Στη νέα μου πατρίδα, η ζωή και οι συγκυρίες μού έφεραν κάποιους ακριβούς φίλους. Αυτούς που ονομάζω «παλαιοκυπραίους».
Ένας από αυτούς είναι ο Μιχάλης Βρυωνίδης, ο δημιουργός του θρυλικού πλέον «Κασκαντέρ» στα Λύμπια, του χώρου που έχει εξελιχθεί οργανικά σε έναν κόμβο έμπνευσης, συζητήσεων, νέων σχεδίων – άλλων νηφάλιων και άλλων μεθυσμένων.
Εκεί, σ’ αυτό το καμαρωτό πρώην καφενείο του χωριού που μεταμόρφωσε μοναδικά ο Μιχάλης, στην πλατιά φιλόξενη μπάρα στο εσωτερικό και γύρω από τη σκηνή εκστρατείας στην πίσω αλλόκοσμη αυλή, η ζωντανή και δημιουργική Κύπρος αναπνέει, χαμογελά, συγκινείται, ιστοράται, αναθιβάλλει και πορεύεται κάπως πιο ανάλαφρα.
Σ’ ένα πρόσφατο reel, ο Μιχάλης λέει: «Η αποκέντρωση ρε φίλε, εν εσωτερικό βίωμα πρώτ’ απ’ όλα. Πρέπει να είσαι έτοιμος εσύ να φύεις που τον τόπον σου, τζιαι που τον κύκλον σου. Δηλαδή τζείνο που λαλούν τζείνον που εμεάλωσες τζιαι τζείνον που η κοινωνία είπεν εν ο κύκλος σου τζιαι ‘’μείνε ως δαμέ’’, να καταφέρεις να φκεις που τζείνο τον κύκλο τζιαι τζείνα τα στερεότυπα».
Το βίντεο συνέπεσε με τη σαδιστική καθυστέρηση δημοσίευσης των αποτελεσμάτων του φετινού «Προγράμματος Πολιτιστικής Αποκέντρωσης». Το φετινό χάος που το Υφυπουργείο προκάλεσε σε σχέση με τις επιχορηγήσεις είναι πλέον σαφές ότι δεν οφείλεται σε έλλειψη κατανόησης.
Ούτε σε έλλειψη σεβασμού. Η αλλοπρόσαλλη αυτή κατάσταση, έχω την εντύπωση ότι οφείλεται σ’ ένα πολύ συγκεκριμένο σχέδιο υποβάθμισης του ήδη δυσλειτουργικού κυπριακού πολιτιστικού μοντέλου, σ’ ένα πλάνο ελεγκτικής ασφυξίας και υπερσυγκέντρωσης εξουσιών. Αλλά θα αφήσω κατά μέρος αυτή τη συζήτηση. Και επιστρέφω στον Μιχάλη.
Η βασική προϋπόθεση της πολιτιστικής αποκέντρωσης είναι ίδια με την προϋπόθεση κάθε αποκέντρωσης κάθε είδους· διοικητικής, οικονομικής, αναπτυξιακής: η εμπιστοσύνη στις προσδοκίες, στα όνειρα, στις ικανότητες, στις δεξιότητες, στις εμπειρίες της περιφέρειας.
Κι όταν λέμε «περιφέρεια», δεν εννοούμε απαραίτητα το χωριό, την κωμόπολη, το βουνό ή το προάστιο. Στην εποχή των αναδυόμενων τεχνολογιών, των ακραίων ανισοτήτων, της ψηφιακής απομόνωσης και της έκρηξης των ψυχικών νοσημάτων, περιφέρεια μπορεί να είναι ακόμα και μια γειτονιά δίπλα στο Υφυπουργείο Πολιτισμού.
Ο Ayhan Kaya, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Bilgi της Κωνσταντινούπολης, προσπαθώντας να περιγράψει το τότε νέο παγκοσμιοποιημένο πολιτισμικό πλαίσιο, έγραφε το 2001:
«Ο Τρίτος Κόσμος βρίσκεται μέσα στον Πρώτο Κόσμο και ο Πρώτος Κόσμος μέσα στον Τρίτο· ο Βορράς βρίσκεται στον Νότο και ο Νότος στον Βορρά· το κέντρο βρίσκεται στην περιφέρεια και η περιφέρεια στο κέντρο».
Εικοσιπέντε χρόνια αργότερα, παρά τις άφθονες δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογική έκρηξη, η σχετικοποίηση κέντρου και περιφέρειας είναι ακόμα ζητούμενο και φωνές σαν του Kaya ακούγονται ως υπεραισιόδοξες- αν όχι αιθεροβάμονες.
Βέβαια, αν δούμε τους αρχικούς πανηγυρικούς που συνόδευσαν την προσγείωση της τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινότητά μας, θα αντιληφθούμε ότι η αισιοδοξία είναι κοινός τόπος στις εποχές ριζικών τεχνολογικών αλλαγών.
Στην Κύπρο, όσο η πολιτιστική αποκέντρωση αναπαράγει, βαθαίνει και επενδύει στον διαχωρισμό πόλης-χωριού, όσο οι ιθύνοντες επιμένουν σε μια ξεπερασμένη αποικιοκρατικού προσανατολισμού λογική «διάχυσης» του πολιτισμού από το κέντρο προς την περιφέρεια και αποκλείουν την έγχυση του πολιτισμού από την περιφέρεια προς το κέντρο, η συζήτηση θα περιστρέφεται γύρω από τον ομφαλό της.
Για του λόγου το αληθές, ας ρίξουμε μια ματιά στα προγράμματα των φετινών μεγάλων αστικών πολιτιστικών διοργανώσεων και ας αξιολογήσουμε τη θέση της κυπριακής «περιφέρειας» σε αυτά. Μαντεύω τους συνειρμούς που φέρνει στο μυαλό των Κυπρίων ο όρος «αποαποικιοποίηση».
Αλλά ας σκεφτούμε από πού προέρχονται τα κατάλοιπα που επιβάλλουν στα μυαλά και στη γλώσσα μας να χαρακτηρίζουμε την κυπριακή διάλεκτο «χωρκάτικα» ή στην καλύτερη περίπτωση «λαϊκή γλώσσα».
Κλείνω με μια ρήση του σπουδαίου Frantz Fanon, του μαύρου διανοούμενου της αποαποικιοποίησης, από το 1963:
«Μια εθνική κουλτούρα δεν είναι η λαογραφία, ούτε ένας αφηρημένος λαϊκισμός που πιστεύει ότι μπορεί να ανακαλύψει την αληθινή φύση του λαού. Μια εθνική κουλτούρα είναι το σύνολο των προσπαθειών που καταβάλλει ένας λαός στο πεδίο της σκέψης, προκειμένου να περιγράψει, να δικαιολογήσει και να εξυμνήσει τη δράση μέσω της οποίας έχει δημιουργήσει τον εαυτό του και εξακολουθεί να διατηρεί την ύπαρξή του.»
Ελεύθερα, 19.07.2026
