Tο τελευταίο μίλι

Στο τρέξιμο υπάρχει μια περίεργη στιγμή λίγο πριν από το τέλος. Δεν είναι απαραίτητα η πιο δύσκολη σωματικά. Έχεις ήδη διανύσει σχεδόν όλη την απόσταση. Κι όμως, κάπου εκεί το μυαλό αρχίζει τα παζάρια. Δεκαοκτώ χιλιόμετρα αντί για είκοσι. Τι διαφορά θα κάνουν; Έκανες τη δουλειά σήμερα. Κουράστηκες. Η ουσιαστική προπόνηση έγινε. Δύο χιλιόμετρα δεν θα καθορίσουν αν θα τρέξεις καλά έναν μαραθώνιο. Και πιθανότατα όλα αυτά είναι σωστά. Μόνο που τα είκοσι ήταν είκοσι.

Συχνά μιλάμε για τη δυσκολία της αρχής. Για το πρώτο βήμα. Για την αναβλητικότητα που πρέπει να νικήσουμε, το θάρρος που χρειάζεται για να ξεκινήσουμε μια αλλαγή, μια δουλειά, μια προπόνηση. Ίσως όμως υποτιμούμε τη δυσκολία του τέλους.

Το τελευταίο μίλι σε βρίσκει συνήθως κουρασμένο. Έχεις ήδη επενδύσει χρόνο και ενέργεια. Ο αρχικός ενθουσιασμός έχει χαθεί. Και επειδή έχεις κάνει το μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής, αποκτάς ένα πολύ πειστικό άλλοθι: Έκανα αρκετά.

Μου θυμίζει μια γνωστή στιγμή του Kobe Bryant. Στους τελικούς του NBA το 2009, οι Lakers προηγούνταν με 2-0 απέναντι στους Magic. Σε συνέντευξη Τύπου ένας δημοσιογράφος ρώτησε γιατί δεν έδειχνε χαρούμενος. Η απάντησή του: «Job’s not finished.»  Η δουλειά δεν είχε τελειώσει. Δεν ήταν απαισιοδοξία. Ούτε αδυναμία να χαρεί την επιτυχία. Ήταν η επίγνωση μιας απλής διαφοράς που συχνά ξεχνάμε.Άλλο πρόοδος και άλλο ολοκλήρωση.

Στη δουλειά ξεκινούμε μεταρρυθμίσεις, σχεδιάζουμε νέες διαδικασίες, κάνουμε παρουσιάσεις, εγκρίνουμε χρονοδιαγράμματα. Το πρώτο 70 ή 80% μπορεί να γίνει σχετικά γρήγορα. Μετά αρχίζει το λιγότερο εντυπωσιακό μέρος.

Να κλείσουν οι εκκρεμότητες. Οι εξαιρέσεις. Να εκπαιδευτούν οι άνθρωποι. Να εφαρμοστεί πραγματικά αυτό που αποφασίστηκε. Να δούμε αν λειτουργεί. Να διορθώσουμε ό,τι δεν λειτουργεί.

Εκεί κινδυνεύουν πολλά καλά έργα. Όχι επειδή απέτυχαν. Επειδή έμειναν σχεδόν έτοιμα. Υπάρχει όμως ίσως και ένας βαθύτερος λόγος που το τελευταίο μίλι είναι δύσκολο. Όσο κάτι παραμένει ημιτελές, διατηρεί όλες τις δυνατότητές του. Ένα σχέδιο μπορεί ακόμη να γίνει εξαιρετικό. Μια μεταρρύθμιση μπορεί ακόμη να πετύχει. Μια διαπραγμάτευση μπορεί ακόμη να οδηγήσει στην ιδανική συμφωνία. Μόλις όμως ολοκληρωθεί, πρέπει να κριθεί. Το τελικό προϊόν δεν είναι πια πρόθεση. Είναι πραγματικότητα. Έχει ατέλειες. Έχει κόστος. Έχει συνέπειες. Και, κυρίως, έχει κάποιον που πρέπει να αναλάβει την ευθύνη του.

Ίσως γι’ αυτό το τελευταίο μίλι είναι τόσο δύσκολο και στην πολιτική. Σκεφτείτε το Κυπριακό.

Εδώ και δεκαετίες διαπραγματευόμαστε, καταθέτουμε προτάσεις, συζητούμε συγκλίσεις, απομακρυνόμαστε και επιστρέφουμε στο τραπέζι. Η διαπραγμάτευση, όσο δύσκολη κι αν είναι, αφήνει πάντοτε ανοιχτό το ενδεχόμενο της καλύτερης συμφωνίας.

Η ολοκλήρωση όμως είναι διαφορετική. Γιατί κάποια στιγμή, αν φτάσουμε ποτέ εκεί, κάποιος θα πρέπει να πει: αυτή είναι η συμφωνία. Όχι η ιδανική. Όχι εκείνη που θα έγραφε μόνος του. Αυτή που κατέστη δυνατό να συμφωνηθεί.

Και τότε θα πρέπει να την υπερασπιστεί απέναντι σε όσους θα δείχνουν όλα όσα δεν πέτυχε. Να αναλάβει το πολιτικό κόστος. Και, αν εγκριθεί, να κάνει κάτι ακόμη δυσκολότερο: Να την εφαρμόσει. Ίσως τελικά σε ορισμένες περιπτώσεις να μην αποφεύγουμε το τέλος επειδή φοβόμαστε ότι δεν θα τα καταφέρουμε. Ίσως φοβόμαστε ότι θα τα καταφέρουμε. Γιατί τότε τελειώνουν τα «θα». Μένει αυτό που πραγματικά κάναμε. Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο προσωπικό.

Ένας στόχος μπορεί για μήνες ή χρόνια να οργανώνει τη ζωή μας. Μια δουλειά, ένας αγώνας, μια προσπάθεια μάς δίνει πρόγραμμα, ένταση, προσμονή.  Και ύστερα τελειώνει. Και τώρα; Ίσως λοιπόν η επιμονή να μην είναι μόνο η ικανότητα να συνεχίζεις όταν δυσκολεύεσαι.

Είναι και η ικανότητα να ολοκληρώνεις. Να παραδίδεις τη δουλειά. Να παίρνεις την απόφαση. Να αποδέχεσαι ότι το αποτέλεσμα δεν θα είναι τέλειο. Να αναλαμβάνεις την ευθύνη του. Και μετά να αφήνεις χώρο για το επόμενο. Εκείνο το πρωί, πάντως, στο δέκατο όγδοο χιλιόμετρο το μυαλό μου είχε ήδη ετοιμάσει μια εξαιρετική επιχειρηματολογία.

Δεκαοκτώ αντί για είκοσι. Σχεδόν το ίδιο. Και τότε, χωρίς ιδιαίτερο λόγο, μου ήρθε ο Kobe. Job’s not finished. Έκανα άλλα δύο.

*Διευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών Πανεπιστημίου Κύπρου