Αποτελεί αναντίλεκτο γεγονός ότι η ρώσο-ουκρανική κρίση, με τις εμφανείς επιπτώσεις και προεκτάσεις της σε οικονομικό επίπεδο, προκάλεσε κλυδωνισμούς και στην κυπριακή οικονομία, περιλαμβανομένης βεβαίως της οικονομίας της Λεμεσού.

Πρόκειται για κλυδωνισμούς που είχαν αποτυπωθεί ξεκάθαρα στα ευρήματα του Επιχειρηματικού Βαρόμετρου του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Λεμεσού για την Άνοιξη του 2022. Τότε, λίγες μόνο εβδομάδες μετά τη ρωσική εισβολή της 24ης Φεβρουαρίου, όλοι οι βασικοί δείκτες του Βαρομέτρου ήταν ενδεικτικοί της έντονης ανησυχίας και της αβεβαιότητας για τη συνέχεια.

Έξη μήνες αργότερα, κι’ έστω κι αν η σύρραξη στην Ουκρανία συνεχίζεται, χωρίς μάλιστα να διαφαίνεται η προοπτική σύντομου τερματισμού, οι επιχειρήσεις της Λεμεσού, ως σύνολο, δείχνουν σημεία προσαρμογής στη νέα κατάσταση. Το αρχικό σοκ από την απότομη διαμόρφωση μιας νέας και απρόβλεπτης κατάστασης πραγμάτων δεν έχει εκλείψει, αλλά η ένταση του φαίνεται να υποχωρεί. Αυτό είναι τουλάχιστο το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τα ευρήματα του Επιχειρηματικού Βαρόμετρου του ΕΒΕ Λεμεσού για το Φθινόπωρο του 2022.

Η επεξεργασία των ευρημάτων αυτής της πλέον πρόσφατης έκδοσης του Βαρομέτρου ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο. Παρά τις εν πολλοίς αναμενόμενες διαφορετικές απόψεις διαφορετικών τομέων της τοπικής οικονομίας, τα συνολικά αποτελέσματα παραπέμπουν σε μικρή έστω βελτίωση της κατάστασης σε σχέση με την άνοιξη. Ενδεικτικά είναι και τα εξής αριθμητικά στοιχεία:

Οι προτιθέμενοι να προσλάβουν προσωπικό αυξήθηκαν από 54% την άνοιξη σε 56% το φθινόπωρο.

Οι δηλώνοντες ευχαριστημένοι από τις επενδύσεις τους των τελευταίων 12 μηνών πήγαν από το 57% στο 60% και αυτοί που θα προχωρήσουν σε νέες επενδύσεις έφτασαν το 61%, από 56% έξι μήνες νωρίτερα.

Ακόμη και σε τομείς όπου η ευρύτερη εικόνα παραμένει αρνητική, η ένταση των αρνητικών μεγεθών εμφανίζεται συγκριτικά περιορισμένη. Δύο παραδείγματα:

Σε ό,τι αφορά εκτιμήσεις πωλήσεων, 18% προβλέπουν αύξηση, σε σύγκριση με 21%, την άνοιξη. Όμως, οι προσβλέποντες μείωση περιορίστηκαν στο 24%, σε σύγκριση με 32% έξι μήνες νωρίτερα.

Μόνο 7% μιλούν για αυξημένη εμπιστοσύνη στις προοπτικές της κυπριακής οικονομίας, ενώ 28% έχουν την αντίθετη άποψη. Όμως οι αντίστοιχοι αριθμοί έξι μήνες νωρίτερα ήταν 3,5% και 56% αντίστοιχα.

Οι μειωμένες εντάσεις είναι εμφανείς και στις απαντήσεις αξιολόγησης παραγόντων που συνιστούν κίνδυνο για τις επιχειρήσεις. Για παράδειγμα, ενώ τα αυξανόμενα κόστη εξακολουθούν να αντικρίζονται ως ο υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνος, η ένταση του συγκεκριμένου κινδύνου, σε κλίμακα από το 1 μέχρι το 10 (όπου το 10 αναφερόταν σε μέγιστη ένταση), ο μέσος όρος του 7,3 την άνοιξη του 2022, περιορίστηκε σε κάτω από 6,9 έξη μήνες μετά.

Ομοίως, σε ό,τι αφορά παράγοντες που προβλέπονται να επηρεάσουν την οικονομία στο προσεχές τρίμηνο, οι αυξανόμενες τιμές εμπορευμάτων αξιολογούνται με μέσο όρο 7,1 το φθινόπωρο. Αρκετά ψηλός μεν, αλλά χαμηλότερος από το 7,6 της άνοιξης. Οι αντίστοιχοι μέσοι όροι για τον επηρεασμό από τη ρωσο-ουκρανική κρίση είναι 7,1 το φθινόπωρο και 7,9 την άνοιξη.

Άλλα ενδιαφέροντα ευρήματα της τελευταίας έκδοσης του Βαρομέτρου είναι η αξιολόγηση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού ως πρόβλημα μείζονος σημασίας. Επίσης, είναι εμφανής η αυξημένη ανησυχία για το κόστος ενέργειας, ως παράγοντας που επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα. Παρατηρείται, επίσης, μια αυξανόμενη δυσφορία σε σχέση με το επίπεδο συνεργασίας με τον τραπεζικό τομέα, με σημείο αναφοράς τη δυσκολία στην παραχώρηση δανείων.

Τομεακά ευρήματα σε συντομία

Από την τομεακή ανάλυση του Βαρομέτρου, η οποία περιέλαβε τη μεταποιητική βιομηχανία, το εμπόριο και τις υπηρεσίες, αυτό που προκύπτει, εν είδει γενικού συμπεράσματος, είναι ότι στην παρούσα συγκυρία, στη μεταποιητική βιομηχανία διακρίνεται μια σχετικά αισιόδοξη διάθεση, σε αντίθεση με τον τομέα των υπηρεσιών, όπου, συνεπεία προφανώς των οικονομικών προεκτάσεων της ρωσο-ουκρανικής κρίσης, όπου είναι εμφανής ένας αυξημένος ενδεχομένως προβληματισμός. Ενδεικτικά της πιο πάνω διαπίστωσης, είναι και τα εξής στοιχεία του Βαρομέτρου του φθινοπώρου 2022.

Στη μεταποιητική βιομηχανία, ποσοστό 68% εκφράζουν ετοιμότητα να προσλάβουν προσωπικό στο αμέσως επόμενο διάστημα. Το αντίστοιχο ποσοστό για τις υπηρεσίες είναι μόλις 41%.

Στη μεταποιητική βιομηχανία 69% δηλώνουν ευχαριστημένοι από την απόδοση των επενδύσεων τους των τελευταίων 12 μηνών. Στις υπηρεσίες αυτή είναι η άποψη του 51%.

Στην αντίκριση των επιπτώσεων της ρωσο-ουκρανικής κρίσης στην κυπριακή οικονομία γενικά και σε συγκεκριμένους τομείς (όπως καταγράφεται από στελέχη της μεταποίησης και των υπηρεσιών), με το μέγεθος της προβλεπόμενης επίπτωσης να αξιολογείται από το 1 μέχρι το 10, έχουμε την εξής εικόνα:

Όπως προκύπτει από τον πιο πάνω πίνακα, οι ανησυχίες του τομέα των υπηρεσιών για τις επιπτώσεις της ρωσο-ουκρανικής κρίσης είναι κατά πολύ μεγαλύτερες από τις αντίστοιχες της μεταποίησης. Πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι ακόμη και για τον τομέα της μεταποίησης, οι ανησυχίες του τομέα των υπηρεσιών είναι σημαντικά μεγαλύτερες (7,22) από τις αντίστοιχες της ίδιας της μεταποίησης (6,03).

* Γραμματέας/Διευθυντής ΕΒΕ Λεμεσού