Ανατρέχοντας

Έτρεχα ακούγοντας το «Ανεμολόγιο». Τη φωνή του Νταλάρα, τη μουσική του Θάνου, τους στίχους του Τριπολίτη. Ένα τραγούδι που σχεδόν πάντα με βάζει σε έναν εσωτερικό διάλογο. Σκόρπιες και μη σκέψεις. «Έβγαλε βρώμα η ιστορία ότι ξοφλήσαμε».

Ο χρόνος λειτουργεί παράξενα. Στα είκοσι πιστεύουμε ότι μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο. Στα τριάντα αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε τις δυσκολίες. Στα σαράντα μαθαίνουμε να διαπραγματευόμαστε με την πραγματικότητα κινδυνεύοντας να γίνουμε μέρος εκείνου που κάποτε θέλαμε να αλλάξουμε.

Σκέφτηκα τη Σερβία. Εκεί όπου οι φοιτητές, με αφορμή την τραγωδία στον σιδηροδρομικό σταθμό, αμφισβήτησαν την εξουσία και διεκδίκησαν δικαιοσύνη, διαφάνεια και λογοδοσία.

Δεν γνωρίζουμε αν οι νέοι αυτοί έχουν όλες τις απαντήσεις. Ούτε αν οι προτάσεις τους θα αποδειχθούν αποτελεσματικές στην πράξη. Αλλά τόλμησαν να αμφισβητήσουν την ιδέα ότι τίποτε δεν μπορεί να αλλάξει.

Στην Κύπρο τα πράγματα μοιάζουν διαφορετικά.

Συζητούμε για τη διαφθορά, την αναξιοκρατία, την ακρίβεια, τη δυσκολία των νέων να αποκτήσουν στέγη, τις αδυναμίες των θεσμών. Παραπονιόμαστε στις παρέες, στα οικογενειακά τραπέζια, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κι όμως, αυτή η δυσαρέσκεια δύσκολα μετατρέπεται σε συλλογική διεκδίκηση ή σε εμπιστοσύνη προς μια διαφορετική πολιτική πρόταση.

Γιατί;

Κάποιοι αναζητούν τις αιτίες στην ιστορία μας και στην καλλιέργεια μιας νοοτροπίας προσαρμογής. Άλλοι στην ευμάρεια, η οποία ίσως μας έκανε λιγότερο πρόθυμους να διακινδυνεύσουμε όσα έχουμε. Ίσως να υπάρχει κάτι από όλα αυτά.

Και έτσι, ανάμεσα στο γνώριμο που μας απογοητεύει και στο άγνωστο που μας ανησυχεί, συχνά επιλέγουμε το πρώτο. Όχι επειδή μας ικανοποιεί. Αλλά επειδή τουλάχιστον ξέρουμε τι να περιμένουμε.

Βεβαίως, το καινούργιο δεν είναι απαραίτητα καλύτερο από το παλιό. Ούτε η αντισυστημική ρητορική αποτελεί από μόνη της αξιόπιστη πρόταση διακυβέρνησης. Η αμφισβήτηση είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί. Χρειάζεται γνώση, σχέδιο, συνέπεια και ικανότητα υλοποίησης.

Μεγαλώσαμε με την πεποίθηση ότι η ισότητα, η αλληλεγγύη και η αξιοπρέπεια δεν είναι πολυτέλειες, αλλά προϋποθέσεις μιας καλύτερης κοινωνίας.

Σήμερα πολλοί από εμάς βρισκόμαστε σε θέσεις ευθύνης. Διοικούμε οργανισμούς, επιχειρήσεις, θεσμούς. Συμμετέχουμε στις αποφάσεις. Δεν είμαστε πια μόνο εκείνοι που διεκδικούν. Είμαστε συχνά εκείνοι από τους οποίους διεκδικούν οι άλλοι. Και αυτή είναι ίσως η δυσκολότερη αναμέτρηση με το παρελθόν μας.

Ασφαλώς, η εμπειρία μας διδάσκει ότι δεν είναι όλα δυνατά. Ότι οι πόροι είναι περιορισμένοι, οι κοινωνίες σύνθετες και οι καλές προθέσεις ανεπαρκείς. Ο ρεαλισμός είναι αναγκαίος. Αλλά υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στον ρεαλισμό και στην παραίτηση. Ανάμεσα στη σύνεση και στον φόβο. Ανάμεσα στη σταθερότητα και στη στασιμότητα.

Ίσως, λοιπόν, η δική μας γενιά να έχει μια ακόμη ευθύνη. Να αποδείξει ότι η εμπειρία δεν σκοτώνει το όραμα. Ότι μπορούμε να προτείνουμε βαθιές τομές χωρίς να προκαλούμε ανασφάλεια, να διεκδικούμε το καινούργιο χωρίς να περιφρονούμε το παλιό, να ανοίγουμε δρόμους χωρίς να απαιτούμε από τους άλλους τυφλή εμπιστοσύνη.

Και κυρίως, να μιλούμε.

Να μην θεωρούμε ότι μετά από κάποια ηλικία οφείλουμε να αποδεχόμαστε τον κόσμο όπως είναι. Ότι η σοβαρότητα ταυτίζεται με τη συμμόρφωση και η ωριμότητα με τη σιωπή.

Η Κύπρος δεν χρειάζεται απαραίτητα μια επανάσταση. Χρειάζεται όμως βαθιές τομές. Στον τρόπο που λειτουργούν οι θεσμοί, που επιλέγουμε τους ανθρώπους που μας εκπροσωπούν, που αντιλαμβανόμαστε την ευθύνη, που σχεδιάζουμε το μέλλον μας.

Και αυτές οι τομές δεν θα προκύψουν μόνο από την αγανάκτηση. Θα χρειαστούν ανθρώπους που να εμπνέουν εμπιστοσύνη, να εξηγούν με ειλικρίνεια τι πρέπει να αλλάξει, να αναλαμβάνουν το κόστος των αποφάσεων και να αποδεικνύουν ότι μπορούν να μετατρέψουν τις ιδέες σε πράξεις.

Η εμπιστοσύνη δεν απαιτείται. Κερδίζεται. Και η αλλαγή δεν επιβάλλεται μόνο με συνθήματα. Οικοδομείται με συνέπεια. Συνέχισα το τρέξιμο. Τα ανεμολόγια αλλάζουν. Οι ορίζοντες μετακινούνται. Και είναι φυσικό, κάποτε, να χρειάζεται να αλλάξουμε πορεία. Αρκεί να μην χάσουμε τον προσανατολισμό μας. Δεν χρειάζεται να τρέχουμε όλοι πιο γρήγορα. Χρειάζεται όμως, κάποτε, να τολμήσουμε να αλλάξουμε διαδρομή. Γιατί το χειρότερο δεν είναι να μας πουν ότι ξοφλήσαμε. Είναι να τους πιστέψουμε.

*Διευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών Πανεπιστημίου Κύπρου

-Σ.Σ. Οι απόψεις είναι προσωπικές