Η παιδεία καλλιεργεί και μορφώνει τον άνθρωπο, ούτως ώστε να μπορεί να έρχεται σε κοινωνία με τις ανώτερες μορφές έκφρασης του ανθρώπινου πνεύματος. Ο κ. Χρ. Λ. Τσολάκης γνωστός για την προσφορά και το έργο του στην εκπαίδευση, είχε πει ότι παιδεία είναι η πραγμάτωση της ανώτερης φύσης του ανθρώπου και διδασκαλία η διαδικασία πραγμάτωσής της.
Οι Ανθρωπιστικές Σπουδές και οι Καλές Τέχνες στοχεύουν προς αυτή την κατεύθυνση. Είναι απαραίτητες προϋποθέσεις ενός εκπαιδευτικού συστήματος που νοιάζεται για την παιδεία και ουσιαστικά για την ολοκληρωμένη ανάπτυξη και μόρφωση των νέων.
Στην προσπάθεια για εκπαιδευτική μεταρρύθμιση γίνεται πολύς λόγος γενικά για τα δημιουργικά μαθήματα, ενώ αυτά δεν φαίνεται να έχουν αντιμετωπιστεί με την απαιτούμενη σοβαρότητα. Θα περίμενε κανείς από τους υπεύθυνους, να υπάρξει διάκριση μεταξύ Καλών και Εφαρμοσμένων Τεχνών. Αυτό είναι θεμελιώδους σημασίας. Στις Ανθρωπιστικές Σπουδές και κυρίως στις Καλές Τέχνες, κατά τη δημιουργική διαδικασία αναπτύσσεται και ακολουθείται η παραγωγική μέθοδος, ενώ στις Θετικές Επιστήμες και στις Εφαρμοσμένες Τέχνες χρησιμοποιείται η επαγωγική.
Στην επαγωγική μέθοδο υπάρχουν εκ των προτέρων δεδομένα, τα οποία ακολουθούνται και ουσιαστικά οδηγούν στο αποτέλεσμα και προδιαγράφουν σε μεγάλο βαθμό την τελική του μορφή. Στην παραγωγική μέθοδο, η οποία καλλιεργείται και εξελίσσεται κατά τη διαδικασία διδασκαλίας των καλλιτεχνικών μαθημάτων, ο δημιουργός ξεκινά από μια ιδέα και επιδιώκει να την υλοποιήσει, χωρίς να υπάρχουν εκ των προτέρων δεδομένα. Συνειρμικά αναζητά και πλάθει δεδομένα όπου χρειάζεται, για να δώσει μορφή στην ιδέα του, μετουσιώνοντάς την έτσι σε έργο τέχνης.
Μέσα από τη διαδικασία διδασκαλίας των Καλλιτεχνικών Μαθημάτων ενεργοποιούνται ανώτερες λειτουργίες του εγκεφάλου. Η ίδια η δημιουργική διαδικασία, επιβάλλει την ενεργοποίησή τους. Ενεργοποιούνται νευρώνες και πραγματοποιούνται συνάψεις στον εγκέφαλο που διαφορετικά θα παρέμεναν εν δυνάμει, δηλαδή σε καταστολή. Ο νέος, τότε, μπορεί να ενεργήσει εναλλακτικά, να σκεφτεί συνειρμικά και αφαιρετικά, να λειτουργήσει αναλυτικά και συνθετικά.
Αποκτά δεξιότητες και ικανότητες που στη συνέχεια θα τον βοηθήσουν να βρει λύσεις σε προβλήματα, να δώσει απαντήσεις σε ερωτήματα, να διερωτηθεί και να πρωτοτυπήσει, να καινοτομήσει και να πετύχει, όποιο και αν είναι το αντικείμενό του (τα Οικονομικά ή οι Πολιτικές Επιστήμες). Είναι προϋποθέσεις, που αν μη τι άλλο προσφέρουν επιπλέον δυνατότητες, προοπτικές και εναλλακτικές λύσεις, για τη διάγνωση, αντιμετώπιση και αποτροπή δυσάρεστων καταστάσεων όπως είναι οι «λογικές» των μνημονίων.
Σήμερα στην Κύπρο του 21ου αιώνα (διανύουμε ήδη τη δεύτερη δεκαετία), δεν υπάρχει Σχολή Καλών Τεχνών. Στο Λύκειο δεν υπάρχει κατεύθυνση ή κλάδος Καλών Τεχνών, με αποτέλεσμα οι νέοι να στερούνται του δικαιώματός τους να επιλέξουν τα μαθήματα, τα οποία θα τους προετοιμάσουν ικανοποιητικά για την είσοδό τους σε Σχολές Καλών Τεχνών. Αυτό παραβιάζει το άρθρο 28 του Συντάγματος της Κύπρου και τη συνθήκη αρ. 5 της Ευρώπης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις διακρίσεις. Στο Γυμνάσιο τα καλλιτεχνικά είναι υποβαθμισμένα. Στο Δημοτικό έχουν αφεθεί στο «πολυδύναμο» των δάσκαλων. Μια Σχολή Καλών Τεχνών είναι επιβεβλημένη ανάγκη. Ως κράτος μπορούμε χωρίς υπερβολή να χαρακτηριστούμε τριτοκοσμικοί όσον αφορά το θέμα αυτό.
Το Πανεπιστήμιο Κύπρου στη Λευκωσία, ίσως να ήταν ο ιδανικότερος υπό τις περιστάσεις χώρος για τη δημιουργία μίας Σχολής Καλών Τεχνών. Τα Τμήματα Ανθρωπιστικών Σπουδών, που ήδη λειτουργούν και άλλα που μπορούσαν να προστεθούν θα συνέβαλαν στην πληρέστερη λειτουργία της. Παρόλα αυτά, έχει γίνει μια σοβαρή δουλειά και σχεδιασμός στη Λεμεσό, στο ΤΕ.ΠΑ.Κ. Έχουν λειτουργήσει τμήματα, Σχεδιασμού, Τεχνολογίας, Εφαρμοσμένων Τεχνών, χωρίς προηγουμένως ή παράλληλα έστω, τη λειτουργία τμήματος Εικαστικών (Ζωγραφικής, Γλυπτικής), που είναι βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία και ύπαρξη μιας Σχολής Καλών Τεχνών.
Για να λειτουργήσουν το Τμήμα Εικαστικών και άλλα, χρειάζονται λεφτά και το κράτος δεν διαθέτει λόγω «χρεοκοπίας». Παραδόξως, διαθέτει προκλητικά αρκετά λεφτά, για να στηρίζει το ποδόσφαιρο, τις τράπεζες, τα κόμματα! Οι «σοφοί» και οι «ειδικοί» για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, δεν έχουν συνειδητοποιήσει τη σημασία των Καλών Τεχνών. Λόγω «χρεοκοπίας», πολύ πριν την οικονομική κρίση δεν μπορούσαν να δεχτούν ότι μαθήματα όπως η ζωγραφική είναι εργαστηριακά, με αποτέλεσμα το μάθημα να μην μπορεί να γίνει σωστά σε καμία από τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.
Το μόνο όπλο που διαθέτουμε, ενάντια σε κάθε επιβουλή και επιβολή, είναι ο πολιτισμός μας. Τα έργα τέχνης, τα οποία έχουμε δημιουργήσει διαχρονικά και βρίσκονται στα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου, είναι μαρτυρίες μιας συνέχειας και μιας πολιτισμικής ιδιαιτερότητας αξιοζήλευτης. Ένας από τους λόγους για τους οποίους υπάρχουμε σήμερα, ως Κύπριοι Έλληνες, είναι γιατί έχουμε καταφέρει με συνέπεια, να δημιουργήσουμε έργα τέχνης, σε όλες τις περιόδους της ιστορίας μας.
Ο «επιστημονισμός» με τον οποίο οι «αρμόδιοι» προσεγγίζουν την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση φαίνεται ότι αυτό δεν μπορεί να το συλλάβουν. Τα καλλιτεχνικά μαθήματα δεν έχουν χωρέσει στον «σχεδιασμό» τους και για αυτό έχουν παραμείνει στο περιθώριο. Αντιμετωπίζονται σαν εύκολα και ελαφριά… ναι στην Κύπρο του 21ου αιώνα έχουμε ακούσει δημοσιογράφους, υπουργούς Παιδείας και υπευθύνους για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση να χαρακτηρίζουν τα μαθήματα εύκολα και ελαφριά!
(Ένθετο «Επτά μέρες Πολιτισμός», Κυριακή 1η Σεπτεμβρίου 2013)
