Την ανάγκη η Κύπρος να μετατρέψει τη δυναμική των τελευταίων ετών σε μακροπρόθεσμη και βιώσιμη ανάπτυξη, μέσα από επενδύσεις σε δεξιότητες, τεχνολογία, ψηφιακές υποδομές και παραγωγικότητα, υπογραμμίζει ο καθηγητής Joe Nellis, οικονομικός σύμβουλος της MHA (μεγάλη βρετανική εταιρεία λογιστικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών) και διακεκριμένος ακαδημαϊκός.
Ο Nellis, ο οποίος τιμήθηκε με τον τίτλο Commander of the Order of the British Empire (CBE) στις διακρίσεις New Year Honours του 2024 από τον βασιλιά Κάρολο Γ, για την εξέχουσα προσφορά του στην ανώτατη εκπαίδευση, την οικονομία, τις επιχειρήσεις και τη φιλανθρωπία, ήταν κύριος ομιλητής στην επετειακή εκδήλωση για την 30χρονη παρουσία της Baker Tilly, που πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία τις προηγούμενες ημέρες.
Στη συνέντευξη που παραχώρησε στον «Φ», αναφέρεται στην ανθεκτικότητα αλλά και στις αδυναμίες της ευρωπαϊκής οικονομίας, στις προκλήσεις του 2026, στον πληθωρισμό, στα επιτόκια, στην τεχνητή νοημοσύνη και στον ρόλο των επαγγελματικών υπηρεσιών σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.
Για την κυπριακή οικονομία, επισημαίνει ότι η Κύπρος έχει πετύχει ισχυρή ανάπτυξη σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, αξιοποιώντας τον τουρισμό, τις διεθνείς επιχειρηματικές υπηρεσίες, τις εισερχόμενες επενδύσεις και την αυξανόμενη δραστηριότητα στους τομείς της τεχνολογίας και των επαγγελματικών υπηρεσιών. Τονίζει επίσης ότι, όπως η Ιρλανδία, η Κύπρος έχει επιδείξει μεγάλη ευελιξία ως μικρή και ανοικτή οικονομία, προσαρμοζόμενη γρήγορα στις μεταβαλλόμενες διεθνείς συνθήκες.
Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η επιτυχία συνοδεύεται από κινδύνους, καθώς η Κύπρος παραμένει εκτεθειμένη σε εξωτερικούς κραδασμούς, ιδίως μέσω του τουρισμού και των διεθνών ροών κεφαλαίων.
– Η Κύπρος κατέγραψε τα τελευταία χρόνια ισχυρή ανάπτυξη σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Ποιοι παράγοντες θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη διατήρηση αυτής της δυναμικής;
Η Κύπρος έχει ωφεληθεί από έναν συνδυασμό ισχυρού τουρισμού, διεθνών επιχειρηματικών υπηρεσιών, εισερχόμενων επενδύσεων και αυξανόμενης δραστηριότητας στους τομείς της τεχνολογίας και των επαγγελματικών υπηρεσιών. Όπως η Ιρλανδία, έχει επίσης επιδείξει μεγάλη ευελιξία ως μικρή, ανοικτή οικονομία, προσαρμοζόμενη γρήγορα στις μεταβαλλόμενες παγκόσμιες συνθήκες. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό επίτευγμα.
Για να διατηρηθεί, όμως, αυτή η δυναμική, η Κύπρος πρέπει να συνεχίσει να επενδύει στις δεξιότητες, τις ψηφιακές υποδομές και την παραγωγικότητα. Τονίζω πάντοτε στους επιχειρηματικούς ηγέτες ότι οι επενδύσεις είναι η κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης!
Οι επενδύσεις θα δημιουργήσουν μια μεγάλη ευκαιρία για την Κύπρο να τοποθετηθεί ως σημαντικός περιφερειακός κόμβος που συνδέει την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τις ευρύτερες διεθνείς αγορές.
Ωστόσο, δεν θα σας εκπλήξει να ακούσετε ότι η επιτυχία φέρνει και κινδύνους. Όπως έχετε βιώσει πρόσφατα, η Κύπρος είναι εκτεθειμένη σε εξωτερικούς κραδασμούς, ιδιαίτερα μέσω του τουρισμού και των διεθνών ροών κεφαλαίων. Μια παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση στην περιοχή, νέες πληθωριστικές πιέσεις ή μια επιβράδυνση της ευρωπαϊκής καταναλωτικής ζήτησης θα μπορούσαν όλα να αποδυναμώσουν την ανάπτυξη. Η προσιτότητα της στέγασης και η επάρκεια των υποδομών μπορεί επίσης να εξελιχθούν σε μεγαλύτερα ζητήματα, εάν η ανάπτυξη συνεχιστεί με ταχύ ρυθμό.
Η βασική πρόκληση τώρα είναι να μετατραπεί η πρόσφατη επιτυχία σε μακροπρόθεσμη βιώσιμη ανάπτυξη, αντί να υπάρχει υπερβολική εξάρτηση από έναν μικρό αριθμό τομέων. Και πάλι, αυτό απαιτεί σταθερές και στοχευμένες επενδύσεις.
– Ο πληθωρισμός, τα επιτόκια και το κόστος ζωής παραμένουν κρίσιμα ζητήματα για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Πόσο κοντά είμαστε σε μια περίοδο μεγαλύτερης σταθερότητας;
Εάν η κατάσταση στη Μέση Ανατολή επιλυθεί σύντομα, θα μπορούσαμε να δούμε τη σταθερότητα να αποκαθίσταται σχετικά γρήγορα. Όμως, ακόμη κι αν αυτό συνέβαινε τις επόμενες λίγες εβδομάδες, δεν πιστεύω ότι επιστρέφουμε στον παλιό κόσμο, του εξαιρετικά χαμηλού πληθωρισμού και των σχεδόν μηδενικών επιτοκίων. Ο πληθωρισμός έχει υποχωρήσει από την κορύφωσή του, όμως η παγκόσμια οικονομία έχει αλλάξει και έχει γίνει πιο ευμετάβλητη και διαρθρωτικά πιο αβέβαιη.
Οι αγορές ενέργειας, οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού εξακολουθούν να δημιουργούν πληθωριστικούς κινδύνους. Οι κεντρικές τράπεζες, περιλαμβανομένης της ΕΚΤ, θα παραμείνουν επιφυλακτικές.
Το θετικό είναι ότι τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις προσαρμόζονται σταδιακά στο νέο περιβάλλον. Η αύξηση των μισθών έχει βελτιωθεί σε πολλές οικονομίες. Ωστόσο, η μεταβατική περίοδος δεν έχει τελειώσει. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να σχεδιάζουν με την παραδοχή ότι το κόστος δανεισμού θα παραμείνει υψηλότερο απ’ ό,τι ήταν την προηγούμενη δεκαετία.
Η σταθερότητα θα επιστρέψει σταδιακά, όχι ξαφνικά.
– Εάν έπρεπε να δώσετε μία συμβουλή στις κυπριακές επιχειρήσεις για την επόμενη δεκαετία, ποια θα ήταν;
Στο σημερινό ταχέως μεταβαλλόμενο επιχειρηματικό περιβάλλον, η συμβουλή μου είναι απλή: επικεντρωθείτε αδιάκοπα στην παραγωγικότητα και στις δεξιότητες.
Η Κύπρος έχει πετύχει εντυπωσιακή ανάπτυξη, όμως η διατήρηση υψηλότερων επιπέδων διαβίωσης μακροπρόθεσμα θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα γίνει ακόμη πιο παραγωγική, πιο καινοτόμος και πιο ανταγωνιστική διεθνώς. Αυτό σημαίνει επενδύσεις στην τεχνολογία, την εκπαίδευση, τις διοικητικές ικανότητες και την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού.
Η επόμενη δεκαετία θα ανταμείψει τις επιχειρήσεις που μπορούν να συνδυάσουν την ευελιξία με τη στρατηγική σκέψη. Οι μικρές οικονομίες μπορούν να επιτύχουν εξαιρετικά καλά στη σύγχρονη παγκόσμια οικονομία – και πάλι, η Ιρλανδία είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα – όμως πρέπει να κινούνται γρήγορα, να αγκαλιάζουν την καινοτομία και να αποφεύγουν τον εφησυχασμό.
Στον σημερινό κόσμο που κυριαρχείται από τη λογική VUCA (δηλαδή από μεταβλητότητα, αβεβαιότητα, πολυπλοκότητα και ασάφεια), η προσαρμοστικότητα γίνεται ένα από τα πιο πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία που μπορεί να διαθέτει οποιαδήποτε επιχείρηση.
– Φέρετε τον τίτλο CBE, Commander of the Order of the British Empire. Τι σημαίνει αυτή η τιμή για εσάς προσωπικά και πώς έχει διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε τη δημόσια προσφορά, την ηγεσία και την επαγγελματική ευθύνη;
Η απονομή του CBE ήταν πιθανότατα η μεγαλύτερη τιμή της ζωής μου και κάτι που δεν θα μπορούσα να είχα φανταστεί όταν ξεκινούσε η σταδιοδρομία μου πριν από πολλά χρόνια. Αποδέχθηκα αυτή την τιμή με ταπεινότητα.
Για μένα, δεν ήταν αναγνώριση απλώς ενός ατομικού επιτεύγματος, αλλά και των θυσιών της οικογένειάς μου, η οποία με στήριξε πάντοτε σε ό,τι έκανα. Το CBE συμβολίζει επίσης την αξία της εκπαίδευσης, της δημόσιας συμμετοχής και της βοήθειας προς οργανισμούς ώστε να διαχειρίζονται σύνθετες οικονομικές προκλήσεις.
Η αναγνώριση αυτή ενίσχυσε την πεποίθησή μου ότι η ηγεσία συνεπάγεται ευθύνη. Είτε στον ακαδημαϊκό χώρο είτε στις επιχειρήσεις είτε στη δημόσια ζωή, η εξειδίκευση πρέπει να χρησιμοποιείται με τρόπο εποικοδομητικό και υπεύθυνο. Ένα από τα προνόμια της σταδιοδρομίας μου ήταν η δυνατότητα να συνεργαστώ με χιλιάδες επιχειρηματικούς ηγέτες, φοιτητές και φορείς χάραξης πολιτικής σε πολλούς διαφορετικούς τομείς και χώρες.
Η τιμή αυτή αποδόθηκε επίσης σε αναγνώριση της εμπλοκής μου, καθώς και της συζύγου μου Helen, στην Γκάνα, για σχεδόν 50 χρόνια. Πέρασα εκεί δύο χρόνια μετά τις προπτυχιακές μου σπουδές ως εθελοντής εκπαιδευτικός στο εξωτερικό, διδάσκοντας οικονομικά και στατιστική σε αγροτικό σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η εμπειρία αυτή άλλαξε τη ζωή μου και οδήγησε στη δέσμευσή μας σε σειρά έργων στην ύπαιθρο για τη στήριξη των τοπικών κοινοτήτων. Στην πραγματικότητα, η σύζυγός μου και εγώ φεύγουμε την Κυριακή για ταξίδι στην Γκάνα! Θεωρούμε την Γκάνα δεύτερο σπίτι μας!
– Καθώς η Baker Tilly συμπληρώνει 30 χρόνια στην Κύπρο, ποιο θεωρείτε ότι είναι το σημαντικότερο μάθημα για τις επιχειρήσεις που επιδιώκουν μακροβιότητα, ανθεκτικότητα και διεθνή προσανατολισμό;
Το σημαντικότερο μάθημα είναι ότι η ανθεκτικότητα και η προσαρμοστικότητα έχουν μεγαλύτερη σημασία από την τελειότητα. Τα τελευταία 30 χρόνια, οι επιχειρήσεις αντιμετώπισαν χρηματοπιστωτικές κρίσεις, τεχνολογικές επαναστάσεις, πανδημίες και γεωπολιτικούς κραδασμούς.
Οι οργανισμοί που επιβιώνουν και αναπτύσσονται είναι συνήθως εκείνοι που εξελίσσονται συνεχώς, αντί να μένουν στάσιμοι.
Η διεθνής οπτική και νοοτροπία είναι επίσης απαραίτητες. Ακόμη και σχετικά μικρές οικονομίες, όπως η Κύπρος, είναι βαθιά συνδεδεμένες με τις παγκόσμιες αγορές. Οι επιχειρήσεις πρέπει, επομένως, να σκέφτονται διεθνώς, παραμένοντας ταυτόχρονα αξιόπιστες και άξιες εμπιστοσύνης σε τοπικό επίπεδο.
Η ισχυρή εταιρική διακυβέρνηση, η επένδυση στους ανθρώπους και η ικανότητα οικοδόμησης μακροπρόθεσμων σχέσεων με τους πελάτες παραμένουν θεμελιώδεις παράγοντες. Η τεχνολογία αλλάζει γρήγορα, όμως η εμπιστοσύνη και η φήμη εξακολουθούν να έχουν τεράστια σημασία.
