Αν και δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι κατατέθηκε ολοκληρωμένο και επίσημο σχέδιο λύσης του Κυπριακού ταυτόχρονα στα υπουργεία Εξωτερικών Ελλάδας, Τουρκίας και Κυπριακής Δημοκρατίας, ωστόσο λίγη αμφιβολία υπάρχει για την κινητικότητα των τελευταίων εβδομάδων, τις συζητήσεις στα παρασκήνια και την προετοιμασία για μια ακόμη διάσκεψη που φαίνεται ότι θα ανακοινωθεί στα τέλη Ιουλίου. Αυτό θα γίνει μετά την επάνοδο της προσωπικής απεσταλμένης του ΟΗΕ Μαρία Άνχελα Ολγκίν στη Λευκωσία, μετά τις 20 Ιουλίου για ένα τελευταίο γύρο συνομιλιών ανάμεσα στους Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν. Όλες οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι συζητείται ένα νέο πλαίσιο «χαλαρής λύσης» « τύπου χαλαρής ομοσπονδίας / συνομοσπονδίας». Γίνεται λόγος για ένα σχέδιο με πολλές εποικοδομητικές ασάφειες που να ικανοποιεί την τουρκική πλευρά για ένα συνομοσπονδιακό μοντέλο δύο κρατών ενώ στην ελληνική πλευρά θα παρουσιάζεται ως το μοντέλο λύσης Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας-ΔΔΟ. Στην πραγματικότητα η τουρκοβρετανικής έμπνευσης ΔΔΟ είναι και αυτή μια συγκαλυμμένη μορφή συνομοσπονδίας δύο κρατών, αλλά με το νέο σχέδιο θα υπάρξει ακόμη μεγαλύτερη διολίσθηση προς το συνομοσπονδιακό μοντέλο των δύο κρατών που προβάλλει η Τουρκία.
Με τη ΔΔΟ, όπως φαίνεται να διαμορφώνεται με τις νέες προτάσεις, εάν γίνουν αποδεκτές, όχι μόνο δεν θα επανενώνεται η Κύπρος, αλλά θα νομιμοποιείται η κατοχή με βάση τις εδαφικές ζώνες που επέβαλε βίαια η τουρκική εισβολή. Θα καταλύεται έτσι η Κυπριακή Δημοκρατία και θα αντικαθίσταται από δύο «constituent states» ενώ θα επεκτείνεται ο στρατιωτικός και πολιτικός έλεγχος της Τουρκίας σε όλη την Κύπρο, ενδεχομένως με ΝΑΤΟϊκή συγκάλυψη.
Το νέο σχέδιο λύσης που κυοφορείτα αυτή τη στιγμή θα κινείται στις παραμέτρους του σχεδίου Ανάν αλλά θα προβλέπει την εκ περιτροπής προεδρία και ισχυρή-ισότιμη τουρκική παρουσία στη ομοσπονδιακή-συνομοσπονδιακή κρατική δομή. Αυτό το σχέδιο λύσης πιθανόν να παρουσιαστεί μέσα στο καλοκαίρι του 2026. Για την ώρα όμως γίνεται λόγος για διερευνητικές επαφές και ανεπίσημες προτάσεις που διαρρέουν όμως για προετοιμασία της κοινής γνώμης.
Το Κυπριακό βρίσκεται σήμερα σε μια ιδιόμορφη φάση: ούτε σε πλήρες αδιέξοδο όπως ήταν μετά τηδιάσκεψη του Κραν Μοντανά, ούτε όμως και σε ουσιαστική διαπραγμάτευση με σαφή προοπτική λύσης. Οι δηλώσεις του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας για την επανέναρξη των συνομιλιών είναι προβληματικές. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης αναφέρεται σε λύση ΔΔΟ στη βάση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, του συμφωνημένου πλαισίου λύσης, του κοινοτικού κεκτημένου και του κεκτημένου των συνομιλιών,δηλαδή των λεγόμενων συγκλίσεων. Οι συμφωνημένες όμως συγκλίσεις- οι δικές μας υποχωρήσεις- παραβιάζουν βασικές δημοκρατικές αρχές του κοινοτικού κεκτημένου και εδράζονται σε φυλετικά κριτήρια. Συγκεκριμένα δεν θα ισχύει η αρχή της πλειοψηφίας στη λήψη αποφάσεων, η αρχή της ενότητας του κράτους και τα ανθρώπινα δικαιώματα της ατομικής ιδιοκτησίας, του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, της ελευθερίας εγκατάστασης, αφού προβλέπονται εδαφικές ζώνες με εγγυημένες πλειοψηφίες κατοίκων και περιουσιών, κάτι που δεν ισχύει σε κανένα κανονικό κράτος στον κόσμο. Και ασφαλώς παραμένει το μεγάλο αγκάθι για το περιουσιακό, τους εποίκους, την ασφάλεια και τις εγγυήσεις.
Επί της ουσίας το κεντρικό πρόβλημα παραμένει πολιτικό, γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό. Και αυτό γιατί το Κυπριακό δεν είναι ένα δικοινοτικό πρόβλημα, μια διαφορά ανάμεσα σε Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους. Ο πυρήνας του προβλήματος είναι η Τουρκία που επιδιώκει επικυριαρχία επί του συνόλου της Κύπρου. Είναι διαχρονική η επιδίωξη της Τουρκίας να αποκτήσει στρατηγικό έλεγχο πάνω σε ολόκληρη την Κύπρο. Αυτό επιδιώκεται με μόνιμη στρατιωτική παρουσία και εγγυητικά δικαιώματα αλλά και μέσω μιας συνταγματικής δομής που θα της επιτρέπει καθοριστικό λόγο στο νησί. Και αυτό με δεδομένο τον έλεγχο των Τουρκοκυπρίων, ειδικά με την μετατροπή τους σε μειοψηψία μέσω του εποικισμού.
Αυτό θα σημαίνει έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής της Κύπρου, επιρροή στην ΑΟΖ και στην ενέργεια και δυνατότητα μόνιμης παρέμβασης μέσω στρατού, εγγυήσεων ή θεσμικών βέτο.
Ως πιθανότερο σενάριο θεωρείται μια ενδιάμεση συμφωνία που θα μπορούσε να οδηγήσει σε «τελική λύση» κατά στάδια. Στην ενδιάμεση λύση θα προβλεπόταν πρώτα συνεργασία σε πρακτικά ζητήματα, άνοιγμα σημείων διέλευσης, ενεργειακή συνεργασία, κάποιες ρυθμίσεις στο περιουσιακό και τεχνικές επιτροπές για την αντιμετώπιση τρεχόντων θεμάτων συνεργασίας. Φυσικά κάτι τέτοιο θα εδραιώσει ακόμη περισσότερο την κατοχή.
Το στρατηγικό δίλημμα της ελληνικής πλευράς είναι πως μια «λύση» δεν θα δημιουργήσει σύστημα τουρκικής επικυριαρχίας επί του συνόλου του νησιού. Με όσα διαρρέουν ως στοιχεία της λύσης όμως, προς τα εκεί οδηγούμαστε.
Με τη ΝΑΤΟποίηση της Κυπριακής Δημοκρατίας από το σημερινό Πρόεδρο φαίνεται να ωριμάζει επίσης η σκέψη η τουρκική παρουσία στην Κύπρο να συγκαλυφθεί σε ένα νατοϊκό πλαίσιο, κάτι που φαίνεται να προωθείται από τον Νίκο Χριστοδουλίδη αλλά και τον Κυριάκο Μητσοτάκη, σε συνεργασία με Ευρωπαίους και Αμερικανούς. Κάπως έτσι, σε ένα τέτοιο πλαίσιο, υπολογίζεται να αντιμετωπιστεί το θέμα της ασφάλειας.
Με τα δεδομένα που έχουμε αυτή τη στιγμή, με τις γεωπολιτικές ισορροπίεςπου διαμορφώνονται με τον πόλεμο εναντίον του Ιράν, προωθείται απ΄ό,τι φαίνεται μια λύση που θα εδραιώνει τον ρόλο της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο και την ευρύτερη Μέση Ανατολή ως τοποτηρητή των συμφερόντων της Δύσης στην περιοχή. Υπάρχει βέβαια και η δύσκολη συγκατοίκηση της Τουρκίας με το Ισραήλ, αλλά αυτή θα επιτευχθεί με την αμερικανική επιδιαιτησία και τον διαμοιρασμό ευθυνών.Προωθείται άλλωστε και ένα περιφερειακό ισλαμικό ΝΑΤΟ με καθοριστικό ρόλο της Τουρκίας και στο οποίο θα συμμετέχουν Αίγυπτος, Πακιστάν , Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες.
Σε κινούμενη άμμο η περιοχή μας. Έρχονται δύσκολες μέρες όπου πιθανόν Λευκωσία και Αθήνα θα κληθούν να πάρουν δύσκολες αποφάσεις. Αλλά όσον αφορά ένα πιθανό σχέδιο λύσης του Κυπριακού, τον τελευταίο λόγο θα πρέπει να έχει ο κυπριακός λαός.
*Πανεπιστημιακός, συγγραφέας, Email stephanos.constantinides@gmail.com
