«Ένας Αρμένιος, ένας Τούρκος και ένας Έλληνας». Σε τι θα μπορούσε να παραπέμπει ένας τέτοιος τίτλος, με όλους τους πολιτικούς συνειρμούς που προκαλεί; Σε πρώτο πλάνο πρόκειται για μια εικαστική εγκατάσταση η οποία αντλεί υλικό από την ιστορία της Κύπρου και καλεί τον θεατή σε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αλληλεπίδραση.
Μέρος της έκθεσης «Terra Mediterranea – In Action», στο πλαίσιο του Πάφος 2017, η εγκατάσταση δημιουργήθηκε από τη μουσειολόγο Δέσπω Πασιά και τον ιστορικό Αντώνη Χατζηκυριάκου, σε συνεργασία με τον Γιώργο Χατζηχρίστου στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και τον Γιάννη Χριστοφίδη στην ηχητική εγκατάσταση.
Eστιάζοντας προσωπογραφικά σε τρεις Κύπριους μεσάζοντες, που άφησαν το στίγμα τους κατά τη μετάβαση στον 19ο αιώνα, η εγκατάσταση εξετάζει την κατανομή της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής εξουσίας σε ένα νησί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Είναι ο Σαρκίς, έμπορος και συνεργάτης του γαλλικού και του αγγλικού προξενείου, ο κυβερνήτης Χατζή Αμπντουλμπακί Αγάς και ο δραγομάνος του παλατιού Χατζηγεωργάκης Κορνέσιος. Και οι τρεις Κύπριοι υπήρξαν κυρίαρχοι οικονομικοί παράγοντες, με σημαντικές εμπορικές και χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες.
Στο ισόγειο του Δημοτικού Κέντρου Τεχνών Λευκωσίας, η εγκατάσταση φέρνει στο προσκήνιο βασικά προϊόντα που αποτελούσαν το υπόβαθρο της οικονομίας της Κύπρου κατά την Οθωμανική περίοδο, σιτάρι, κριθάρι, βαμβάκι, μετάξι, αλλά και αντικείμενα που παραπέμπουν στις εμπορικές σχέσεις της ου νησιού με τις γείτονες χώρες. Στον πρώτο όροφο γίνεται αναφορά στον «Κύκλο της δικαιοσύνης», έναν από τους θεωρητικούς πυλώνες πάνω στους οποίους στηριζόταν το οθωμανικό δίκαιο. Ποιοι μπορεί να είναι οι συνειρμοί με το σήμερα; Καθόλου τυχαία, το κοινό προσκαλείται να απαντήσει σε τρεις ερωτήσεις που είναι γραμμένες στους τοίχους: «Τι είναι εξουσία;», «Ποιες και ποιοι έχουν εξουσία σήμερα;» και «Πώς βιώνετε την εξουσία στην καθημερινότητά σας;». Οι απαντήσεις που έχουν ήδη δοθεί είναι άκρως ενδιαφέρουσες και χρήζουν μιας κοινωνιολογικής ανάλυσης που θα καταδείξει πολλά για το προφίλ του σύγχρονου Κύπριου.
Ποιο είναι λοιπόν το ζητούμενο από μια τέτοια εγκατάσταση σήμερα, με την Κύπρο να προσπαθεί να κλείσει τις πληγές μιας πρόσφατης οικονομικής κατάρρευσης και μιας πολιτικής αταξίας που άρχισε με τη δημιουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας και ακόμα συνεχίζεται; Απλή περιέργεια για την Οθωμανική περίοδο της κυπριακής ιστορίας, η οποία δυστυχώς παραμένει άγνωστη, χωρίς να έχει ενταχθεί στη δημόσια σφαίρα ή αναζήτηση τρόπων με τους οποίους μπορούμε να δημιουργήσουμε ερεθίσματα για ιστορική σκέψη και διαλογισμό βάζοντας σε αμφισβήτηση κάποια κυρίαρχα ιστορικά αφηγήματα;
Η εγκατάσταση «Ένας Αρμένιος, ένας Τούρκος και ένας Έλληνας» επιχειρεί να παράξει όσο το δυνατόν πιο στενή σχέση ανάμεσα στα δύο, παραπέμποντας το κοινό στο πιο απτό κατασκεύασμα που έχει να κάνει με τα πιο πάνω: Στο μουσείο ως χώρο προβολής, διαχείρισης και διάχυσης της ιστορίας, με οδηγό την αρχαιολογική έρευνα μέσα από τις παραμέτρους της οικονομικής εξουσίας. Όσο εισχωρεί κανείς περισσότερο στη δομή της εγκατάστασης όλο και περισσότερο γίνεται καίριο το αφελές ερώτημα: Ποιος ο ρόλος των μουσείων στον 21ο αιώνα; Θα συνεχίσουν να παραμένουν κλειστά συστήματα «εικόνων» ή θα ανοίξουν για την αναγκαία ανάδραση;
Γιατί ένα μουσείο να μην είναι ικανό να προκαλεί συνειρμούς, προβληματισμούς και ερωτήματα σε μια προσπάθεια ανίχνευσης της οικονομικής ιστορίας της Κύπρου, με πιο πρόσφατο το κραχ του 2013, το κούρεμα καταθέσεων, τα αξιόγραφα και την ανακατανομή του πλούτου; Όλα σε συνάρτηση με το πολιτικό παιγνίδι των ημερών στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας, με φόντο τούς υπό εξόρυξη υδρογονάνθρακες στη Μεσόγειο.
• Δημοτικό Κέντρο Τεχνών Λευκωσίας, Συνεργασία Ίδρυμα Πιερίδη, μέχρι τις 29 Ιουλίου και από 5 Σεπτεμβρίου μέχρι 25 Νοεμβρίου.
