Η Κύπρος σε παρατεταμένη προεκλογική περίοδο για τις προεδρικές εκλογές του 2028

Οι προεδρικές εκλογές του Φεβρουαρίου 2028 στην Κύπρο μπορεί να απέχουν ακόμη περισσότερο από έναν χρόνο, αλλά η προεκλογική περίοδος έχει ξεκινήσει για τα καλά. Οι κομματικές διεργασίες, οι συζητήσεις για υποψηφιότητες, οι δημοσκοπήσεις, οι αναζητήσεις συμμαχιών και οι πρώτες αντιπαραθέσεις διαμορφώνουν ένα περιβάλλον πολιτικής κινητικότητας, χωρίς ασφαλώς  να έχουν αποκρυσταλλωθεί οι τελικοί συσχετισμοί.

Το ερώτημα είναι αν  η επερχόμενη αναμέτρηση  θα είναι απλώς μια αντιπαράθεση προσώπων ή μια αναμέτρηση ανάμεσα στη Δεξιά και την Αριστερά, ή αν  θα είναι  μια δοκιμασία για το ίδιο το κομματικό σύστημα, την αξιοπιστία των παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων και τη δυνατότητά τους να εκφράσουν τις νέες κοινωνικές και πολιτικές απαιτήσεις. Στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές τέθηκε το ίδιο ερώτημα και ενώ στην αρχή προβλέπονταν ανατροπές, στο τέλος το κομματικό σύστημα απορρόφησε τους κραδασμούς έστω και αν εξήλθε εξασθενημένο.

Για την ώρα παρακολουθούμε όσα συμβαίνουν στο ΔΗΣΥ όπου μετά την απόσυρση της Αννίτας Δημητρίου επικρατεί ο Αβέρωφ Νεοφύτου ενώ οι  αναλύσεις περιστρέφονται και στο ρόλο των άλλων κομμάτων, σε όσα τεκταίνονται γύρω από τη συμμαχία που στηρίζει τον σημερινό Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη που περιλαμβάνει εκτός από το ΔΗΚΟ  ένα σημαντικό κομμάτι του ΔΗΣΥ και το ΕΛΑΜ. Παρακολουθούμε επίσης την προσπάθεια του ΑΚΕΛ να οικοδομήσει μια κοινωνική συμμαχία με την οποία θα κατέλθει στις εκλογές, με ό,τι αυτό σημαίνει.

Αυτά  σε επίπεδο πολιτικού σκηνικού. Τι γίνεται όμως πίσω από τη σκηνή σε επίπεδο συμφερόντων, σε επίπεδο συγκρούσεων συμφερόντων, στο εσωτερικό της άρχουσας  κυπριακής αστικής τάξης; Αυτό είναι ίσως το ουσιαστικότερο επίπεδο ανάλυσης των προεδρικών εκλογών του 2028. Και ίσως εκεί να βρίσκεται το κλειδί για να κατανοήσουμε αρκετές από τις πολιτικές κινήσεις που βλέπουμε σήμερα. Αν περιοριστούμε στις υποψηφιότητες, στις κομματικές αντιπαραθέσεις και στις δημοσκοπήσεις, κινδυνεύουμε να δούμε μόνο την επιφάνεια. Πίσω από την πολιτική σκηνή υπάρχει ένα πλέγμα οικονομικών συμφερόντων, επιχειρηματικών συμμαχιών, ανταγωνισμών για τον έλεγχο της οικονομικής δραστηριότητας και των  σχέσεων ανάμεσα στην οικονομική και την πολιτική εξουσία.

Δεν υπάρχει φυσικά μία ενιαία αστική τάξη με κοινή στρατηγική ή ένα ενιαίο κέντρο που καθορίζει τις πολιτικές εξελίξεις. Υπάρχουν διαφορετικές μερίδες του κεφαλαίου, με ενίοτε συγκρουόμενα συμφέροντα. Ορισμένες συγκρούσεις είναι δημόσια ορατές, άλλες εκφράζονται μέσα από πολιτικές συμμαχίες, πιέσεις και ανταγωνισμούς για τη διαμόρφωση της κρατικής πολιτικής.

Μια σημαντική μερίδα είναι το κατασκευαστικό και κτηματομεσιτικό σύμπλεγμα σε συνεργασία με τον τουρισμό. Η εξουσία  με άλλα λόγια πάνω στη γη και τον οικοδομικό τομέα που καθορίζει ένα σημαντικό μέρος της λεγόμενης ανάπτυξης. Αυτό είναι ένα από τα ισχυρότερα οικονομικά πεδία στην Κύπρο και ως ένα σημείο περιλαμβάνει και τον τουρισμό.

Ακολουθεί το χρηματοπιστωτικό και διεθνές κεφάλαιο. Η Κύπρος είναι πλατφόρμα διεθνών δραστηριοτήτων. Στο τομέα αυτό δραστηριοποιούνται οι τράπεζες, τα επενδυτικά κεφάλαια, οι εταιρείες επαγγελματικών υπηρεσιών, τα δικηγορικά και λογιστικά γραφεία, η ναυτιλία και η διαχείριση διεθνών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

Ακολουθεί η ενέργεια και οι μεγάλες υποδομές. Η ενέργεια, οι υδρογονάνθρακες, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις, οι λιμενικές υποδομές και οι μεγάλες συμβάσεις αποτελούν πεδία στα οποία συναντώνται εγχώρια και διεθνή επιχειρηματικά συμφέροντα. Εδώ υπεισέρχεται και ο γεωπολιτικός παράγοντας και η εξάρτηση.

Υπάρχουν φυσικά  και άλλοι τομείς που παλιότερα κυριαρχούσαν, όπως το εισαγωγικό και το εξαγωγικό εμπόριο, με λιγότερη σήμερα επιφάνεια.

Το κράτος είναι το πεδίο αναδιανομής της οικονομικής ισχύος. Είναι σημαντικό  πεδίο ανταγωνισμού   ως  ρυθμιστής της οικονομικής δραστηριότητας αλλά και σημαντικός οικονομικός παράγοντας.

Οι δημόσιες συμβάσεις, οι ημικρατικοί οργανισμοί, οι διορισμοί στα διοικητικά συμβούλια, οι άδειες, οι παραχωρήσεις και οι αποφάσεις για μεγάλα έργα δημιουργούν ένα ισχυρό  πλέγμα σχέσεων μεταξύ πολιτικής εξουσίας και επιχειρηματικών συμφερόντων. Η πρόσβαση στην εκτελεστική εξουσία έχει, συνεπώς, οικονομική αξία.

Εδώ βρίσκεται το βασικό υπόβαθρο των πολιτικών συγκρούσεων που αφορά το ποιος θα κυβερνήσει και  ποιοι θα έχουν μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση των οικονομικών αποφάσεων. Να θυμηθούμε εδώ τα προβλήματα που προέκυψαν με τα χρυσά διαβατήρια. Αυτή η υπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αναδεικνύει πόσο στενά μπορεί να συνδεθούν η πολιτική εξουσία, τα επιχειρηματικά δίκτυα και η διαχείριση του κράτους.

Στη διασύνδεση πολιτικής και οικονομικών συμφερόντων εμπίπτει και η χρηματοδότηση των κομμάτων και η πολιτική διαμεσολάβηση. Εδώ βρίσκεται ίσως ο πιο απτός μηχανισμός σύνδεσης των οικονομικών συμφερόντων με την πολιτική εξουσία.

Μια έρευνα του CIReN (Κυπριακό Δίκτυο Διερευνητικής Δημοσιογραφίας / Cyprus Investigative Reporting Network), σε συνεργασία με το Follow the Money, κατέγραψε ότι για την περίοδο 2019-2022, 374 εταιρείες συνεισέφεραν πάνω από 4,3 εκατομμύρια ευρώ σε πολιτικά κόμματα.

Οι εταιρικές συνεισφορές αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από το μισό των ιδιωτικών δωρεών.

Τα κόμματα έλαβαν επιπλέον 19,6 εκατομμύρια ευρώ από κρατικές επιχορηγήσεις. Η επιχειρηματική χρηματοδότηση δεν περιορίζεται κατ’ ανάγκην σε ένα κόμμα ή σε μία πολιτική παράταξη. Υπάρχουν επιχειρηματικά συμφέροντα που διατηρούν σχέσεις με διαφορετικούς πολιτικούς χώρους. Είναι προσπάθεια διατήρησης πολιτικής πρόσβασης ανεξάρτητα από την εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία.

Η πολιτική χρηματοδότηση δεν είναι η μόνη μορφή επιρροής. Υπάρχουν τα δίκτυα προσωπικών σχέσεων, η πρόσβαση σε υπουργούς και κρατικούς αξιωματούχους, η δυνατότητα προώθησης θεμάτων και η επιρροή στη δημόσια συζήτηση.

Η υπόθεση του βίντεο που δημοσιοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2026, με αναφορές στη χρηματοδότηση της προεκλογικής εκστρατείας του Νίκου Χριστοδουλίδη και στην πρόσβαση επιχειρηματικών παραγόντων στο Προεδρικό, είναι χαρακτηριστική. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι υιοθετείται από το άρθρο αυτό  η αυθεντικότητα  όσων προβάλλονται στο βίντεο. Είναι όμως  ένδειξη της πολιτικής σημασίας που έχει αποκτήσει το ζήτημα της σχέσης επιχειρηματικών συμφερόντων και πολιτικής

Δεν έχουμε φυσικά επαρκή δημόσια στοιχεία για να αποδώσουμε συγκεκριμένους επιχειρηματικούς ομίλους στον Αβέρωφ Νεοφύτου, στον Νίκο Χριστοδουλίδη ή σε άλλους υποψηφίους. Μπορούμε όμως να εξετάσουμε σε κοινωνιολογικό επίπεδο τις αντικειμενικές αντιθέσεις και τις διαφορετικές ανάγκες των οικονομικών ομάδων. Για παράδειγμα το κεφάλαιο της γης και των ακινήτων αναζητεί πρόσβαση στη γη, ευνοϊκούς όρους ανάπτυξης, τουριστικές επενδύσεις και σταθερή εισροή ξένων κεφαλαίων. Το διεθνοποιημένο χρηματοπιστωτικό  κεφάλαιο επιδιώκει φορολογικές  απαλλαγές και άλλες διευκολύνσεις. Ανάμεσα στα συμφέροντα των διαφόρων ομάδων  δεν υπάρχουν φυσικά στεγανά.

Κάθε  προεδρία, όποιος και να είναι ο πρόεδρος, δημιουργεί  ένα συγκεκριμένο πλαίσιο διακυβέρνησης, με συμμετοχή κομμάτων και προσώπων  που στηρίζουν ή ευνοούν  διάφορους επιχειρηματικούς χώρους και ομάδες.  Επομένως είναι σημαντικό η πρόσβαση στους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων. Υπάρχουν δε πάντα αυτοί που  θεωρούν ότι έχουν μείνει έξω από τη διανομή πολιτικής επιρροής και προσπαθούν να προωθήσουν δικά τους πρόσωπα στη διαχείριση της πολιτικής εξουσίας.

Η κοινωνιολογική ανάλυση προσπαθεί να ανιχνεύσει ποια τμήματα της κυπριακής αστικής τάξης επιδιώκουν να διατηρήσουν ή να αναβαθμίσουν την επιρροή τους στο κράτος  με τη σημερινή πολιτική διαχείριση του όπως   και ποια αναζητούν μια διαφορετική πολιτική διαχείριση με διαφορετικό πολιτικό προσωπικό.

Η πραγματική διάσταση των προεδρικών εκλογών του 2028 βρίσκεται στη σχέση ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και στην αναδιάταξη των οικονομικών συμφερόντων στην Κύπρο.

Δεν είναι μόνο μια σύγκρουση ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ, Αβέρωφ Νεοφύτου, Νίκου Χριστοδουλίδη και λοιπών υποψηφίων και κομμάτων  Είναι και μια διαδικασία μέσα από την οποία διαφορετικά τμήματα της οικονομικής ελίτ αναζητούν τους πολιτικούς όρους που θα εξασφαλίσουν τη θέση τους στην επόμενη περίοδο.

Στο άρθρο αυτό δεν υπάρχει αναφορά στο Κυπριακό, μολονότι δεν παύει να είναι το κυρίαρχο θέμα σε κάθε εκλογική αναμέτρηση και θα μπορούσε να τεθεί και το ερώτημα αν διασυνδέεται με τα συμφέροντα των διαφόρων κοινωνικών ομάδων και ειδικά των ομάδων που συγκροτούν την άρχουσα τάξη.  Δεν υπάρχει επίσης χώρος για διασύνδεση όσων αναφέρθηκαν στον τομέα των οικονομικών συμφερόντων με το κυπριακό παραγωγικό μοντέλο που παραμένει επί της ουσίας παρασιτικό. Ούτε και έγινε αναφορά στο σημαντικό τομέα της τεχνολογίας και της 4^ης βιομηχανικής επανάστασης και πως αυτά διασυνδέονται με τις δομές της κυπριακής κοινωνίας. Σε κάποιο άλλο άρθρο!

*Πανεπιστημιακός,συγγραφέας.

Email  stephanos.constantinides@gmail.com