Το ΝΑΤΟ επέστρεψε στην πολιτική συζήτηση, ίσως και λόγω της συνόδου στην Τουρκία, την οποία ο Ερντογάν θέλησε να μετατρέψει σε προσωπικό σόου επίδειξης του τουρκικού ηγεμονισμού. Δεν είναι η πρώτη φορά που το ΝΑΤΟ μπαίνει στην κυπριακή πολιτική συζήτηση, και πάντα καταλήγουμε στην ίδια διελκυστίνδα ανάμεσα σε ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ, που στο τέλος δεν έχει καμία σχέση με την ουσιαστική συζήτηση του θέματος.
Πέραν από μια γενικόλογη συζήτηση με συνθήματα θα ήταν πιο ενδιαφέρον εάν από τα δύο κόμματα ακούγαμε ποια ήταν η θέση που εξέφρασαν ενώπιον της Μαρία Άνχελα Ολγκίν, όταν η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών βρέθηκε στην Πινδάρου και την Εζεκία Παπαϊωάννου. Γιατί, σύμφωνα με πληροφορίες, η Ολγκίν συζητούσε με όλους τους συνομιλητές της και το θέμα της ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ σε αντικατάσταση του υφιστάμενου συστήματος εγγυήσεων.
Το ΝΑΤΟ, από παράπλευρο ζήτημα εξωτερικής πολιτικής, φαίνεται (και μέσα από κάποια δημοσιεύματα) να έχει εισχωρήσει στο επίκεντρο των σχεδίων που τα Ηνωμένα Έθνη είτε συζητούν ευθέως είτε βολιδοσκοπούν τους συνομιλητές τους.
Μέχρι στιγμής δεν έχουμε κάποια ουσιαστική συζήτηση για το εάν μπορεί το ΝΑΤΟ να αντικαταστήσει το υφιστάμενο σύστημα εγγυήσεων του 1960, ένα σύστημα το οποίο, εκτός του ότι είναι νεκρό, λειτουργεί και ως εμπόδιο στην επίτευξη μιας συμφωνίας στο Κυπριακό.
Το ΑΚΕΛ έχει, αυτή τη στιγμή, ξεκάθαρη θέση στο θέμα της αλλαγής του συστήματος εγγυήσεων με εμπλοκή ΝΑΤΟ. Ο Στέφανος Στεφάνου (ΓΓ ΑΚΕΛ), μιλώντας σε πρέσβεις της ΕΕ, εξέφρασε ρητή αντίθεση σε εμπλοκή του ΝΑΤΟ, διαμηνύοντας πως τότε να ξεχάσουν το ΑΚΕΛ. Υπογράμμισε, την ίδια ώρα, πως χωρίς τη στήριξη του κόμματός του δύσκολα θα επιτευχθεί λύση του Κυπριακού. Αναφέρθηκε σε εκείνους που βολιδοσκοπούν, απέφυγε όμως επιμελώς να κατονομάσει είτε την Ολγκίν είτε οποιονδήποτε άλλο.
Το ΑΚΕΛ αντιτίθεται συγκεκριμένα στο σενάριο αλλαγής του συστήματος εγγυήσεων του 1960 με ένα νέο σύστημα που θα περιλαμβάνει εμπλοκή του ΝΑΤΟ, θεωρώντας ότι αυτό αντιστρατεύεται τη θέση του ΓΓ ΟΗΕ Γκουτέρες για πλήρη κατάργηση του συστήματος εγγυήσεων και αντικατάστασή του με μηχανισμό εφαρμογής της λύσης, χωρίς στρατιωτικά μέσα.
Ο Δημοκρατικός Συναγερμός αντέδρασε στη θέση Στεφάνου, κατηγορώντας το κόμμα της κυπριακής Αριστεράς για «ιδεολογικές εμμονές». Ωστόσο, επί της ουσίας του θέματος, όπως προκύπτει και από τις επαφές της Ολγκίν με την Αννίτα Δημητρίου, ο ΔΗΣΥ δεν παίρνει σαφή θέση. «Ο ΔΗΣΥ πιστεύει ότι η επίλυση του Κυπριακού και τα ζητήματα ασφάλειας και η προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ πρέπει να αξιολογούνται αποκλειστικά με γνώμονα το εθνικό συμφέρον, τη διασφάλιση της ΚΔ και των πολιτών της και όχι μέσα από ιδεολογικά φίλτρα άλλων εποχών», ανέφερε, μεταξύ άλλων, η ανακοίνωση του ΔΗΣΥ, χωρίς να παίρνει ευθέως θέση στο εάν συμφωνεί ή διαφωνεί με την αντικατάσταση του υφιστάμενου συστήματος εγγυήσεων με τις εγγυήσεις ΝΑΤΟ.
Πέραν από τις πολιτικές και ιδεολογικές προσεγγίσεις ΔΗΣΥ – ΑΚΕΛ, το ερώτημα είναι πολύ απλό: Μπορεί το ΝΑΤΟ να αντικαταστήσει το σύστημα εγγυήσεων και να καταργήσει το δικαίωμα μονομερούς επέμβασης;
Νομικά και τυπικά, το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να παράσχει εγγυήσεις σε μη μέλος, και άρα οποιαδήποτε λύση με το «ΝΑΤΟ ως εγγυητή» προϋποθέτει είτε ένταξη της (επανενωμένης) Κύπρου στη Συμμαχία είτε ειδικό μηχανισμό εκτός τυπικού πλαισίου εγγυήσεων.
Πολιτικά και πρακτικά, η κατάργηση του μονομερούς δικαιώματος επέμβασης εμφανίζεται ως στόχος ήδη ενσωματωμένος στο πλαίσιο Γκουτέρες, αλλά ο βασικός κίνδυνος (σύμφωνα με τους διαφωνούντες) δεν είναι η τυπική κατάργηση του υφιστάμενου δικαιώματος, αλλά η αντικατάστασή του από ένα νέο, λιγότερο ορατό μηχανισμό επιρροής, μέσα από θεσμούς (νατοϊκά στρατηγεία, ζώνες ευθύνης) όπου η Τουρκία ως πλήρες μέλος είναι κυρίαρχη.
Με την κατάργηση αυτού του δικαιώματος συμφωνούν όλοι: ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ και Κυβέρνηση. Εκεί που διαφωνούν το ΑΚΕΛ από τη μια και ΔΗΣΥ/Κυβέρνηση από την άλλη είναι στο κατά πόσο το ΝΑΤΟ αποτελεί το κατάλληλο όχημα για να επιτευχθεί κάτι ανάλογο, χωρίς να αναπαράγεται η ίδια ανισορροπία.
