Πολλοί το έχουν ακούσει από την παιδική τους ηλικία: «Μην ξύνεις το τσίμπημα, θα το κάνεις χειρότερο». Ωστόσο, η προσωρινή ανακούφιση που προσφέρει το ξύσιμο κάνει συχνά δύσκολη την τήρηση αυτής της συμβουλής. Νέα επιστημονική έρευνα έρχεται τώρα να εξηγήσει γιατί το ξύσιμο μπορεί αρχικά να προκαλεί ευχάριστη αίσθηση, αλλά τελικά να επιδεινώνει τη φλεγμονή και να παρατείνει τη δυσφορία.

Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ διαπίστωσαν ότι το ξύσιμο ενεργοποιεί μηχανισμούς του ανοσοποιητικού συστήματος που αυξάνουν τη φλεγμονή στο δέρμα, δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο φαγούρας και ξυσίματος.

Η μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε σε πειραματόζωα, έδειξε ότι όταν το δέρμα ερεθίζεται και ακολουθεί ξύσιμο, ενεργοποιούνται ειδικά ανοσοκύτταρα, γνωστά ως μαστοκύτταρα, τα οποία απελευθερώνουν ουσίες που προκαλούν μεγαλύτερο πρήξιμο, περισσότερο ερεθισμό και εντονότερη φαγούρα.

Γιατί το ξύσιμο προσφέρει στιγμιαία ανακούφιση

Οι επιστήμονες εξηγούν ότι όταν ξύνουμε ένα σημείο που μας προκαλεί φαγούρα, ενεργοποιούνται νευρικά κύτταρα που σχετίζονται με τον πόνο. Αυτά απελευθερώνουν μια χημική ουσία, γνωστή ως ουσία P, η οποία προσωρινά μειώνει την αίσθηση της φαγούρας, δημιουργώντας την αίσθηση ανακούφισης.

Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια αυτή διαδικασία ενεργοποιεί παράλληλα τα μαστοκύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, οδηγώντας σε μεγαλύτερη φλεγμονώδη αντίδραση.

«Αν αγνοήσετε ένα τσίμπημα κουνουπιού, η φαγούρα συνήθως υποχωρεί μέσα σε πέντε έως δέκα λεπτά», εξηγεί ο δερματολόγος και επικεφαλής της έρευνας, Δρ Daniel Kaplan. «Αν όμως αρχίσετε να το ξύνετε, μπορεί να σας ταλαιπωρεί για ημέρες».

Ένας εξελικτικός μηχανισμός που γυρίζει μπούμερανγκ

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το ξύσιμο πιθανότατα εξελίχθηκε ως ένας αμυντικός μηχανισμός του οργανισμού. Πειράματα έδειξαν ότι το ξύσιμο μπορεί να συμβάλει στην απομάκρυνση παρασίτων ή ακόμη και στη μείωση ορισμένων μικροβίων που βρίσκονται στο δέρμα.

Ωστόσο, τα πιθανά αυτά οφέλη δεν φαίνεται να αντισταθμίζουν τις αρνητικές συνέπειες της υπερβολικής φλεγμονής που προκαλείται από το συνεχές ξύσιμο.

«Τελικά, το ξύσιμο είναι επιβλαβές», υπογραμμίζει ο Kaplan, παραδεχόμενος πάντως ότι η αποφυγή του «είναι πολύ πιο εύκολο να το λες παρά να το κάνεις».

Τι συνιστούν οι ειδικοί

Για τη φαγούρα που προκαλείται από τσιμπήματα εντόμων, δερματίτιδες ή φυτικούς ερεθισμούς, οι δερματολόγοι συνιστούν τη χρήση αντικνησμωδών προϊόντων, όπως:

  • Κρέμες υδροκορτιζόνης
  • Λοσιόν καλαμίνας
  • Λουτρά με βρώμη
  • Κρέμες που περιέχουν μενθόλη, οι οποίες δημιουργούν αίσθηση ψύχους και μπορούν να «ξεγελάσουν» προσωρινά το δέρμα, μειώνοντας τη φαγούρα.

Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, το σημαντικότερο είναι να διακοπεί όσο το δυνατόν πιο γρήγορα ο κύκλος «φαγούρα – ξύσιμο», πριν ο προσωρινός ερεθισμός μετατραπεί σε πιο παρατεταμένη και επώδυνη φλεγμονή.