Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση στερεί την επιλογή κατεύθυνσης καλλιτεχνικών μαθημάτων.
Ο κ. Χρ. Λ. Τσολάκης είχε πει: Παιδεία είναι η πραγμάτωση της ανώτερης φύσης του ανθρώπου και διδασκαλία η διαδικασία πραγμάτωσής της. Τελειώνοντας τη Μέση Εκπαίδευση οι νέοι θα έπρεπε να μπορούν να γίνουν κοινωνοί των ανωτέρων μορφών έκφρασης του πολιτισμού τους, όπως είναι τα έργα τέχνης του. Τότε είναι σε θέση να αναπτύξουν διάλογο με την παράδοσή τους, αλλά και με άλλες παραδόσεις και πολιτισμούς, ούτως ώστε να συμβάλουν εποικοδομητικά στην πολιτισμική και άλλη ανάπτυξη.
Οι Καλές Τέχνες στοχεύουν προς αυτή την κατεύθυνση. Κατά τη διαδικασία διδασκαλίας των καλλιτεχνικών μαθημάτων καλλιεργείται και εξελίσσεται η παραγωγική μέθοδος. Ο δημιουργός μαθητής ξεκινά από μια ιδέα και επιδιώκει να την υλοποίηση, χωρίς να υπάρχουν, πάντα, εκ των προτέρων δεδομένα. Συνειρμικά αναζητά και πλάθει δεδομένα όπου χρειάζεται για να δώσει μορφή στην ιδέα του μετουσιώνοντας την έτσι σε έργο τέχνης.
Στις Θετικές Επιστήμες και τα τεχνολογικά μαθήματα χρησιμοποιείται η επαγωγική μέθοδος. Στην επαγωγική μέθοδο υπάρχουν εκ των προτέρων δεδομένα και συστήματα τα οποία ακολουθούνται και ουσιαστικά οδηγούν στο αποτέλεσμα, προδιαγράφοντας έτσι σε μεγάλο βαθμό την τελική του μορφή.
Μέσα από τη διαδικασία διδασκαλίας των καλλιτεχνικών μαθημάτων ενεργοποιούνται ανώτερες λειτουργίες του εγκεφάλου. Η ίδια η δημιουργική διαδικασία επιβάλλει την ενεργοποίηση τους. Ενεργοποιούνται νευρώνες και πραγματοποιούνται συνάψεις στον εγκέφαλο, που διαφορετικά θα παρέμεναν εν δυνάμει, δηλαδή σε καταστολή. Ο νέος, τότε, μπορεί να ενεργήσει εναλλακτικά, να σκεφτεί συνειρμικά και αφαιρετικά, να λειτουργήσει αναλυτικά και συνθετικά. Αποκτά δεξιότητες και ικανότητες που στη συνέχεια θα τον βοηθήσουν να βρει λύσεις σε προβλήματα, να δώσει απαντήσεις σε ερωτήματα, να διερωτηθεί και να πρωτοτυπήσει, να καινοτομήσει και να πετύχει, όποιο και αν είναι το αντικείμενο του.
Ο «επιστημονισμός», με τον οποίο προσεγγίζουν την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, φαίνεται ότι αυτό δεν μπορεί να το συλλάβει. Τα καλλιτεχνικά μαθήματα δεν έχουν χωρέσει στον «σχεδιασμό» τους. Αντιμετωπίζονται σαν ελαφριά και εύκολα! Δυστυχώς, έχουμε ακούσει από κρατικούς αξιωματούχους, από υπουργούς Παιδείας, από τον πρόεδρο της ΟΕΛΜΕΚ και άλλους εμπλεκόμενους στην εκπαιδευτική μεταρρύθμιση να χαρακτηρίζουν μαθήματα όπως είναι τα Καλλιτεχνικά ελαφριά ή εύκολα!
Θα περίμενε κανείς από αυτούς στους οποίους έχουμε εμπιστευτεί τη παιδεία και το μέλλον του τόπου μας, ότι θα προσέγγιζαν αυτό το τόσο ευαίσθητο και σημαντικό θέμα με τη βαρύτητα που του αναλογεί. Σήμερα στην Κύπρο του 21ου δεν λειτουργεί ολοκληρωμένα μια Σχόλη Καλών Τεχνών. Το κράτος δεν διαθέτει λεφτά για την λειτουργία εικαστικών και άλλων εργαστηριακών μαθημάτων, της Σχολής Καλών και Εφαρμοσμένων Τεχνών στο ΤΕ.ΠΑ.Κ. συμβάλλοντας έτσι στο να διατηρήσουμε την αρνητική πρωτιά στην Ευρώπη, ως η μόνη χώρα ουσιαστικά χωρίς Κρατική Σχολή Καλών Τεχνών.
Στο λύκειο, σύμφωνα με τα νέα ωρολόγια προγράμματα, δεν υπάρχει κατεύθυνση ή κλάδος καλλιτεχνικών μαθημάτων, με αποτέλεσμα οι νέοι να στερούνται του δικαιώματός τους να επιλέξουν τα μαθήματα τα οποία, θα τους προετοιμάσουν για την είσοδό τους σε Σχολές Καλών Τεχνών. Στο γυμνάσιο τα καλλιτεχνικά μαθήματα είναι υποβαθμισμένα και στο δημοτικό έχουν αφεθεί στο «πολυδύναμο» των δάσκαλων. Επιπλέον, η μη εργαστηριοποίησή τους δεν επιτρέπει παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των εκπαιδευτικών, να διδαχτούν ικανοποιητικά σε καμία βαθμίδα της εκπαίδευσης.
Η παιδεία χρειάζεται ανθρώπους καλλιεργημένους, οι οποίοι με το έργο τους, έχουν αποδείξει, ότι είναι σε θέση να αντιληφθούν το μέγεθος της και να συμβάλουν προς την εξυγίανση της. Δυστυχώς όμως, αντιμετωπίζεται σαν επιχείρηση της οποίας πρέπει να μειωθεί το κόστος, γιατί το προϊόν που παράγει δεν μπορεί να υπολογιστεί με μονάδες μέτρησης της αγοράς σε «κέρδος».
Οι λογικές «εξυγίανσης» των μνημονίων, θεωρούν ποιο σημαντικές τις τράπεζες από την παιδεία και την κοινωνική συνοχή. Δεν είναι σε θέση αλλά ούτε και έχουν σκοπό να προσφέρουν στους λαούς καμία προοπτική για ανάκαμψη, αληθινή πρόοδο και ανάπτυξη. Δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να επενδύσουμε στην παιδεία, με όραμα, μακριά από συνδικαλιστικές, ιδεολογικές, κομματικές και άλλες σκοπιμότητες, οι οποίες ως σύγχρονος Προκρούστης την ακρωτηρι-άζουν συνεχώς.
Η Επιτροπή των Νέων Ωρολογίων Προγραμμάτων «ολοκλήρωσε» το έργο της, ακρωτηριάζοντας κυριολεκτικά την Παιδεία, στερώντας από τους μαθητές την επιλογή κατεύθυνσης καλλιτεχνικών μαθημάτων στο λύκειο, δυστυχώς με τις ευλογίες της ίδιας της ΟΕΛΜΕΚ. Η «πρόταση» για δημιουργία λυκείου στο οποίο θα υπάρχουν καλλιτεχνικά μαθήματα αποκαλύπτει ότι στον σχεδιασμό τους δεν θέλουν ή δεν μπορούν να αντιληφθούν τα καλλιτεχνικά μαθήματα ως μέρος μίας ευρύτερης παιδείας.
Δεν έχουν όραμα να δημιουργήσουν ένα εκπαιδευτικό σύστημα με την ευρύτερη έννοια, το οποίο θα προσεγγίζει και θα καλλιεργεί τους νέους ως προσωπικότητες ψυχοσωματικές και πνευματικές, συνολικά.
* Ο Νίκος Παπαλουκάς είναι εικαστικός, μέλος της Φιλοσοφικής Εταιρείας Κύπρου, του ΕΚΑΤΕ (Επιμελητήριο Καλλιτεχνών Κύπρου) και του ΕΙ.ΚΑ. (Σωματείου Εικαστικών Καλλιτεχνών)
(Ο Φιλελεύθερος, 26 Μαρτίου 2015)
