«Να τυλίξεις τον άνεμο», τίτλος του βιβλίου του Βαντσέτι Βασίλεφ που αναφέρεται στο καλλιτεχνικό δίδυμο Κρίστο και Ζαν-Κλοντ, εκ των βασικότερων εκπροσώπων του κινήματος της Land Art (Τέχνη της Γης). Τα εντυπωσιακά καλλιτεχνικά επιτεύγματα που εντάσσονται στο κίνημα αυτό είναι μεταξύ άλλων το τύλιγμα του κτιρίου του Ράιχσταγκ στο Βερολίνο και της παλαιότερης γέφυρας στο Παρίσι, η τοποθέτηση υφασμάτινων κουρτινών μήκους 38 χιλιομέτρων στην Καλιφόρνια και πάνινων πυλών στο Σέντραλ Παρκ, στη Νέα Υόρκη. Στα 98 του σήμερα, ο Κρίστο ετοιμάζει το «Floating Piers», μια εγκατάσταση στην ιταλική λίμνη Iseo στη Λομβαρδία, δίνοντας την ευκαιρία στο κοινό να περπατήσει πάνω στο νερό.
Ο τίτλος του βιβλίου του Βασίλεφ εκφράζει απόλυτα την ιδέα της Land Art, ενός κινήματος που άρχισε τη δεκαετία του ’60 σαν μια ανάγκη των καλλιτεχνών να φύγουν από τα μουσεία και τις γκαλερί. Ήταν μια εποχή που η επιστήμη της οικολογίας διαδίδεται, δημιουργείται ανάγκη συνείδησης της γης και του εδάφους, ανακαλύπτονται κι άλλοι αρχαίοι πολιτισμοί, ενώ η αυξανόμενη καταναλωτική μανία δημιουργεί μια ανάγκη στον άνθρωπο να επιστρέψει στον μυστικισμό της φύσης. Αυτή η απεραντοσύνη του χώρου και η απουσία συνόρων επιτρέπουν στον καλλιτέχνη να τροποποιήσει το φυσικό τοπίο σε μεγάλη κλίμακα. Μια τέχνη που βρίσκει συνεχώς έδαφος, ειδικά σήμερα, σε μια ανάγκη διαλεκτικής σχέσης του καλλιτέχνη με το φυσικό περιβάλλον και τον θεατή.
Η εικαστική παρέμβαση στο φυσικό περιβάλλον έχει μια πρωτόγνωρη μαγεία. Δεν είναι τυχαίο που τις τελευταίες μέρες παρατηρείται κυριολεκτικά συνωστισμός στη Σπηλιά της Φάμπρικας στην Κάτω Πάφο, ένα σημείο το οποίο μέχρι πρότινος περνούσε σχεδόν απαρατήρητο από τους περαστικούς, ντόπιους και ξένους. Οι εντυπωσιακές σπηλιές που αναδύθηκαν από τη θάλασσα εκατομμύρια χρόνια πριν, μέρος του ευρύτερου Λόφου της Φάμπρικας, αποτελούν πια σημείο αναφοράς των έργων της Land Art.
Αυτό το φυσικό τοπίο υπήρξε η έμπνευση για τη Γιαπωνέζα εικαστικό Chiharu Shiota να δημιουργήσει μια εντυπωσιακή, κόκκινη δημιουργία από μαλλί, δίνοντάς της τον τίτλο«Διαπερνώντας τη γραμμή», στο πλαίσιο της έκθεσης «Terra Mediterranea: In Action», του Πάφος 2017. To θέαμα είναι εντυπωσιακό καθώς εισέρχεσαι στη σπηλιά και αντικρίζεις ένα λαβύρινθο από κόκκινα νήματα που δημιουργούν ένα αλλόκοτο και πανέμορφο σκηνικό, με συμβολικές προεκτάσεις τις ανθρώπινες σχέσεις, τη μνήμη και την ιστορία.
Αν και οι προτάσεις των καλλιτεχνών της Land Art δεν βάζουν σε πρώτη μοίρα το εννοιολογικό πλαίσιο, αλλά το καθαρά αισθητικό, εντούτοις τέτοιες εικαστικές παρεμβάσεις στη φύση οδηγούν τον θεατή σε σκέψεις και συνειρμούς και σε μια νέα διαπραγμάτευση με το φυσικό περιβάλλον και την ιστορία του. Η εργασία τους είναι οπτικά εντυπωσιακή και οι καλλιτέχνες επανειλημμένα έχουν αρνηθεί ότι τα προγράμματά τους περιέχουν οποιαδήποτε βαθύτερη έννοια πέρα από τον αισθητικό αντίκτυπο. Ο σκοπός της τέχνης τους, υποστηρίζουν, είναι απλά να γίνει ο κόσμος μια «ομορφότερη τοποθεσία» και να ιδωθούν γνώριμα τοπία με έναν νέο τρόπο. Νομίζω, σημειώνει ο Κρίστο, «πως χρειάζεται πολύ μεγαλύτερο θάρρος για να δημιουργήσεις πράγματα που προορίζονται να εξαφανιστούν απ’ ό,τι για να δημιουργήσεις πράγματα που προορίζονται να μείνουν».
Αυτή η περίεργη μαγεία που αντανακλάται από την ανθρώπινη παρέμβαση στη φύση, η οποία έχει τα στοιχεία του αιώνιου και του εφήμερου, αποτελεί μια μοναδική εμπειρία· εκεί στον Λόφο της Φάμπρικας, αυτό το ιδιαίτερο μέρος της αρχαίας Νέας Πάφου, που υπήρξε ένας ζωντανός πυρήνας για πολλούς αιώνες και το οποίο αποκαλύπτεται σιγά σιγά με επίκεντρο το τεράστιο θέατρο, ο θεατής καλείται να αντιμετωπίσει κατάματα τον τόπο και την ιστορία του μέσα από μια ξεχωριστή αισθητική εμπειρία.
