Μην «ανοίξετε» πολύ τον πολιτισμό, γιατί θα ξεχειλώσει

Αναπόφευκτα, η ατάκα της νέας Υφυπουργού Πολιτισμού που «κλείδωσε» παντού ήταν ότι στόχος της είναι «ένας πολιτισμός ανοιχτός σε όλους». Δεν σπάζει και ρεκόρ πρωτοτυπίας, αλλά είναι αρκούντως πιασάρικη, ό,τι κι αν σημαίνει αυτή η ανοιχτότητα. Διαφωνεί κανείς; Μήπως εννοούσε ότι πριν ο πολιτισμός ήταν κλειστός και τώρα επιτέλους θα τον ανοίξουμε; Αν ήμουν η Λίνα Κασσιανίδου θα ζητούσα μια διευκρίνιση.

Προφανώς, ο πολιτισμός δεν είναι κλειστό κλαμπ, ούτε προνόμιο των λίγων. Οφείλει να είναι προσβάσιμος, συμπεριληπτικός, ζωντανός. Είναι η «ανοιχτότητα» το μεγαλύτερο πρόβλημα στον τομέα σήμερα; Εξαρτάται πώς το βλέπει κανείς. Ο πολιτισμός δεν γίνεται ξαφνικά «ανοιχτός» επειδή θα ανοίξει τις πόρτες του σε όλους. Οι πόρτες είναι ανοιχτές και τα σκυλιά δεμένα. Βασικό ζητούμενο, ειδικά αν είσαι σε θέση εξουσίας, στρατηγικής και χρηματοδότησης, είναι να επιτρέψεις στους ίδιους τους δημιουργούς του να αναπνέουν και να θεωρούν την καθημερινότητά τους βιώσιμη, να μην αισθάνονται ότι ματαιοπονούν. Γενικότερα.

Σε ειδικότερο και πιο πρακτικό επίπεδο, μια καλή αρχή θα ήταν να μπορούσαν να προγραμματίσουν έστω κι αυτή την οριακά βιώσιμη δουλειά τους, να γνωρίζουν έγκαιρα τα προκηρυγμένα σχέδια, πότε θα ληφθούν οι αποφάσεις που τους αφορούν, πότε θα υλοποιηθούν οι πολιτικές, πότε επιτέλους -μα, επιτέλους- θα κατοχυρωθεί θεσμικά η ιδιότητά τους. Θα βοηθούσε επίσης πάρα πολύ αν το κράτος δεν αποτελούσε μία ακόμη μεταβλητή ανασφάλειας στην ήδη αβέβαιη ζωή τους.

Είθισται οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι, ειδικά βουλευτές, Υπουργοί και Υφυπουργοί, να είναι άνθρωποι πολύ θετικοί, με περισσή αυτοπεποίθηση και μια αισιόδοξη στάση απέναντι στη ζωή. Έτσι εξηγείται το γεγονός ότι στον απολογισμό της θητείας τους, όταν παραδίδουν τη σκυτάλη, στέκονται μόνο στα επιτεύγματα της θητείας τους (όσα οι ίδιοι θεωρούν επιτεύγματα, τέλος πάντων, ή μπορούν να τα πλασάρουν ως τέτοια). Η Μαρία Παναγιώτου λ.χ. είχε την ταπεινότητα να απαριθμήσει… μόνο 62.

Για τις αστοχίες και τις αποτυχίες τους, φυσικά, ούτε λόγος. Εξάλλου, στη ζωή δεν υπάρχουν αποτυχίες, παρά μόνο μαθήματα.

Έτσι και η Λίνα Κασσιανίδου είπε ότι παρέδωσε ένα Υφυπουργείο με ισχυρότερες δομές και σαφή στρατηγική. Αν «δομές» εννοούμε τις προσλήψεις και τη στελέχωση του Υφυπουργείου, που οπωσδήποτε ήταν και παραμένει αναγκαία και νευραλγικής σημασίας, πάω πάσο. Η λεγόμενη «θεσμική αναβάθμιση», όμως, δεν μπορεί να μετριέται μόνο με περισσότερα γραφεία, διοικητικές θέσεις και μ’ έναν ολοένα ισχυρότερο -και συγκεντρωτικότερο- 4^ο όροφο. Εκτός αν αυτοί που καθορίζουν τις δομές έχουν ξεκάθαρη θέση ότι θεωρούν λ.χ. το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού αποτυχημένο και επιδιώκουν να βρουν μια φόρμουλα πιο λειτουργική- στη δική τους γκλάβα.

Μαζί τους είμαστε, αλλά με κάποιες προϋποθέσεις: ότι όλοι ενεργούν σύμφωνα με τις αρμοδιότητές τους, ότι δεν υπάρχει κατάχρηση εξουσίας, ούτε απειλές για πειθαρχικές διώξεις σε όσους διαφωνούν, ότι δεν υπάρχουν αυθαίρετες παρεμβάσεις, θεσμικές υπερβάσεις και παραγκωνισμοί, ούτε επιβάλλονται αποφάσεις ερήμην των αρμοδίων.

Δεν είμαι σίγουρος πόσο θα ικανοποιήσει τον ίδιο τον πολιτισμό κι όχι τις προσωπικές κοσμοθεωρίες και ατζέντες ορισμένων το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός «μίνι τμήματος» στον 4^ο όροφο με ταυτόχρονη συστηματική υποβάθμιση του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού και των λειτουργών του.  

Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι η απερχόμενη Υφυπουργός έκανε ό,τι καλύτερο μπορούσε. Άλλωστε, γιατί να θέλει να αποτύχει; Ξεκαθαρίζω ότι προσωπικά δεν βάζω αρνητικό πρόσημο στη θητεία της. Δεν ξεχνάμε εξάλλου ότι με τον διορισμό της και μόνο ξελάσπωσε τον Πρόεδρο μετά τη μίνι κρίση που προκάλεσε η αλλοπρόσαλλη επιλογή Χατζηγιάννη. Ο οποίος, παρεμπιπτόντως, έκανε επίσης ό,τι καλύτερο μπορούσε και κανείς δεν αμφιβάλλει γι’ αυτό.

Επειδή είμαστε ιδιοσυγκρασιακά μίζεροι και κοιτάζουμε μόνο τα αρνητικά, ας σταθούμε στην παραδοχή της για το Καθεστώς του Καλλιτέχνη που παραμένει σε εκκρεμότητα και για το γεγονός ότι ο πολιτισμός χρειάζεται μεγαλύτερο προϋπολογισμό. Δεν είναι η πρώτη φορά που τα παραδέχεται αυτά, τα είχε εξαρχής εντοπίσει. Αν όμως η πολιτική προϊστάμενη είχε τρία χρόνια μπροστά της να πείσει την κυβέρνηση και τη Βουλή για την τροχοδρόμηση τόσο κρίσιμων υποθέσεων, δεν πρέπει να της καταλογιστεί και κάποια ευθύνη; Το ίδιο ισχύει και για όσα συνέβησαν το τελευταίο διάστημα με τις καθυστερήσεις, την ανακατωσούρα και τη διοικητική συμφόρηση.

Δεν μπορώ να μη σταθώ σε ένα εντυπωσιακό φαινόμενο στην τελετή παράδοσης- παραλαβής του Υφυπουργείου Πολιτισμού, που δεν παρατηρήθηκε σε καμία άλλη την περασμένη Πέμπτη- αν όχι και ιστορικά. Τόσο η νέα όσο και η απερχόμενη Υφυπουργός ένιωσαν την ανάγκη να αναφερθούν δημόσια και ονομαστικά για να εκθειάσουν τον πολυμήχανο Γενικό Διευθυντή, Γιώργο Παπαγεωργίου. Η Λίνα Κασσιανίδου είπε ότι «γνωρίζει όσο κανείς άλλος τα θέματα του πολιτισμού», ενώ η Κλέα Παπαέλληνα αναφέρθηκε «στην πολύτιμη γνώση και εμπειρία του».

Χωρίς να υποτιμώ κανέναν, διερωτώμαι απλώς αν μόνο το Υφυπουργείο Πολιτισμού έχει Γενικό Διευθυντή άξιο αναφοράς. Κακό είναι αυτό; Όχι από μόνο του. Οι γενικοί διευθυντές αντιπροσωπεύουν τη θεσμική εγγύηση της δημόσιας διοίκησης και η εμπειρία τους είναι πολύτιμη. Αρκεί να θυμόμαστε όμως ότι τη διοίκηση τη χρειάζονται οι πολιτικοί για να ασκούν πολιτική. Η πολιτική δεν υπάρχει για να υπηρετεί τη διοίκηση.

Σε ό,τι αφορά τη νέα Υφυπουργό, δεν είναι απαραίτητα κακό που δεν προέρχεται από τον χώρο, τουλάχιστον όχι από τον σκληρό πυρήνα του. Το ζήτημα είναι η βούλησή της να αφήσει κάποιο στίγμα και η πρόθεση να πάρει σοβαρά τον ρόλο της. Στο παρόν στάδιο, μέσα στη ραστώνη του Αυγούστου, χρειάζεται να αποκτήσει προσωπική εικόνα και γνώση πριν αρχίσει να διαμορφώνει προτεραιότητες.

Κρίσιμης σημασίας είναι να μη διοικεί μέσα από σημειώματα και υπηρεσιακές εκθέσεις, αλλά μέσα από την επαφή με τους ανθρώπους του χώρου. Δεν θα είναι μόνο ευχάριστη εμπειρία αυτή, είναι πολλοί εκείνοι που η κακιά εμπειρία και ο διαχρονικός παραγκωνισμός έχει καταστήσει καχύποπτους, μεμψίμοιρους και προσχηματισμένους. Ποιος τους αδικεί;

Ίσως να μην ακούσει «μπράβο», αλλά παρ’ όλα αυτά, εύχομαι ειλικρινά να διασκεδάσει την εντύπωση ότι ο διορισμός της εντάσσεται μέσα στο πλέγμα των προεκλογικών τακτικισμών του Νίκου Χριστοδουλίδη.

Ακόμη κι έτσι να ‘ναι, δεν παύει να είναι σε μια κρίσιμη θέση που επηρεάζει χιλιάδες ανθρώπους. Αν το Υφυπουργείο αποκτήσει επιτέλους πολιτικό βηματισμό, θα της πιστωθεί. Ο πολιτισμός, πάντως, δεν έχει την πολυτέλεια μιας ακόμη μακράς μεταβατικής περιόδου. Χρειάζεται αλλαγή ρυθμών, προτεραιοτήτων, νοοτροπίας.

Ελεύθερα, 9.8.2026