Ενοικίαση εργαζομένων: Δουλεμπόριο ή αγορά υπηρεσιών;

Το θέμα της ενοικίασης εργαζομένων εξετάστηκε την περασμένη βδομάδα στη Βουλή, καθώς φαίνεται ότι το συγκεκριμένο φαινόμενο λαμβάνει διαστάσεις. Τις θέσεις και απόψεις τους κατέθεσαν εργοδότες και συντεχνίες, καθώς επίσης και το αρμόδιο Τμήμα Εργασίας.

Για κάποιους, ο όρος «ενοικίαση εργαζομένων» αποτελεί έναν ήπιο χαρακτηρισμό για το σύγχρονο δουλεμπόριο. Για άλλους, είναι αναγκαίο να ξεκαθαρίσουν οι περιπτώσεις της νόμιμης αγοράς υπηρεσιών, από την παράνομη εργοδότηση.

Η δυσκολία στην ερμηνεία αποτυπώνεται και στο γεγονός ότι από τις 52 περιπτώσεις που εξέτασε το Τμήμα Εργασίας την περίοδο 2024 – 2026, εντόπισε πιθανές παραβιάσεις της νομοθεσίας μόνο σε τρεις.

Στο μικροσκόπιο εδώ και χρόνια

Το αρμόδιο Τμήμα Εργασίας εξετάζει το φαινόμενο της ενοικίασης εργαζομένων εδώ και χρόνια, ενώ οι έλεγχοι εντατικοποιήθηκαν από το 2023 και εντεύθεν, οπότε και είχαν αυξηθεί οι σχετικές καταγγελίες. Ωστόσο, η στοιχειοθέτηση για παραβίαση της νομοθεσίας είναι δύσκολη και απαιτεί αρκετές ώρες έρευνας και επιτόπιους ελέγχους. Και αυτό, για να διαπιστωθεί κατά πόσο πρόκειται όντως για παραβίαση νομοθεσίας ή νόμιμη αγορά υπηρεσιών.

Από την άλλη, οι υφιστάμενες πρόνοιες του νόμου δίνουν όπλα στις αρμόδιες υπηρεσίες να διαλευκάνουν ορισμένες υποθέσεις.

Συγκεκριμένα:

(α) Στους κλάδους της οικοδομικής και ξενοδοχειακής βιομηχανίας, η νομοθεσία απαγορεύει ρητά την πρακτική της ενοικίασης εργαζομένων, όπως δήλωσε προ ημερών ο πρόεδρος της Επιτροπής Εργασίας της Βουλής Γιώργος Κουκουμάς.

(β) Μόλις τρεις εγκεκριμένες επιχειρήσεις προσωρινής απασχόλησης (ΕΠΑ) λειτουργούν σήμερα στην Κύπρο. Ως εκ τούτου, οποιαδήποτε αντίστοιχη ενέργεια προέρχεται από άλλη εταιρεία ή άτομο θα πρέπει να θεωρείται τουλάχιστον ύποπτη.

Τα σημεία κλειδιά

Οι αρμόδιοι λειτουργοί του Τμήματος Εργασίας, στο πλαίσιο των επιτόπιων ελέγχων που διενεργούν, εστιάζουν σε ορισμένα σημεία, τα οποία θα υποβοηθήσουν να διαφανεί κατά πόσο ένας εργαζόμενος απασχολείται νόμιμα ή παράνομα στον συγκεκριμένο χώρο εργασίας. Ενδεικτικά, σημειώνεται αρχικά ότι πρέπει να διασαφηνιστεί ποιος είναι ο εργοδότης των εργαζομένων. Δηλαδή, ποιος τους πληρώνει.

Ακολούθως, από πού παίρνουν οδηγίες για την καθημερινή τους εργασία, πόσο διάστημα εργάζονται εκεί, ποιος καθορίζει το ωράριό τους και ποιος τους παρέχει τα μέσα εργασίας.

Από τις πιο πάνω απαντήσεις, θα διαφανεί εάν ο εργοδότης τους είναι ο ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου, ή ένα άλλο άτομο, το οποίο τους μετέφερε στον συγκεκριμένο χώρο εργασίας, τους πληρώνει και τους έδωσε οδηγίες πόσο καιρό θα βρίσκονται εκεί.

Ένα παράδειγμα το οποίο αναφέρθηκε στην προ ημερών συνεδρία της Επιτροπής Εργασίας της Βουλής ήταν το εξής: Εάν εργαζόμενος σε ξενοδοχείο δηλώσει ότι πληρώνεται από άλλη εταιρεία, αλλά φορά στολή του ξενοδοχείου, λαμβάνει οδηγίες από τους προϊσταμένους του ξενοδοχείου και χρησιμοποιεί εξοπλισμό που του παρέχει η μονάδα, τα στοιχεία αυτά αξιολογούνται για να διαπιστωθεί κατά πόσο πρόκειται για μη νόμιμη μορφή παραχώρησης προσωπικού. Εφόσον κατά τον έλεγχο προκύπτουν ενδείξεις παραβίασης, η υπόθεση διαβιβάζεται στο Τμήμα Εργασίας για περαιτέρω εξέταση, ενώ παράλληλα εφαρμόζονται οι υπόλοιπες εργατικές νομοθεσίες που αφορούν τους όρους εργοδότησης και την αδήλωτη εργασία.

Μίσθωση υπηρεσιών vs παράνομη ενοικίαση

Όπως μας αναφέρθηκε χαρακτηριστικά, εάν μια εταιρεία, απευθυνθεί σε μια νόμιμη ΕΠΑ, με στόχο την προσωρινή απασχόληση αριθμού εργαζομένων, θα πρέπει να τηρεί τους ίδιους όρους εργοδότησης με το υφιστάμενο προσωπικό, να διατηρεί σχετικό μητρώο απασχόλησης των εργαζομένων και να υπάρχει χρονικός ορίζοντας εργοδότησης, ώστε να διασφαλίζεται η προσωρινότητα της απασχόλησης.

Αντίθετα, εάν μια εταιρεία ζητήσει ένα αριθμό εργαζομένων και κάποιο άτομο ή εταιρεία (χωρίς όμως τη σχετική αδειοδότηση) μεταφέρει σε αυτήν ένα αριθμό εργαζομένων, τους οποίους πληρώνει ο ίδιος, χωρίς ξεκάθαρους όρους εργοδότησης και η εταιρεία απλά τους απασχολεί για ένα χρονικό διάστημα, τότε η πρακτική αυτή θεωρείται παράνομη.

Από την πλευρά του, το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας διευκρίνισε ότι η παραχώρηση εργαζομένου σε έμμεσο εργοδότη μπορεί να γίνεται μέχρι τέσσερις μήνες κάθε φορά, με συνολική διάρκεια που δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 12 μήνες. Μετά την παρέλευση της προβλεπόμενης περιόδου, δεν επιτρέπεται να καλυφθεί η ίδια θέση ούτε από το ίδιο, ούτε από άλλο πρόσωπο μέσω άλλης επιχείρησης προσωρινής απασχόλησης. Σημειώθηκε μάλιστα ότι για τις τρεις εγκεκριμένες επιχειρήσεις προσωρινής απασχόλησης που ελέγχθηκαν πρόσφατα, δεν εντοπίστηκαν παραβάσεις με βάση τα στοιχεία που είχαν προσκομίσει. Ως εκ τούτου, το πρόβλημα εστιάζεται σε εταιρείες ή άτομα που λειτουργούν ως ΕΠΑ, χωρίς όμως να έχουν την απαιτούμενη αδειοδότηση για κάτι τέτοιο.

Οι άμεσα εμπλεκόμενοι

Η ΟΕΒ έδωσε έμφαση στη διάκριση μεταξύ παράνομης παραχώρησης εργαζομένων και νόμιμης αγοράς υπηρεσιών ή υπεργολαβίας. Όπως τονίστηκε, η χρησιμοποίηση υπεργολάβου είναι νόμιμη και οι εργαζόμενοι του υπεργολάβου παραμένουν υπό τη δική του ευθύνη.

Η ΣΕΚ επικεντρώθηκε στις εταιρείες που, σύμφωνα με τις καταγγελίες, δραστηριοποιούνται ως επιχειρήσεις προσωρινής απασχόλησης, χωρίς τις απαραίτητες άδειες.

«Το θέμα μας είναι οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται ως ΕΠΑ χωρίς να έχουν τις απαραίτητες άδειες. Πρακτικά εμείς αυτό εντοπίζουμε», σημειώθηκε ενδεικτικά, ενώ τέλος η ΠΕΟ έκανε λόγο για εργασιακό μεσαίωνα, υποστηρίζοντας ότι ο κύριος εργολάβος θα πρέπει να διαθέτει μητρώο για όλους τους εργαζομένους που βρίσκονται στο εργοτάξιο, να φέρει ευθύνη για τυχόν παραβάσεις και να προβλέπονται αποτελεσματικές κυρώσεις. Η συντεχνία ζήτησε επίσης ενίσχυση της στελέχωσης του Υπουργείου, ώστε να μπορούν να πραγματοποιούνται περισσότεροι έλεγχοι.

Γιώργος Κουκουμάς: Δουλεμπόριο

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Εργασίας, Γιώργος Κουκουμάς, εξήγησε ότι η συζήτηση στη Βουλή διεξήχθη έπειτα από καταγγελίες όλων των συνδικαλιστικών οργανώσεων για εκτεταμένη χρήση της πρακτικής της ενοικίασης εργαζομένων, ακόμα και σε τομείς που ρητά απαγορεύει η νομοθεσία, όπως είναι οι κατασκευές και ο τουρισμός.

«Σύμφωνα με τις καταγγελίες που έχουμε ακούσει, πολλές φορές αυτή η πρακτική της ενοικίασης εργαζομένων συνδέεται με δουλεμπόριο και εμπορία προσώπων. Πρόκειται για φαινόμενα, όπως μας μετέφεραν οι συνδικαλιστικές οργανώσει,ς με κάποιους βαφτισμένους εργοδότες, οι οποίοι με λεωφορεία ή βανάκια μεταφέρουν εργαζομένους και τους αφήνουν σε χώρους εργασίας, εργοτάξια ή και αλλού, για να εργάζονται με εξευτελιστικούς όρους εργασίας και εξευτελιστικές απολαβές», πρόσθεσε.

Ο κ. Κουκουμάς συμπλήρωσε ότι «υπήρξε αναγνώριση από το κράτος, από το αρμόδιο τμήμα του Υπουργείου Εργασίας ότι υπάρχει αυτό το φαινόμενο, υπάρχουν κρούσματα ενοικίασης εργαζομένων στον τόπο μας, ότι εντοπίστηκαν περιπτώσεις και αναμένουμε να δοθούν απαντήσεις και στοιχεία από το Υπουργείο Εργασίας για το πού κατέληξαν αυτές οι περιπτώσεις, αν υπήρξαν κυρώσεις, αν υπήρξαν ποινές, αν άνοιξαν ποινικές υποθέσεις».