεύθυνσης, της εργατικής νομοθεσίας. Έργο ασύλληπτα δύσκολο και επίμοχθο που στέφθηκε όμως με επιτυχία παρά και την πολεμική που αντιμετώπισε από διάφορες πλευρές . 

Πολλά από τα πιο πάνω αν και πρωτοποριακά, μπορεί να εκλαμβάνονται τώρα ως δεδομένα και κοινότυπα, όμως, πρέπει να θεωρούνται και αξιολογούνται στα δεδομένα και το κλίμα της εποχής λαμβανομένου πάντοτε υπόψη του σημείου εκκίνησης της ΟΕΒ το 1978 μετά την τουρκική εισβολή. 

 

 

Πολύ σημαντική αποδείχθηκε, επίσης, η προώθηση, βάσει ενός εξόχως πρωτοποριακού προγράμματος, της ανάπτυξης των πολλά υποσχόμενων νέων προσοδοφόρων κλάδων του Τομέα Υπηρεσιών (από το 1979) μεταξύ των οποίων οι Ναυτιλιακές, Επαγγελματικές, Χρηματοοικονομικές, Εκπαιδευτικές, Ιατρικές Υπηρεσίες. Τούτο έγινε μέσω της Οργάνωσης Διεθνών Συνεδρίων,  της οργάνωσης της έκθεσης υπηρεσιών Cyserv, της έκδοσης του Services Directory, Διεθνών Αποστολών και άλλων Δραστηριοτήτων. Η ΟΕΒ διείδε την προοπτική του Τομέα πριν από 40 τόσα χρόνια και έδρασε (παρά τις αντιδράσεις βιομηχάνων-μελών) προγραμματισμένα για την ανάπτυξη του, ώστε να φθάσει σε επίζηλο επίπεδο το οποίο πολλοί σήμερα θεωρούν δεδομένο. Χρειάσθηκε όμως όραμα και δράση. (Ως γνώστης της ιστορίας αναφέρω πως «πνευματικός πατέρας» του σημερινού Κυπριακού Ναυτιλιακού Επιμελητηρίου είναι η ΟΕΒ).  

 

ΑΤΑ και εργασιακά, διαχρονικά ζητήματα
Η εκλογίκευση της ΑΤΑ ως προς τον τρόπο υπολογισμού της και τον αυτοματισμό στην παραχώρησή της ήταν από τότε ένα σημαντικό θέμα. Υπό την αδιάκοπη πίεση της ΟΕΒ συστάθηκε το 1986, με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου (Νόμος 187), επί Προεδρίας μ. Σπύρου Κυπριανού, Επιτροπή υπό την προεδρία μ. Τάσου Παπαδόπουλου, προς μελέτη του θέματος και υποβολή έκθεσης. Έτσι και έγινε. Η Επιτροπή υιοθέτησε σημαντικές θέσεις της ΟΕΒ.

Όμως η έκθεση έμεινε ανενεργός λόγω αντίθεσης του τότε νεοεκλεγέντος Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Γεώργιου Βασιλείου ο οποίος δήλωσε ενώπιον του Διοικητικού Συμβουλίου της ΟΕΒ: «Ενόσω είμαι εγώ Πρόεδρος, η ΑΤΑ δεν πρόκειται να αλλάξει». Όμως συνεχίσαμε την προσπάθεια, το θέμα παρέμεινε σημείο τριβής και βασικό επιχείρημα περιστολής των μισθολογικών αυξήσεων στις συλλογικές διαπραγματεύσεις (τελικά, κρίση και Τρόικα έδωσαν τη λύση).

Επίσης, διαχρονικό θέμα ήταν η συγκράτηση των αυξήσεων του εργατικού κόστους στη βάση αύξησης της παραγωγικότητας της οικονομίας και των δυνατοτήτων επιβίωσης των επιχειρήσεων. Αναρίθμητες ήταν οι προς τούτο παρεμβάσεις, παραστάσεις και  κινητοποιήσεις του επιχειρηματικού κόσμου υπό την καθοδήγηση της ΟΕΒ, πάντοτε βάσει εμπεριστατωμένων μελετών.

Ορόσημο ήταν η συμφωνία Ανώτατου Επιπέδου ΟΕΒ, ΠΕΟ, ΣΕΚ που έγινε το 1994 υπό την Προεδρία του μ. Γλαύκου Κληρίδη, Προέδρου της Δημοκρατίας, λόγω επαπειλούμενης γενικευμένης εργασιακής σύγκρουσης. Βάσει της συμφωνίας, οι αυξήσεις για ανανέωση των συμβάσεων θα περιορίζονταν στην αύξηση της παραγωγικότητας (2%) ή και κάτω αυτής για τους κλάδους της Ένδυσης, Υπόδησης και Βαλιτσοποιίας, ενώ παράλληλα θα γινόταν διάλογος για συμφωνία παραγωγικότητας (συνομολογήθηκε αργότερα μεταξύ της ΟΕΒ, ΠΕΟ, ΣΕΚ και καθόριζε τους τρόπους συμβολής της κάθε πλευράς στην αύξηση της).

*Πρώην Γενικός Διευθυντής ΟΕΒ, 1978-2002.