Καρκίνος προστάτη: Εξέταση αίματος προβλέπει την εξέλιξη – Τι έδειξε νέα μελέτη

Μια απλή αιμοληψία ενδέχεται στο μέλλον να προσφέρει στους γιατρούς μια πολύτιμη πληροφορία πριν αποφασίσουν πώς θα αντιμετωπίσουν τον προχωρημένο καρκίνο του προστάτη:

Κατά πόσο η στοχευμένη ακτινοθεραπεία έχει πιθανότητες να κρατήσει τη νόσο υπό έλεγχο ή εάν ο ασθενής κινδυνεύει να παρουσιάσει γρήγορα νέα επιδείνωση.

Ερευνητές στη Βρετανία διαπίστωσαν ότι η παρουσία καρκινικού DNA στο αίμα πριν από την ακτινοθεραπεία συνδέεται με σημαντικά μικρότερο χρονικό διάστημα χωρίς εξέλιξη της νόσου.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open, ανοίγει τον δρόμο για πιο εξατομικευμένες θεραπευτικές αποφάσεις, χωρίς ωστόσο να σημαίνει ότι η συγκεκριμένη εξέταση είναι ήδη έτοιμη να καθοδηγήσει την καθημερινή κλινική πρακτική.

Τι αναζήτησαν στο αίμα

Οι επιστήμονες ανέλυσαν δείγματα αίματος από 77 άνδρες που συμμετείχαν στην κλινική δοκιμή TRAP.

Όλοι είχαν καρκίνο του προστάτη ανθεκτικό στον ευνουχισμό, δηλαδή νόσο που συνέχιζε να εξελίσσεται παρά τη θεραπεία καταστολής των ανδρογόνων. Στην περίπτωσή τους, η επιδείνωση είχε εντοπιστεί σε περιορισμένο αριθμό εστιών, το πολύ δύο.

Οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος, μια τεχνική που επιτρέπει τη χορήγηση υψηλών δόσεων ακτινοβολίας με μεγάλη ακρίβεια στις συγκεκριμένες εστίες, ενώ συνέχισαν την υπάρχουσα φαρμακευτική αγωγή τους.

Πριν από την ακτινοθεραπεία, οι ερευνητές αναζήτησαν στο αίμα τους κυκλοφορούν καρκινικό DNA, γνωστό ως ctDNA.

Πρόκειται για μικρά τμήματα γενετικού υλικού που απελευθερώνονται στην κυκλοφορία του αίματος από καρκινικά κύτταρα. Η ανίχνευσή τους μπορεί να προσφέρει πληροφορίες για τη δραστηριότητα της νόσου, ακόμη και όταν ορισμένες εστίες δεν είναι ορατές στις απεικονιστικές εξετάσεις.

Η διαφορά των 7,8 και 3 μηνών

Από τους 77 ασθενείς, οι 19 είχαν ανιχνεύσιμο καρκινικό DNA πριν από την ακτινοθεραπεία, ενώ στους υπόλοιπους 58 η εξέταση ήταν αρνητική.

Η διαφορά στην εξέλιξη της νόσου ήταν αξιοσημείωτη.

Στους ασθενείς χωρίς ανιχνεύσιμο ctDNA, το διάμεσο χρονικό διάστημα χωρίς επιδείνωση έφθασε τους 7,8 μήνες.

Αντίθετα, στους άνδρες στους οποίους ανιχνεύθηκε καρκινικό DNA, το αντίστοιχο διάστημα περιορίστηκε στους τρεις μήνες.

Έξι μήνες μετά τη θεραπεία, περίπου το 58% των ασθενών με αρνητική εξέταση εξακολουθούσε να μην παρουσιάζει εξέλιξη της νόσου, έναντι μόλις 21% όσων είχαν θετική εξέταση.

Η συσχέτιση παρέμεινε σημαντική ακόμη και όταν οι επιστήμονες συνυπολόγισαν άλλους παράγοντες, όπως η ηλικία, τα επίπεδα του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA), η προηγούμενη χημειοθεραπεία και η θέση της εστίας που ακτινοβολήθηκε.

Τι μπορεί να αλλάξει στη θεραπεία

Σήμερα, όταν ο καρκίνος του προστάτη εξελίσσεται σε μία ή δύο περιοχές, οι γιατροί μπορούν σε επιλεγμένους ασθενείς να αντιμετωπίσουν τις συγκεκριμένες εστίες με ακτινοθεραπεία και να συνεχίσουν την υπάρχουσα συστηματική θεραπεία.

Ωστόσο, δεν είναι πάντα εύκολο να προβλέψουν ποιοι ασθενείς θα διατηρήσουν τη νόσο υπό έλεγχο για μεγαλύτερο διάστημα.

Η εξέταση ctDNA ενδέχεται να προσθέσει ένα ακόμη στοιχείο στην αξιολόγηση, βοηθώντας τους ογκολόγους να εντοπίζουν ασθενείς που χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση ή διαφορετική θεραπευτική στρατηγική.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η παρουσία καρκινικού DNA στο αίμα μπορεί να αποτελεί ένδειξη νόσου που είναι περισσότερο εκτεταμένη ή βιολογικά ενεργή από ό,τι δείχνουν οι απεικονιστικές εξετάσεις.

Τι δεν έχει αποδειχθεί ακόμη

Παρά τα σημαντικά ευρήματα, η μελέτη περιλαμβάνει περιορισμένο αριθμό ασθενών και αποτελεί δευτερογενή ανάλυση μιας μη τυχαιοποιημένης κλινικής δοκιμής.

Επιπλέον, όλοι οι συμμετέχοντες έλαβαν ακτινοθεραπεία. Επομένως, δεν μπορεί ακόμη να αποδειχθεί εάν η αρνητική εξέταση προβλέπει ειδικά μεγαλύτερο όφελος από την ακτινοθεραπεία ή απλώς χαρακτηρίζει ασθενείς με ευνοϊκότερη πορεία της νόσου.

Για να χρησιμοποιηθεί η εξέταση ως κριτήριο επιλογής θεραπείας, απαιτούνται μεγαλύτερες, κατάλληλα σχεδιασμένες κλινικές μελέτες.

Προς το παρόν, το σημαντικό μήνυμα είναι ότι μια εξέταση αίματος μπορεί να προσφέρει πληροφορίες που δεν αποκαλύπτονται πάντα από τις συμβατικές εξετάσεις, ενισχύοντας τις προοπτικές για πιο εξατομικευμένη αντιμετώπιση του προχωρημένου καρκίνου του προστάτη.