Το βαλς της Βιέννης με τον Πούτιν

Του Andreas Kluth

Οι επικριτές της, από την Ουκρανία μέχρι το ΝΑΤΟ, στηλιτεύουν το τελευταίο διάστημα τη Γερμανία επειδή αντέδρασε πολύ αργά και πολύ δειλά απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα. Δίκαιο. Η Γερμανία, ως η μεγαλύτερη οικονομία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, φέρει δυσανάλογα μεγάλη ευθύνη στο να βοηθήσει στον συντονισμό της δυτικής απάντησης ενάντια στις φρικαλεότητες και τα ψέματα του Κρεμλίνου. Η προσοχή η οποία δίδεται στο Βερολίνο, ωστόσο, συσκοτίζει τον όχι και τόσο υποβοηθητικό ρόλο τον οποίο διαδραματίζουν σε αυτή την υπόθεση αρκετές μικρότερες ευρωπαϊκές χώρες.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Είναι καλή ιδέα η ένταξη Φινλανδίας – Σουηδίας στο ΝΑΤΟ;

Η πιο κατακριτέα από αυτές είναι, φυσικά, η Ουγγαρία. Ο πρωθυπουργός της, Βίκτορ Όρμπαν, είναι ένας αυταρχικός δεξιός λαϊκιστής ο οποίος είναι εδώ και καιρό φίλος με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν. Ενώ ο Όρμπαν συμβιβάστηκε με τις κυρώσεις της ΕΕ οι οποίες έχουν εγκριθεί μέχρι στιγμής, εμπόδισε τις παραδόσεις όπλων στην Ουκρανία μέσω ουγγρικού εδαφους και απείλησε να ασκήσει βέτο σε οποιοδήποτε ευρωπαϊκό εμπάργκο κατά του ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Ουγγαρία του Όρμπαν είναι ο πιο αδύναμος κρίκος της Δύσης.

Ο δεύτερος “κρίκος”

Για τον τίτλο του δεύτερου πιο αδύναμου κρίκου υπάρχει ανταγωνισμός, με την Αυστρία πάντως να είναι ισχυρός διεκδικητής. Μοιράζεται όχι μόνο γλώσσα, πολιτισμό και ιστορία με τον μεγάλο βόρειο γείτονά της, τη Γερμανία, αλλά και μια κληρονομιά φιλορωσικών αισθημάτων και θερμών σχέσεων με τη Μόσχα. Εάν η Ουάσιγκτον, οι Βρυξέλλες και το Βερολίνο θέλουν να κρατήσουν τη Δύση ενωμένη ενάντια στον Πούτιν, θα κάνουν καλά να ξεκινήσουν καλώντας τη Βιέννη να επιλέξει πλευρά και να κάνει γνωστή την τελική επιλογή της.

Η Αυστρία ήταν μέρος του Τρίτου Ράιχ το οποίο επέφερε τόσα δεινά και θάνατο στην Ευρώπη, μεταξύ άλλων και στη Ρωσία και την Ουκρανία. Παρ’ όλα αυτά, η αυστριακή πολιτική ζωή δεν διαμορφώθηκε πρωτίστως στη βάση της μεταπολεμικής εξιλέωσης όπως η αντίστοιχη στη Γερμανία. Οι Γερμανοί αστειεύονται λέγοντας ότι το μεγαλύτερο επίτευγμα των νότιων γειτόνων τους ήταν να πείσουν τον κόσμο ότι ο Μπετόβεν ήταν Αυστριακός και ο Χίτλερ Γερμανός. Ειδικά έναντι της Μόσχας, οι Αυστριακοί είχαν πάντα λιγότερα κόμπλεξ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Τελικά με ποιον είναι το Ισραήλ στην Ουκρανία;

Ωστόσο, η Αυστρία και η Γερμανία μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο βρίσκονταν αρχικά σε παρόμοια κατάσταση. Και οι δύο καταλήφθηκαν από τους τέσσερις νικητές Συμμάχους (Σοβιετική Ένωση, Βρετανία, ΗΠΑ, Γαλλία). Όμως, ενώ το Σιδηρούν Παραπέτασμα διέσχιζε κάθετα το έδαφος της Γερμανίας, βρισκόταν πάντα γύρω και όχι μέσα στην Αυστρία, καθώς οι Σοβιετικοί δεν επέβαλαν τον σοσιαλισμό ως κοινωνικο-οικονομικό σύστημα στη ζώνη κατοχής τους. Η χώρα έγινε ξανά κυρίαρχη και ανεξάρτητη το 1955 με τον όρο – ο οποίος επιβλήθηκε από τη Μόσχα – να παραμείνει ουδέτερη εις το διηνεκές. Μέχρι σήμερα, η Αυστρία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ένα καθεστώς το οποίο μοιράζεται με μόλις πέντε από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της ΕΕ.

Αμέσως μετά την ανάκτηση της ανεξαρτησίας της, η Βιέννη ανέλαβε τον έλεγχο της ενεργειακής υποδομής της Αυστρίας από τους Ρώσους. Η σοβιετική Mineral Oil έγινε αυτό που είναι σήμερα η OMV, το αυστριακό μεγαθήριο πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το 1968, η Αυστρία έγινε η πρώτη χώρα έξω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα η οποία υπέγραψε σύμβαση για την προμήθεια φυσικού αερίου από τη Σοβιετική Ένωση. Έγινε έτσι ο κόμβος για τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες οι οποίοι ρέουν προς τη δυτική Ευρώπη.

Την ίδια περίοδο, η Βιέννη προσέλκυσε πιθανώς τη μεγαλύτερη συγκέντρωση κατασκόπων στον κόσμο – και ειδικότερα Σοβιετικών. Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, παρέμεινε εξίσου δημοφιλής στους Ρώσους πράκτορες. Εξακολουθεί επίσης να είναι μια τοποθεσία η οποία προτιμάται για ανταλλαγές κατασκόπων.

Ρωσικό “στέκι”

Οι Ρώσοι ολιγάρχες κατευθύνθηκαν επίσης στην Αυστρία – με τις εταιρείες της, τα γραφικά βουνά της και τη συγκαταβατική γραφειοκρατία της. Τουλάχιστον έως το 2020, οι ρωσικές επενδύσεις στη χώρα ήταν δεύτερες σε όγκο, πίσω μόνον από τις γερμανικές. Χιονοδρομικά κέντρα όπως το Λεχ έγιναν ρωσικά “στέκια”.

Συνταξιούχοι Αυστριακοί πολιτικοί συνέχιζαν να σταδιοδρομούν στα υψηλότερα κλιμάκια ρωσικών εταιρειών. Ο πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Γκέρχαρντ Σρέντερ φέρει δικαίως χείριστη φήμη για τη συμμετοχή του στα διοικητικά συμβούλια ρωσικών ενεργειακών κολοσσών. Ωστόσο, πρώην καγκελάριοι της Αυστρίας, όπως οι Βόλφγκανγκ Σούσελ και Κρίστιαν Κερν, κατείχαν παρόμοιες θέσεις – αν και σε αντίθεση με τον Σρέντερ, έχουν υποβάλει τις παραιτήσεις τους μετά το ορόσημο της 24ης Φεβρουαρίου.

Στη θρασύτητα, το πλησιέστερο ανάλογο του Σρέντερ στην αυστριακή πολιτική σκηνή είναι η Κάριν Κνάισλ. Ενώ ήταν υπουργός Εξωτερικών της χώρας, το 2018, κάλεσε τον Πούτιν στον γάμο της.

Ο τελευταίος εμφανίστηκε με μια χορωδία Κοζάκων, προχώρησε σε μια πρόποση σε τέλεια γερμανικά και χόρεψε με τη νύφη. Η Κνάισλ υποκλίθηκε μπροστά του φτάνοντας μέχρι το έδαφος. Τα οπτικά ντοκουμέντα τα λένε όλα. Μέχρι σήμερα, γράφει άρθρα ιστολογίου για το Russia Today, βραχίονα της προπαγανδιστικής μηχανής του Πούτιν, ενώ συμμετέχει στο διοικητικό συμβούλιο (με πρόεδρο τον Σρέντερ) της Rosneft, δηλαδή του ρωσικού πετρελαϊκού λεβιάθαν.

“Καλή δικτατορία”

Υπήρξε άλλη μια ανυπόφορη στιγμή, ακόμη και για τα αυστριακά πρότυπα, το 2014, μόλις λίγους μήνες μετά την προσάρτηση της ουκρανικής χερσονήσου της Κριμαίας από τη Ρωσία του Πούτιν. Ενώ η υπόλοιπη Ευρώπη πάλευε να συντονίσει τις κυρώσεις της κατά της Μόσχας, ο Πούτιν πέρασε από την Αυστρία για άλλη μια επίσκεψη.

Στο χαιρετισμό υποδοχής του, ο τότε πρόεδρος του κυριότερου επιχειρηματικού λόμπι της Αυστρίας αστειεύτηκε για το πόσες φορές είχε ήδη καλωσορίσει τον Ρώσο πρόεδρο όλα τα προηγούμενα χρόνια, καθώς και οι δύο βρίσκονταν στις θέσεις τους ήδη τότε για πολύ καιρό. “Δικτατορία”, απάντησε με ειρωνικό τόνο ο Πούτιν, με την αίθουσα να συγκλονίζεται από χειροκροτήματα, πριν προσθέσει: “Αλλά καλή δικτατορία”.

Η ιλαρότητα της υπόθεσης πήγε και παραπέρα. Ο ομιλητής υπενθύμισε επίσης στον Πούτιν ότι, έναν αιώνα νωρίτερα, μέρος της Ουκρανίας ήταν αυστριακό. “Τι μου προσφέρετε;”, απάντησε ανέκφραστος ο Πούτιν στα ουρλιαχτά των Αυστριακών βιομηχάνων.

Όλο αυτό το διάστημα, η Αυστρία εξαρτούσε τον εαυτό της ολοένα και πιο απόλυτα από την ενέργεια του Πούτιν. Οποτεδήποτε ένα μόριο υδρογονάνθρακα της Σιβηρίας ξεκινούσε ταξίδι για την Ευρώπη, τα αυστριακά χρήματα, λόμπι και επευφημίες δεν απείχαν παρά ελάχιστα. Για παράδειγμα, ο Nord Stream 2, γεωπολιτικά καταστροφικός αγωγός ο οποίος θα συνέδεε απευθείας Ρωσία και Γερμανία κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα, έχει φορτωθεί ως ευθύνη κυρίως στις γερμανικές κυβερνήσεις, ωστόσο η OMV ήταν επίσης μεγάλος επενδυτής (αν και πλέον καταγράφει τα περιουσιακά στοιχεία της στη Ρωσία ως απομειώσεις κεφαλαίου). Ακόμη και σήμερα, περίπου το 80% του φυσικού αερίου που καταναλώνει η Αυστρία προέρχεται από τη Ρωσία.

Ευκαιρία

Τούτων λεχθέντων, η βαρβαρότητα του τρέχοντος πολέμου του Πούτιν έχει ταρακουνήσει ακόμη και την Αυστρία σε σχέση με το μακρύ –  γεμάτο ρωσοφιλία – ειδύλλιό της με τη Μόσχα. Υπό αυτή την έννοια, τουλάχιστον, διαφοροποιείται κάπως σε σχέση με την Ουγγαρία.

Τον περασμένο μήνα, ο καγκελάριος της Αυστρίας Καρλ Νεχάμερ έγινε ο πρώτος δυτικός ηγέτης ο οποίος συναντήθηκε, μετά τις 24 Φεβρουαρίου, με τον Πούτιν στη Μόσχα. Η πρόσβασή του στον “ερημίτη” δεσπότη της Μόσχας ήταν κληρονομιά της ιδιαίτερης σχέσης των δύο χωρών τους. Ωστόσο ο Νεχάμερ κατέστησε σαφές ότι “δεν επρόκειτο για μια φιλική επίσκεψη”.

Ακόμη κι έτσι, όμως, η υπόλοιπη Δύση, έχει κάθε δικαιολογία να αναρωτιέται πόσο μπορεί να στηριχθεί στην Αυστρία, καθώς η σύγκρουση θα παρατείνεται ή και θα κλιμακώνεται. Θα υποστηρίξει η Βιέννη ένα μποϊκοτάζ στο ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο; Θα αποχαιρετήσει την ουδετερότητά της – όπως πρόκειται να κάνουν η Σουηδία και η Φινλανδία – για να ταχθεί με τη Δύση;

Ο Όρμπαν μπορεί να είναι από καιρό πια χαμένος για να μπορέσουν να τον επαναφέρουν στα συγκαλά του οι επικλήσεις της Δύσης στη λογική. Για τη Βιέννη, ωστόσο, υπάρχει ακόμη μια τέτοια δυνατότητα.

Πηγή: BloombergOpinion