Η εμπειρία του «Remote Pafos» από τους Rimini Protokoll.
Βρίσκομαι στην άβολη, άκομψη, όσο και ενδιαφέρουσα θέση να γράψω ένα σημείωμα για μια παράσταση στην οποία πρωταγωνιστής ήταν… η αφεντιά μου. Όχι, δυστυχώς, δεν ανακάλυψα κάποιο κρυφό καλλιτεχνικο ταλέντο –εξακολουθούν να κρύβονται καλά. Και πριν βιαστείτε να στηλιτεύσετε την υποκειμενικότητα ή το ηθικά ελεγκτέο του πράγματος, επιτρέψτε μου να εξηγήσω.
Καταρχήν, για να είμαι ακριβής, πρωταγωνιστές ήμασταν όλοι κι ο καθένας για τον εαυτό του στην «παράσταση» που έστηνε στο νου του και τους γύρω του. Οι δημιουργοί του «Remote Pafos», Rimini Protokoll, προτείνουν εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες μορφές διαδραστικής τέχνης ως μέσο για την εξερεύνηση κοινωνικών, ψυχολογικών και πολιτικών ζητημάτων. Το πρότζεκτ που παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του προγράμματος της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας –και θα επανέλθει τον Νοέμβριο- είναι από τα πιο πρόσφατα, ανάμεσα σ’ αυτά που «τρέχουν» παράλληλα σε διάφορες γωνιές του μικροσκοπικού μας πλανήτη. Κι έχει παρουσιαστεί με φόντο τον αστικό ιστό σημαντικών πόλεων (Νέα Υόρκη, Μόσχα, Βερολίνο, Λονδίνο, Παρίσι, Μιλάνο, Σάο Πάολο, Μπανγκαλόρ κ.ά).
Προφανώς δεν είναι δόκιμο να αποκαλέσει κανείς θέατρο ένα δρώμενο όπου θεατής και performer είναι ένα και το αυτό. Δεν υπάρχουν ηθοποιοί, μόνο μια συνοδός με φυσική, αλλά διακριτική παρουσία, ενώ ο αστικός χώρος μετατρέπεται σε ζωντανό παιχνιδότοπο: Όλη η πόλη μια σκηνή. Οι 50 συμμετέχοντες, άγνωστοι μεταξύ τους, φορούν ακουστικά και αυτομάτως εντάσσονται σε μια ετερόκλητη ομάδα, έτοιμη για μια ιδιάζουσα ηχητική περιήγηση. Το «κοπάδι» καθοδηγείται από τη «Μελίνα», έναν τεχνητό- ψηφιακό «ποιμένα» με γυναικεία φωνή αλά GPS, βγαλμένη ελαφρώς από ένα αγχωμένο φουτουριστικό όνειρο.
Με μπούσουλα την τεχνητή νοημοσύνη, οι μονάδες γίνονται αυτομάτως σύνολο και μπαίνουν στη διαδικασία, πεζή αλλά και εποχούμενοι, να εξερευνήσουν την πόλη από μια εντελώς διαφορετική οπτική γωνία. Παράλληλα, η τεχνητή, αλλά σίγουρη φωνή δημιουργεί σταδιακά στον καθένα μια ξεχωριστή, αλλοιωμένη νοητική κατάσταση. Βήμα με βήμα, το κάθε μέλος εμβαθύνει σ’ ένα πεδίο μετατρεμμένης συνειδητότητας, όπου τα όρια μεταξύ πραγματικού και φανταστικού γίνονται όλο και πιο δυσδιάκριτα.
Κόρνες και μηχανές αυτοκινήτων, τροκάνια και βελάσματα, μουσική, χειροκροτήματα και συνθήματα συγχέονται με τους ήχους του έξω κόσμου. Η περιπέτεια αρχίζει από τη Σπηλιά της Φάμπρικας, έναν «φυσικοφανή» χώρο και εξελίσσεται σε δρόμους, διαβάσεις, κτήρια, ανοιχτούς χώρους, οχήματα, τόπους λατρείας για να καταλήξει «πάνω από τα σύννεφα». Καλύτερα να μην μπω σε λεπτομέρειες που ενδεχομένως να χαλάσουν το γοητευτικό στοιχείο του αναπάντεχου για όσους ενδιαφερθούν να το ζήσουν.
Το στοιχείο της αμφιβολίας διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Από τη μια θέλεις να βασιστείς στην άυλη οδηγό με το ιδιόρρυθμο χιούμορ, αλλά κατά βάθος ελπίζεις να είναι η αλλοιωμένη φωνή ενός πραγματικού ανθρώπου ή τουλάχιστον να φέρει κάποιο ψήγμα πραγματικού συναισθήματος. Αν αφουγκραστείς καλύτερα μπορεί να διαπιστώσεις στην ατμόσφαιρα κάτι ανησυχητικό, το ύφος της προδίδει ένα είδος φθόνου, ίσως ακριβώς επειδή εμείς είμαστε –είμαστε;- φυσικά όντα, ενώ αυτή όχι. Και παρόλο που δεν την απασχολεί ιδιαίτερα πόσο ενοχλητική γίνεται, της δίνουμε για 1,5 ώρα τα ηνία και αφήνουμε τον εαυτό μας να την εμπιστευτεί – έστω και με ανοιχτά τα μάτια.
«Καημός» της αλγοριθμικής οδηγήτριας είναι φυσικά ο φυσικός κόσμος. Και παρόλο που η ίδια δεν είναι ουσιαστικά μέρος του, βρίσκει τον τρόπο με ψηφιακό πίτσι- πίτσι να εγείρει, κάπως πρόχειρα μάλλον, φιλοσοφικά ερωτήματα στο «κοπάδι» και αργότερα στις «αγέλες» (το αφήνω εδώ) για τον θάνατο, τη φθορά και τη σχέση μας με τη φύση. Όλο αυτό το διάστημα, αφήνει χρόνο για περισυλλογή και ενδοσκόπηση, να επεξεργαστούμε και να χωνέψουμε τα μηνύματα πριν τα σκεπάσουμε με νέες σκέψεις, ελαφριές ή βαρύτερες. Είναι εντυπωσιακή, παράλληλα, η υπενθύμιση ότι υπό το imperium της νέας τεχνολογικής εποχής και παρά τον εγωισμό και την αφοσίωσή μας στα του οίκου μας και τα του τομαριού μας, είμαστε έτοιμοι να κάνουμε ως ομάδα πράγματα που δεν θα κάναμε ποτέ μόνοι, αλλά και να παραδώσουμε τον έλεγχο σε μια άνωθεν επιβαλλόμενη δύναμη.
Εντούτοις, είναι δεδομένο πως η συνολική εμπειρία υπερβαίνει τους επιμέρους στοχασμούς. Είναι όλο αυτό ένα παιχνιδιάρικο δρώμενο ή ένα είδος κοινωνικού πειράματος; Προσδοκεί να είναι και τα δύο. Όπως θα μπορούσε να είναι και μια μελέτη πάνω στην ψυχοδυναμική της ομοιόμορφης σκέψης και συμπεριφοράς και την ελαστικότητα της ατομικής ευθύνης. Μας προκαλεί, εξάλλου, να ρίξουμε μια πιο προσεκτική ματιά στα ψυχολογικά, κοινωνικά ή πολιτικά συστήματα που μας άρχουν.
* Το δρώμενο επαναλαμβάνεται από τις 3 μέχρι τις 8 Νοεμβρίου 2017, στις 3.30μ.μ. με εκκίνηση τη Σπηλιά της Φάμπρικας, Πληροφορίες: 2693 2017, pafos2017.eu
