Μετά την αποδυνάμωση του Ιράν, την αβεβαιότητα στη Συρία και τις μεταβολές στον αραβικό κόσμο, οι ΗΠΑ διαπιστώνουν ότι δεν υπάρχει πλέον μία δύναμη ικανή να εγγυηθεί από μόνη της τη σταθερότητα της περιοχής. Η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να μετακινείται προς ένα σύστημα πολλαπλών πυλώνων ισχύος, δηλαδή το Ισραήλ ως τεχνολογικός και στρατιωτικός πυλώνας, η Τουρκία ως νατοϊκή στρατιωτική δύναμη που ελέγχει τα Στενά και διαθέτει επιρροή στον Καύκασο, στη Μαύρη Θάλασσα και στη Συρία, ενώ η Σαουδική Αραβία λειτουργεί ως ο βασικός αραβικός πόλος. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ επιθυμούν μια τουρκική ηγεμονία.
Αντίθετα, η αμερικανική παράδοση από την εποχή του Χένρι Κίσινγκερ μέχρι σήμερα βασίζεται στην ισορροπία ισχύος. Δηλαδή, καμία περιφερειακή δύναμη να μην αποκτά τέτοια υπεροχή ώστε να μπορεί να επιβάλει μόνη της τους όρους της. Για αυτόν τον λόγο, ακόμη και αν εγκριθούν τα F-35 προς την Τουρκία, το Ισραήλ θα συνεχίσει να λαμβάνει ακόμη πιο προηγμένα οπλικά συστήματα ή επιχειρησιακά πλεονεκτήματα, ώστε να διατηρηθεί η ποιοτική του υπεροχή.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη ανάγνωση. Η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί μια στρατηγική επαναπροσέγγιση με την Τουρκία. Η λογική είναι ότι η Άγκυρα διαθέτει το δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ, ελέγχει τα Στενά του Βοσπόρου, επηρεάζει τη Συρία, τη Λιβύη, τον Νότιο Καύκασο και τη Μαύρη Θάλασσα και δεν πρέπει να ωθηθεί οριστικά προς τη ρωσική ή κινεζική σφαίρα επιρροής. Από αυτή την οπτική, τα F-35 μπορεί να αποτελέσουν το μέσο της γεωπολιτικής επανασύνδεσης.
Εδώ βρίσκεται και το σημείο όπου συνδέεται το ζήτημα των S-400. Εάν η Τουρκία αποδεσμευθεί από τους S-400 μέσω μιας αποδεκτής φόρμουλας για όλες τις πλευρές, η Ουάσιγκτον, έχει θέσει στόχο να επαναφέρει την Τουρκία πιο σταθερά στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Η ιστορική σύνδεση με τον Τσάμπερλεν
Η σύγκριση μπορεί να γίνει ως αναλογία, αλλά δεν υπάρχει ταύτιση.
Ο Νέβιλ Τσάμπερλεν πίστευε ότι, με περιορισμένες παραχωρήσεις προς τον Αδόλφο Χίτλερ, θα διατηρούσε την ειρήνη στην Ευρώπη. Η Συμφωνία του Μονάχου το 1938 έγινε το κλασικό παράδειγμα της «πολιτικής κατευνασμού».
Στη σημερινή περίπτωση, ορισμένοι επικριτές της πολιτικής Τραμπ υποστηρίζουν ότι η επαναφορά των F-35 στην Τουρκία, χωρίς ουσιαστική αλλαγή της τουρκικής στρατηγικής συμπεριφοράς, θα μπορούσε να εκληφθεί ως μια σύγχρονη μορφή κατευνασμού απέναντι στον Ερντογάν.
Άλλοι όμως αντιτείνουν ότι δεν πρόκειται για κατευνασμό αλλά για μια ρεαλιστική ισορροπία ισχύος γιατί η Τουρκία είναι τόσο σημαντική γεωστρατηγικά ώστε οι ΗΠΑ θεωρούν προτιμότερο να τη διατηρήσουν κοντά στη Δύση, ακόμη και με δύσκολους συμβιβασμούς.
Στο παιχνίδι ξεκάθαρα και η Μόσχα
Οι S-400 είναι κορυφαίο εξαγώγιμο στρατηγικό προϊόν της Ρωσίας, κάτι που σημαίνει ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν δύσκολα θα αποδεχόταν μια δημόσια ταπείνωση, δηλαδή να εγκαταλείψει η Τουρκία τους S-400 ύστερα από αμερικανικές πιέσεις.
Για αυτό πιθανότερο είναι ένα σενάριο στο οποίο:οι S-400 μεταφέρονται σε τρίτη χώρα, ή αποθηκεύονται εκτός επιχειρησιακής χρήσης, ή δημιουργείται κάποια ειδική φόρμουλα που να επιτρέπει σε όλες τις πλευρές να ισχυριστούν ότι διασώζουν το κύρος τους.
Μπορεί να υπάρχει αντάλλαγμα στο Ουκρανικό;
Ξεκαθαρα ναι.Οποιαδήποτε διευθέτηση θα επέτρεπε στη Ρωσία να μη χάσει το κύρος της και να πάρει σοβαρά ανταλλάγματα θα μπορούσε να ενταχθεί σε μια ευρύτερη αμερικανορωσική διαπραγμάτευση, στην οποία περιλαμβάνεται πρωτίστως η Ουκρανία, η Μαύρη Θάλασσα, η Συρία ή άλλα περιφερειακά ζητήματα.
Η βαθύτερη εικόνα είναι ότι η Ουάσιγκτον φαίνεται να επιδιώκει μια τριγωνική αρχιτεκτονική ασφαλείας: Ισραήλ, Τουρκία και αραβικοί εταίροι να αποτελούν διαφορετικούς πυλώνες του ίδιου στρατηγικού συστήματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι μεταξύ τους ανταγωνισμοί θα εξαφανιστούν· αντίθετα, η αμερικανική επιδίωξη είναι να τους κρατήσει σε επίπεδο που δεν θα διαλύει τη δυτική επιρροή στην περιοχή.
Κατά συνέπεια, στο ερώτημα εάν οι ΗΠΑ επιδιώκουν δύο ηγεμόνες στην περιοχή, η πλησιέστερη απάντηση είναι πως δεν επιθυμούν μία μονοκρατορία, αλλά δύο ισχυρούς και αλληλοεξισορροπούμενους στρατηγικούς πόλους. Στόχος τους είναι να αποτρέψουν την απόλυτη κυριαρχία οποιασδήποτε περιφερειακής δύναμης, είτε της Τουρκίας, είτε του Ισραήλ, είτε οποιουδήποτε άλλου δρώντα διατηρώντας μια ισορροπία που θα εξυπηρετεί τα αμερικανικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.
