Πρόσθετο «λίπος» ζητά η Κεντρική από τις τράπεζες – Θα κλειδώσουν επιπλέον κεφάλαια 1%, ως μόνιμο ανάχωμα ασφαλείας

Ένα μόνιμο ανάχωμα ασφαλείας, ύψους 1%, επιβάλλει η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου στο σύνολο του τραπεζικού συστήματος, υποχρεώνοντας τα πιστωτικά ιδρύματα να κλειδώσουν επιπλέον κεφάλαια για να θωρακιστούν απέναντι σε βαθιές, διαρθρωτικές αδυναμίες της κυπριακής οικονομίας.

Η απόφαση, που ανακοινώθηκε επίσημα στις 2 Νοεμβρίου 2026, ενεργοποιεί το λεγόμενο Απόθεμα Ασφαλείας Συστημικού Κινδύνου (SyRB). Το μέτρο θα τεθεί σε εφαρμογή την 31η Δεκεμβρίου 2026 και αφορά οριζόντια όλες τις τράπεζες και όλα τα είδη δανειακών και επενδυτικών ανοιγμάτων.

Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Χριστόδουλος Πατσαλίδης, μιλώντας πρόσφατα στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Οικονομικών, με αφορμή την συζήτηση του προϋπολογισμού της Κεντρικής για το 2027, είχε προαναγγείλει ότι αρχές Νοεμβρίου θα ανακοινωθεί το εν λόγω μέτρο, χωρίς όμως να δώσει λεπτομέρειες.

Η Κεντρική Τράπεζα ξεκαθαρίζει ότι τα μέχρι τώρα όπλα της δεν αρκούν για να αντιμετωπίσουν τους μόνιμους κινδύνους που «σιγοβράζουν» κάτω από την επιφάνεια, ανεξάρτητα από το αν η οικονομία σήμερα πηγαίνει καλά. Η Κεντρική Τράπεζα στέλνει μήνυμα ότι η θωράκιση γίνεται τώρα που οι οικονομικές συνθήκες είναι ευνοϊκές, ώστε το σύστημα να έχει «λίπος» αν και όταν έρθουν τα δύσκολα. Το μέτρο δεν έχει ημερομηνία λήξης και η ΚΤΚ θα το επανεξετάζει υποχρεωτικά κάθε δύο χρόνια.

Οι τέσσερις κίνδυνοι

Η απόφαση της Κεντρικής βασίζεται σε τέσσερα επίφοβα σημεία του συστήματος:

• Το «αγκάθι» των ακινήτων: Η Κύπρος φιγουράρει στις πρώτες θέσεις της ΕΕ σε συγκέντρωση δανείων που είναι δεμένα με υποθήκες ακινήτων. Αυτή η υπερβολική εξάρτηση αποτελεί μόνιμο κίνδυνο.
• Μικροί και ευάλωτοι στα διεθνή σοκ: Λόγω του γεγονότος ότι η Κύπρος είναι μια μικρή και ανοικτή οικονομία, οι εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία και το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορούν να μεταδοθούν σχετικά γρήγορα στην εγχώρια αγορά.
• Μεγάλο σύστημα: Το τραπεζικό σύστημα είναι πολύ μεγάλο σε σχέση με το μέγεθος της χώρας, ενώ όλες οι τράπεζες ακολουθούν σχεδόν το ίδιο επιχειρηματικό μοντέλο (καταθέσεις και εγχώριες χορηγήσεις), χωρίς ουσιαστική διαφοροποίηση.
• Η απειλή του AI και των hackers: Οι κυβερνοεπιθέσεις γίνονται πιο σύνθετες και επικίνδυνες, λόγω της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ένα σοβαρό χτύπημα μπορεί να προκαλέσει ντόμινο λειτουργικών προβλημάτων και να κλονίσει την εμπιστοσύνη των καταθετών.

Γιατί αποφασίστηκε 1%;

Η βαθμονόμηση του 1% δεν έγινε στην τύχη. Η Κεντρική Τράπεζα αναφέρει ότι βασίστηκε σε ολοκληρωμένη αξιολόγηση που ενσωμάτωσε ένα ευρύ φάσμα ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών, στατιστικών αναλύσεων και τεχνογνωσίας.
Η αξιολόγηση έλαβε υπόψη, μεταξύ άλλων, δείκτες που σχετίζονται με τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά της κυπριακής οικονομίας, το μέγεθος και τη δομή χρηματοδότησης του τραπεζικού τομέα, την εξάρτηση των πιστωτικών ιδρυμάτων στα καθαρά έσοδα από τόκους και τη χρηματοδότηση μέσω καταθέσεων και τις ευπάθειες που συνδέονται με τον τομέα των ακινήτων. Η αξιολόγηση συμπληρώθηκε περαιτέρω από ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress tests), οι οποίες εξέτασαν την ικανότητα του τραπεζικού τομέα να αντέχει σε δυσμενείς μακροχρηματοοικονομικές διαταραχές.

Τι σημαίνει για τράπεζες και πελάτες

Για τα πιστωτικά ιδρύματα, το μέτρο αυτό αποτελεί μια άσκηση κεφαλαιακής πειθαρχίας, καθώς στερεί μια γραμμή άμεσης κερδοφορίας με αντάλλαγμα τη μακροπρόθεσμη επιβίωση και θωρακίζει ακόμη περισσότερο τις ίδιες και τους καταθέτες.
Οι τράπεζες δεν μπορούν να διανείμουν αυτό το 1% ως μέρισμα στους μετόχους τους. Πρέπει να το κρατήσουν στα αποθεματικά τους ως καθαρό κεφάλαιο (κυρίως Common Equity Tier 1 – CET1).

Καθώς υποχρεούνται να κρατούν περισσότερα κεφάλαια στην άκρη για τον ίδιο όγκο δανείων, η αποδοτικότητα των ιδίων κεφαλαίων τους δέχεται ελαφρά πίεση. Οι τράπεζες επειδή πρέπει να έχουν έξτρα κεφάλαια, ενδέχεται να γίνουν πιο επιλεκτικές στις νέες χρηματοδοτήσεις, ζητώντας μεγαλύτερες εξασφαλίσεις (ειδικά στα ακίνητα). Αναλυτές δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο κάποιες τράπεζες να μετακυλήσουν ένα μέρος του κόστους διατήρησης αυτών των επιπλέον κεφαλαίων στα επιτόκια των νέων δανείων, καθιστώντας το δανεισμό ελαφρώς ακριβότερο.