Με τη σημερινή Τουρκία η επίλυση του Κυπριακού είναι ίσως πολύ πιο δύσκολη και πολύπλοκη απ’ ό,τι στο παρελθόν, υπογραμμίζει ο Τζέικ Σωτηριάδης. Έχοντας ο ίδιος μελετήσει κατά πολύ το πώς πολιτεύεται στο διεθνές και περιφερειακό πεδίο καταλήγει σ’ ένα σχεδόν κάθετο συμπέρασμα: «Ο ρόλος της Τουρκίας είναι αποσταθεροποιητικός, είναι ο ταραχοποιός της περιοχής». Ο δρ Τζέικ Σωτηριάδης (Jake Sotiriadis) είναι πρώην αξιωματικός πληροφοριών της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ, με 21 χρόνια υπηρεσίας, στη διάρκεια των οποίων ίδρυσε την ομάδα Στρατηγικής Πρόβλεψης του Πενταγώνου και διετέλεσε πρώτος διευθυντής του Κέντρου Πληροφοριών για το Μέλλον στο National Intelligence University. Σήμερα είναι μη μόνιμο μέλος (nonresident senior fellow) του Atlantic Council και σύμβουλος του αμερικανικού Στέιτ Ντιπάρτμεντ σε θέματα στρατηγικής πρόβλεψης. Στο βιβλίο του «The Revenge of Ideology: The Hidden Forces Reshaping Global Power», που κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο του 2025, υποστηρίζει ότι πίσω από πολλές φαινομενικά παράλογες γεωπολιτικές αποφάσεις κρύβονται ισχυρά ιδεολογικά δίκτυα εξουσίας που καθορίζουν τις στρατηγικές επιλογές των κρατών.
Συναντηθήκαμε με την ευκαιρία της επίσκεψής του στην Κύπρο για να μιλήσει σε εκδήλωση του ιδρύματος «Γλαύκος Κληρίδης». Στο βιβλίο του, ο Σωτηριάδης αφιερώνει σημαντικό μέρος της ανάλυσής του στην Τουρκία, την οποία παρουσιάζει ως μια χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ που έχει αγοράσει ρωσικά συστήματα S-400 και ταυτόχρονα διαμορφώνει τη δική της γεωπολιτική στρατηγική, αυτό που ο ίδιος ονομάζει «νεοτουρκική αυτονομία». Πώς μπορεί μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο τουρκικής δραστηριότητας να επιτευχθεί λύση στο Κυπριακό και πώς Κύπρος και Ελλάδα μπορούν να απαντήσουν στην πολιτική της Άγκυρας; Ο Τζέικ Σωτηριάδης εκτιμά ότι είναι δύσκολα τα πράγματα ως προς το Κυπριακό, αλλά απ’ εκεί και πέρα καταγράφει συγκεκριμένες κινήσεις που θα μπορούσαν να γίνουν από Λευκωσία και Αθήνα.
Η νεοτουρκική αυτονομία
– Πώς βλέπετε τη σημερινή Τουρκία η οποία δεν έχει καμιά σχέση με ό,τι ξέραμε πριν μία δεκαετία. Ποιος είναι ο ρόλος της και ποιο είναι το παιχνίδι που παίζει;
– Ο ρόλος της Τουρκίας είναι αποσταθεροποιητικός, είναι ο ταραχοποιός της περιοχής. Τελεία και παύλα. Αυτό που κάνει η Τουρκία, εγώ το έχω ονομάσει νεοτουρκική αυτονομία. Ενσωματώνεται η έννοια του νεοοθωμανισμού, αλλά αυτό που συμβαίνει είναι πως η Τουρκία είναι πλέον παγκόσμιος παίχτης. Πατάει παντού, όχι μόνο σε δύο βάρκες. Θέλει από τη μια να εκβιάζει το ΝΑΤΟ που είναι και μέλος του, ηγείται ενός οργανισμού, των τουρκογενών κρατών, και η δική μου εκτίμηση είναι ότι θα δούμε να εξελίσσεται σε μια παντουρκική συμμαχία κρατών που θα φτάνει από την Ουγγαρία μέχρι και τα δυτικά σύνορα της Κίνας. Ότι θα υπάρχει αυτή η αλυσίδα τουρκικών κρατών και αυτό θα αποτελέσει μελλοντικά ένα γεωπολιτικό μπλοκ από μόνο του. Αυτό είναι που θα αντιληφθεί η Δύση. Αυτό από την άλλη είναι και ένα δίκοπο μαχαίρι. Γιατί η Αμερική μπορεί να χρειαστεί αυτό το μπλοκ για να ανταγωνιστεί με την Κίνα. Αλλά αυτό μπορεί να φτάσει σ’ ένα σημείο όπου θα είναι ανεξέλεγκτο από την ίδια τη Δύση. Οπότε διατρέχουμε αυτό τον κίνδυνο.
– Ανεξέλεγκτο ως οντότητα ή επειδή η ίδια η Τουρκία θα επιδιώξει κάτι τέτοιο;
– Τι κάνει η Τουρκία: Αυτή τη στιγμή διεξάγει έναν πόλεμο μέσα στην Αφρική για τις σπάνιες γαίες. Επειδή έχουν εγκαταλείψει και οι Γάλλοι κάποιες χώρες εκεί, η Τουρκία έχει βρει αυτό το κενό και το εκμεταλλεύεται. Πάρα πολύς κόσμος δεν το έχει αντιληφθεί ότι το μεγαλύτερο νοσοκομείο που υπάρχει αυτή τη στιγμή στη Σομαλία είναι το νοσοκομείο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Γιατί το κάνει αυτό ο Ερντογάν; Για να ελέγξει εκεί την περιοχή, τις σπάνιες γαίες, την επίδραση εκεί. Το «Ντιγιανέτ» είναι ένας τουρκικός οργανισμός που ελέγχει όλα τα κηρύγματα. Αυτή τη στιγμή η Τουρκία έχει ένα απίστευτο θρησκευτικό δίκτυο. Ανά πάσα στιγμή, κάθε εβδομάδα ακούγονται κηρύγματα που ελέγχονται από την Άγκυρα. Ανά τον κόσμο πάνω από 75 χιλιάδες κηρύγματα από την Ευρώπη μέχρι και τη νότια Αμερική, τα κηρύγματα ελέγχονται από το «Ντιγιανέτ». Οπότε είναι ένα κλασικό παράδειγμα ήπιας ισχύος που κάνει η Τουρκία και αυτό και δεν το έχει αντιληφθεί ούτε η Αμερική ούτε και η Ευρώπη. Είναι η μοναδική χώρα μέσα στο ΝΑΤΟ που διατηρεί τέτοιου είδους θρησκευτική επίδραση σε παγκόσμιο επίπεδο.
Παρά το γεγονός ότι υπάρχει μια άνευ προηγουμένου καταστολή της δημοκρατίας εντός της Τουρκίας, με τον Ερντογάν. Είναι πλέον ένα αυταρχικό κράτος και ταυτόχρονα βλέπουμε όμως ότι ο Τραμπ επιστρέφοντας στον Λευκό Οίκο προσκάλεσε τον Ερντογάν – ύστερα από έξι χρόνια – για μια τρίωρη συνάντηση. Το μήνυμα του Ερντογάν είναι πως «εγώ παίζω παντού». Πουλάει «Μπαϊρακτάρ» στους Ουκρανούς, δεν εφαρμόζει κυρώσεις κατά της Ρωσίας, παραμένει στο ΝΑΤΟ και κανείς δεν του λέει τίποτε. Οπότε γιατί να το σταματήσει αυτό.
– Τι σημαίνει για την Κύπρο, την Ελλάδα;
– Η Κύπρος είναι και η πρώτη γραμμή του ελληνισμού και ο κυπριακός λαός ξέρει καλύτερα από τον καθένα τι πάει να πει επιθετικότητα. Δεν χρειάζεται να το συζητήσουμε αυτό. Τι πρέπει όμως να γίνει στο μέλλον για να αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση. Νομίζω ότι χρειάζεται περαιτέρω συνεργασία μεταξύ Ελλάδος, Κύπρου και Ισραήλ. Και αυτό γίνεται στην πράξη. Και με την Αμερική βέβαια. Αυτό που κάνει επίσης η Ελλάδα με κάποιες έξυπνες επενδύσεις, π.χ. φρεγάτες, F-35, δείχνει ότι κινείται για να ανακαλύψει ξανά το δικό της αποτρεπτικό δόγμα για το Αιγαίο. Εγώ ακόμα δεν έχω καταλάβει γιατί δεν υπάρχει κοινή ΑΟΖ της Ελλάδας με την Κύπρο. Αυτή είναι η πιο εύκολη λύση και δεν έχω καταλάβει γιατί ακόμα δεν έχει γίνει.
– Αυτό μάλλον έχει να κάνει με την αντίδραση της Τουρκίας και η Ελλάδα ακολουθώντας λογική αποφυγής έντασης και συγκρούσεων κάνει πίσω;
– Αυτή όμως είναι η λάθος στρατηγική. Αυτές είναι τακτικές κινήσεις και όχι στρατηγική. Θυμάμαι το 2020 όταν ήμουν ακόμα εν ενεργεία αξιωματικός και υπηρετούσα στο Πεντάγωνο, εκείνη την καυτή περίοδο το καλοκαίρι του ’20, σε όλες τις εκτιμήσεις σε όλα τα σενάρια οι Αμερικανοί κατέληγαν στο συμπέρασμα ότι οι Έλληνες θα κάνουν πίσω. Κι αυτό είναι το λάθος. Η Ελλάδα θα πρέπει να καταλάβει, και η Κύπρος κατ’ επέκταση, δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένες. Αν γίνει κάτι πρέπει να υπάρχει αντίδραση. Ήμουν στο Κατάρ όταν η Τουρκία κατέρριψε το ρωσικό «Σουκόι» το οποίο μπήκε στο δικό της εναέριο χώρο για πέντε δευτερόλεπτα. Στο Αιγαίο δεν ξέρω πόσες χιλιάδες παραβιάσεις έχουν γίνει του ελληνικού εναέριου χώρου και δεν έγινε τίποτε. Αναχαιτίσεις έχουν γίνει. Αλλά θα πρέπει ο άλλος να καταλάβει πως όταν θα μπεις στο σπίτι μου θα πάρεις και την απάντηση που πρέπει. Αν τότε γινόταν κάτι παρόμοιο από μέρος της Ελλάδας τότε η Τουρκία θα αντιλαμβανόταν διαφορετικά τα πράγματα. Ξέρει η Τουρκία ότι στο Αιγαίο, έχει απέναντί της καλά εξοπλισμένες ένοπλες δυνάμεις. Η Ελλάδα δεν είναι ούτε Ιράκ ούτε και Συρία. Αυτό είναι το δόγμα της αποτροπής που πρέπει να αναβαθμιστεί.
– Υπάρχει όμως και η άποψη που θεωρεί ότι αυτό το δόγμα της αποτροπής λειτουργεί σε βάρος της ειρήνης και της ανάπτυξης…
– Αντιθέτως, το δόγμα κατευνασμού που ζούμε έχει επιφέρει καρπούς; Για να επιδιώξεις την ειρήνη, την οποία όλοι μας θέλουμε, πρέπει να έχεις πάρα πολύ ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα. Αλλιώς δεν γίνεται.
Η έλλειψη αυτής της στρατηγικής προσφέρει παράθυρα ευκαιρίας στον εχθρό. Και υπό τις τωρινές συνθήκες όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με μια Τουρκία που εφαρμόζει τη στρατηγική της νεοτουρκικής αυτονομίας θα πρέπει να καταλάβεις και ποιον έχει απέναντί σου. Κι αυτό το μήνυμα προσπαθώ να περάσω και στην Αμερική. Έρχομαι τώρα και στον Τραμπ που λέει ότι είναι φίλος του ο Ερντογάν θέλει να βοηθήσει την Τουρκία κ.λπ. Όμως δεν βλέπει ότι η Τουρκία έχει στρατό κατοχής σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Τουρκία είναι η μόνη χώρα που απειλεί με casus belli όχι γιατί κινδυνεύει αλλά γιατί μια χώρα, η Ελλάδα, θέλει να ασκήσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Ο Τραμπ βλέπει την Τουρκία ως μια μεγάλη χώρα, που τον βοηθά στη Μέση Ανατολή, με το Ιράν, με τους Κινέζους, με τους Ρώσους, στο ΝΑΤΟ έχει τον πιο μεγάλο στρατό.
Το ξέρει ότι είναι παγκόσμιος παίχτης
– Πώς θα βοηθήσει ο Τραμπ τον Ερντογάν;
– Η πρώτη κίνηση που θα μπορούσε να κάνει είναι με τους κινητήρες που θέλει η Τουρκία για να παράγει τα «Καάν», τα δικά της μαχητικά αεροσκάφη. Μιλάμε για μια αγορά της τάξης των 700 εκατομμυρίων δολαρίων για τους κινητήρες. Εκεί δεν χρειάζεται έγκριση από το Κογκρέσο. Αλλά μετά σκέφτεται επίσης να τους εντάξει ξανά στο πρόγραμμα για τα F-35. Αυτό δεν επιτρέπεται δια νόμου λόγω του ότι η Τουρκία έχει αγοράσει τους πυραύλους S-400 από τη Ρωσία. Αλλά ο Τραμπ το έχει πει ήδη ότι εξετάζεται το ενδεχόμενο για την άρση των κυρώσεων κατά της Τουρκίας και επιστροφή στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών. Αυτό δεν ξέρω πώς θα γίνει γιατί υπάρχουν μεγάλες αντιδράσεις μέσα στο Κογκρέσο.
– Πού στέκεται λοιπόν σήμερα η Τουρκία;
– Το δικό μου συμπέρασμα είναι πως η Τουρκία αποτελεί ένα παγκόσμιο παίχτη. Οι Τούρκοι το ξέρουν. Αυτό που δεν καταλαβαίνει πάρα πολύ καλά η Αμερική αλλά και η Δύση είναι πως ο Ερντογάν έχει αντικαταστήσει με την πολιτική του και τον παραδοσιακό ρόλο της Σαουδικής Αραβίας. Θέλει να γίνει ο υπερασπιστής του πολιτικού ισλάμ. Αυτό είναι που κάνει. Έχει ανατρέψει πλήρως το αρχικό όραμα του Κεμάλ για μια κοσμική Τουρκία. Αυτό δεν υπάρχει πλέον. Βλέπουμε λοιπόν ένα ηγέτη χώρας μέλους του ΝΑΤΟ να χειροκροτεί τρομοκράτες, να τους στρώνει κόκκινο χαλί και να τους υποδέχεται στο Προεδρικό Μέγαρο και να λέει ότι η Χαμάς δεν είναι τρομοκρατική οργάνωση, είναι απελευθερωτική οργάνωση. Απαράδεκτες δηλώσεις. Πρέπει η Δύση να το καταλάβει αυτό για να γίνει μια σωστή ανάγνωση των προβλημάτων που υπάρχουν. Ελλείψει αυτών των δεδομένων δυστυχώς θα συνεχιστούν οι δυσάρεστες εκπλήξεις στο μέλλον διότι επιμένουμε να βλέπουμε τον κόσμο και εξετάζουμε τον κόσμο με τα λάθος εργαλεία.
– Με αυτή την Τουρκία πως μπορεί η Κύπρος να τα βρει και να λύσει το Κυπριακό;
– Με αυτή τη σημερινή Τουρκία, η επίλυση του Κυπριακού είναι ίσως πολύ πιο δύσκολη και πολύπλοκη απ’ ό,τι στο παρελθόν. Εάν βέβαια ήταν ποτέ εύκολη, κάτι που δεν ίσχυε. Σε κάθε περίπτωση η λύση θα πρέπει να γίνει και βάσει του διεθνούς δικαίου που είναι και η πάγια θέση πολλών. Η Τουρκία θα επιμείνει στη λύση δύο κρατών, αυτή είναι η γραμμή της και δεν τη βλέπω να αλλάζει αυτή η στάση της στο μέλλον.
Το πραγματικό πυρηνικό όπλο του Ιράν είναι η γεωγραφία
– Ποια είναι η εκτίμησή σας για την κατάσταση όπως διαμορφώνεται στην περιοχή, με τον ένα πόλεμο να διαδέχεται τον άλλο, ανακοινώνονται συμφωνίες οι οποίες μετά ακυρώνονται;
– Προφανώς αναφερόμαστε στον πόλεμο στο Ιράν όπου οι εξελίξεις είναι ραγδαίες αυτή τη στιγμή, και η κατάσταση είναι πολύ ρευστή. Εγώ θα έλεγα ότι τώρα έχουμε αυτή την προσωρινή ανακωχή και δεν ξέρουμε πού θα καταλήξει αυτή η ιστορία. Ξεκινώντας από την Αμερική, θέλουμε να καταλήξουμε σε μια πιο ολοκληρωμένη συμφωνία για να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε την ελεύθερη πρόσβαση στα Στενά του Ορμούζ. Αυτό είναι το πρώτο και κύριο θέμα που είναι το άνοιγμα των στενών και μετά είναι το θέμα του πυρηνικού προγράμματος που είναι ένα ζήτημα το οποίο μπορεί να μετατεθεί και να ξανασυζητηθεί σε 6 μήνες ή 1 χρόνο. Ακούμε και από την Ουάσιγκτον κάποια αντικρουόμενα μηνύματα, γιατί στην αρχή ο λόγος που ξεκίνησε ο Τραμπ αυτή την ιστορία, υποτίθεται ήταν για να αποτρέψει το Ιράν από την απόκτηση πυρηνικού προγράμματος. Αλλά οι Ιρανοί έχουν αποκαλύψει ότι το πραγματικό τους πυρηνικό όπλο είναι η γεωγραφία. Ήταν το κλείσιμο των στενών. Και αυτή τη στιγμή βλέπουμε ότι η ιδεολογία του ιρανικού καθεστώτος είναι αυτό που τους κάνει πιο ανθεκτικούς, που κάνει πιο ανθεκτικό και το ίδιο το καθεστώς, γι’ αυτό και θα παραμείνει στην εξουσία.
– Δεν έγινε καλός υπολογισμός; Θεωρήθηκε ότι ήταν ένας τρωτός αντίπαλος και ότι θα έπεφτε το καθεστώς; Ο λαός του Ιράν δεν ήταν έτοιμος να κάνει μια επανάσταση;
– Θα συμφωνήσω εν μέρει. Έχω την εντύπωση ότι μετά την πάρα πολύ επιτυχημένη επιχείρηση στη Βενεζουέλα, που ήταν μια επιχείρηση χειρουργική που «αποκεφάλισε» τον Μαδούρο, νομίζω κάποιοι στην Ουάσιγκτον ίσως και στο Ισραήλ, νόμιζαν ότι αν χτυπούσαν και εξόντωναν τον Χαμενέι και τους πιο στενούς του συνεργάτες, θα έπεφτε το καθεστώς.
Νομίζω ότι έτσι υπολόγισαν.
Αλλά είχαν ξεχάσει ότι τα ιδεολογικά καθεστώτα, όπως αυτό που αντιμετωπίζουμε στην Τεχεράνη, δεν πέφτουν τόσο εύκολα. Έχουν κάποια ανθεκτικότητα, γιατί υπάρχει ένα δίκτυο ανάμεσα του λαού, των ελίτ και των θεσμών εντός της χώρας. Υπάρχει και μία τάση στη Δύση και εντός της Αμερικής που λέει: «αν βομβαρδίσουμε κάποιους στρατηγικούς στόχους και αποκεφαλίσουμε την ηγεσία του καθεστώτος, θα πέσει». Αλλά στην προκειμένη περίπτωση δεν έγινε. Επομένως άλλα περίμεναν να γίνουν και δεν έγιναν. Επίσης τον χειμώνα και την άνοιξη που σκοτώθηκαν περίπου 30 χιλιάδες διαδηλωτές στην Τεχεράνη, πόνταραν στο ότι θα υπάρξει κάποια εσωτερική αντίδραση, ότι θα ξεσηκωνόταν ο λαός. Ο Κλαούζεβιτς έλεγε ότι ο ηγέτης και ο στρατηγός πρέπει να αντιληφθούν πάρα πολύ καλά το είδος του πολέμου που θα ξεκινήσουν. Και νομίζω ότι αυτό δεν τηρήθηκε στην περίπτωση του Ιράν. Νόμιζαν ότι με τους βομβαρδισμούς θα εκβίαζαν το καθεστώς και θα έπεφτε, αλλά αυτό δεν συνέβη. Τώρα προσπαθούν λίγο να μαζέψουν τα πράγματα.
– Όντως παρασύρθηκε η Ουάσιγκτον από το Ισραήλ;
– Έχω δυσκολία να πιστέψω ότι ένας Τραμπ τον έσυραν οι Ισραηλινοί σ’ ένα πόλεμο. Εμένα μου ακούγεται λίγο ως θεωρία συνωμοσίας. Νομίζω ότι έγινε μια λάθος εκτίμηση ως προς την πιθανή αντίδραση του καθεστώτος. Το βιβλίο μου αναφέρεται στην εκδίκηση της ιδεολογίας. Και νομίζω αυτό ακριβώς είναι που ζούμε σχετικά με το Ιράν. Έχει αντικατασταθεί το παλιό καθεστώς, σκοτώθηκε ο Χαμενέι και οι συνεργάτες του. Και τα ηνία της χώρας τα έχουν πάρει οι Φρουροί της Επανάστασης που είναι οι πιο σκληροπυρηνικοί του καθεστώτος. Όλοι αυτοί κατηγορούσαν τον Χαμενέι ότι δεν αντέδρασε όπως έπρεπε πέρσι, το καλοκαίρι του ’25 όταν έγιναν οι βομβαρδισμοί. Διαφωνούσαν με την τακτική του. Και τώρα αυτοί βλέπουν ότι η δική τους στρατηγική με κτυπήματα σε γειτονικές χώρες, κατά του Ισραήλ και το κλείσιμο των Στενών, τους έχει φέρει πάρα πολύ καλά αποτελέσματα. Παρ’ όλο που και αυτοί υποφέρουν. Ο πληθωρισμός στο Ιράν τώρα βρίσκεται κάπου στο 113%. Αυτοί δεν υπολογίζουν τι υποφέρει ο λαός τους, γιατί άλλοι είναι στόχοι τους.
Η Αμερική πρέπει να καταλάβει ότι έχει να κάνει με ένα βαθιά ιδεολογικό καθεστώς. Αυτή η ιδεολογία είναι βαθιά ριζωμένη στην Ιρανική κοινωνία. Επίσης υπάρχει κι ένα κομμάτι του πληθυσμού που δεν συμπαθεί το καθεστώς, αλλά δεν πρέπει η Δύση να υποτιμήσει τον ιρανικό εθνικισμό. Αλλά άλλο να λέω ότι δεν γουστάρω τι κάνουν οι μουλάδες και άλλο να βλέπω βόμβες να πέφτουν πάνω από το κεφάλι μου και να καταστρέφουν τη χώρα μου.
Το Ισραήλ προκαλεί δυσφορία
– Τι γίνεται με το Ισραήλ;
– Είναι όλα συνδεδεμένα, το φθινόπωρο θα έχουμε εκλογές και ο Νετανιάχου χρειάζεται και τους πιο δεξιούς υποστηρικτές του. Ο Τραμπ θέλει να τον ελέγξει για να μην κάνει ανεύθυνες κινήσεις στο Λίβανο.
– Ανεξαρτήτως του αποτελέσματος επί του εδάφους, ηθικά το Ισραήλ ηττήθηκε; Βλέποντας όλη αυτή την αντιπάθεια παντού στον κόσμο.
– Αυτό το παρατηρώ και στην Αμερική και κυρίως με την νέα γενιά, δηλαδή οι σημερινοί 20άρηδες σε όλες τις δημοσκοπήσεις εκφράζουν μια μεγάλη δυσαρέσκεια στην πολιτική του Ισραήλ. Και αυτό είναι άνευ προηγουμένου ειδικά στην Αμερική όπου υπήρχε πάντα μεγάλη στήριξη προς το Ισραήλ. Στην αρχή όλοι έλεγαν ότι το Ισραήλ έχει κάθε δικαίωμα να υπερασπίζεται τον εαυτό του και έπρεπε να γίνει και μια επίθεση και έπρεπε να προσπαθήσει να εξαλείψουν και την Χαμάς. Ο τρόπος που χειρίστηκε την όλη υπόθεση, ειδικά με όλες τις πολλαπλές επιθέσεις εναντίον των αμάχων κάπου, έχει ξεφύγει.
