Η νέα τροποποιητική νομοθεσία για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) που δημοσιεύτηκε στις 8 Μαΐου 2026, αλλάζει άρδην το σκηνικό της αδειοδότησης εμπορικών έργων στην Κύπρο. Μετά από έντονο πολιτικό παρασκήνιο, ο «περί Προώθησης και Ενθάρρυνσης της Χρήσης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (Τροποποιητικός) (Αρ. 2) Νόμος του 2026» (Ν. 114(Ι)/2026) δημοσιεύθηκε επισήμως στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας, θέτοντας σε ισχύ αυστηρούς περιορισμούς.
Ερωτηθείς σχετικά από τον «Φ», ο Διευθυντής του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως αναφέρθηκε στα επόμενα βήματα, αλλά και τον αντίκτυπο στις υφιστάμενες διαδικασίες.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, εκκρεμούν συνολικά 145 αιτήσεις για χορήγηση πολεοδομικής άδειας για έργα ΑΠΕ. Αυτή τη στιγμή, τόσο ο Διευθυντής του Τμήματος όσο και οι οικείοι Επαρχιακοί Οργανισμοί Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ), ως αρμόδιες Πολεοδομικές Αρχές για έργα ισχύος έως 3MW, διενεργούν εξονυχιστικούς ελέγχους στο σύνολο των εκκρεμουσών αιτήσεων.
Οι έλεγχοι αυτοί γίνονται ανεξάρτητα από το αν οι αιτήσεις έχουν ήδη εξασφαλίσει θετική Περιβαλλοντική Γνωμοδότηση. Εάν διαφανεί ότι τα προτεινόμενα τεμάχια εμπίπτουν στις απαγορευμένες ζώνες, οι αιτήσεις θα οδηγηθούν σε αυτόματη απόρριψη, καθώς ο νέος νόμος υπερισχύει των προηγούμενων γνωμοδοτήσεων.
Η νέα νομοθεσία εισάγει μια οριζόντια, αυστηρή απαγόρευση για την τοποθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ για εμπορικούς σκοπούς εντός γεωργικής γης που ανήκει σε συγκεκριμένες κατηγορίες. Πιο συγκεκριμένα, απαγορεύεται η χωροθέτηση σε:
• Γόνιμη ή/και μόνιμα αρδευόμενη γη, όπως αυτή χαρακτηρίζεται κατόπιν εξέτασης από το Τμήμα Γεωργίας.
• Γη που εμπίπτει σε αρδευόμενο, ξηρικό ή μικτό αναδασμό, καθώς και σε περιοχές που αρδεύονται από κυβερνητικά έργα.
• Γη εντός Πολεοδομικής Ζώνης Προστασίας, όπως ορίζεται στα Σχέδια Ανάπτυξης.
• Γη εντός περιοχών του δικτύου Natura 2000 για προστασία και διαχείριση της φύσης ή εντός Ζωνών Ειδικής Προστασίας για άγρια πτηνά και θηράματα.
Εξαιρούνται έργα εκτός γεωργικής γης, καθώς η νομοθεσία επηρεάζει αποκλειστικά τις αγροτικές και προστατευόμενες περιοχές.
Επίσης, εξαιρούνται πλήρως οι επαγγελματίες γεωργοί και κτηνοτρόφοι, οι οποίοι διατηρούν το δικαίωμα να τοποθετούν φωτοβολταϊκά συστήματα για δικές τους ανάγκες (π.χ. λειτουργία γεωτρήσεων ή γεωργικών αποθηκών).
Ως εναλλακτική διέξοδος για αιτήσεις που αφορούν αγροτική γη προκρίνεται η τροποποίησή τους σε αγροβολταϊκά πάρκα. Στις περιπτώσεις αυτές επιτρέπεται η διπλή χρήση, δηλαδή η παραγωγή ενέργειας μέσω υπερυψωμένων πλαισίων με ταυτόχρονη διατήρηση της καλλιέργειας στο έδαφος.
Με το νόμο αυτό ουσιαστικά απαγορεύεται η τοποθέτηση εγκαταστάσεων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για εμπορικούς σκοπούς εντός γεωργικής γης, χωρίς να επηρεάζεται η δυνατότητα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών συστημάτων προς όφελος του γεωργοκτηνοτροφικού τομέα.
Σημειώνεται ότι η Κυβέρνηση είχε καταθέσει τους ενδοιασμούς της, οι οποίοι ωστόσο δεν έγιναν αποδεκτοί από την Ολομέλεια της Βουλής. Αναφέρεται επίσης, ότι καθ’ όσον αφορά την παράγραφο (γ) του εδαφίου (3), οι Ζώνες Προστασίας καθορίζονται βάσει ετερογενών παραγόντων και περιλαμβάνουν περιοχές δασών, προστατευόμενων ορυκτών πόρων, ζώνες προστασίας αυτοκινητοδρόμου κ.ά. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι, λ.χ. η Ζώνη Προστασίας Ζ1 αποτελεί Ζώνη ήπιας Προστασίας, και περιλαμβάνει μεγάλες εκτάσεις γης που δεν σχετίζονται απαραίτητα με τον γεωργικό τομέα, ως η αναφορά στο εδάφιο 3, αλλά ούτε και με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, άνευ άλλου τινός. Παρομοίως, η αναφορά σε γη που βρίσκεται εντός του δικτύου Φύση 2000, ή σε ζώνη ειδικής προστασίας, δεν αναφέρεται κατά τρόπο απόλυτο και/ή κατηγορηματικό σε τεμάχια μηδενικής δυνατότητας ανάπτυξης ή σε γη που αποτελεί απαραίτητα «γεωργική γη», στο πνεύμα των προτεινόμενων στον Αναπεμπόμενο Νόμο διατάξεων. Αναδεικνύεται επομένως και ο κίνδυνος, οι προτεινόμενες διατάξεις να συγκρούονται με ήδη εφαρμοστέες διατάξεις, οι οποίες διεκδικούν παράλληλα, ως ειδικότερες διατάξεις, επίσης την ισχύ και την εφαρμογή τους.
Σημειώνεται ότι η Δημοκρατία από κοινού με τα υπόλοιπα κράτη μέλη διασφαλίζουν συλλογικά ότι το μερίδιο της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας της Ένωσης ανέρχεται τουλάχιστον για το έτος 2030 σε ποσοστό 32% ή σε οποιοδήποτε άλλο μερίδιο καθοριστεί από την Ένωση.
Το μερίδιο ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας στη Δημοκρατία από την 1η Ιανουάριου 2021 και μετέπειτα δεν είναι μικρότερο από 13%.
Το Υπουργικό Συμβούλιο, ύστερα από πρόταση του Υπουργού Ενέργειας, λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλιστεί ότι επιτυγχάνεται το βασικό μερίδιο αναφοράς ποσοστού 13%.
Η απόρριψη της αναπομπής
Η ψήφιση του νόμου πέρασε από συμπληγάδες. Στις 16 Απριλίου 2026, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας άσκησε το συνταγματικό του δικαίωμα βάσει του Άρθρου 51.1 και προχώρησε σε αναπομπή του νόμου, ο οποίος είχε αρχικά υπερψηφιστεί στις 26 Μαρτίου 2026 κατόπιν πρότασης νόμου του ΑΚΕΛ.
Ωστόσο, στις 23 Απριλίου 2026, η Ολομέλεια της Βουλής απέρριψε την αναπομπή του Προέδρου, αρνούμενη να κάνει αποδεκτές τις αιτιάσεις της εκτελεστικής εξουσίας. Τότε ο πρόεδρος της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Γεωργίας, Γιαννάκης Γαβριήλ, χαιρέτισε την απόφαση, τονίζοντας ότι η Βουλή έβαλε «φρένο στην ασυδοσία» και κάλεσε την κυβέρνηση να αφουγκραστεί την κοινωνία που ζητά προστασία της εύφορης γης.
Στην πολυσέλιδη επιστολή του, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέθεσε μια σειρά από νομικά, συνταγματικά και πρακτικά επιχειρήματα, ζητώντας από το νομοθετικό σώμα να μην εμείνει στην απόφασή του. Οι βασικότεροι λόγοι ήταν:
1. Παραβίαση της διάκρισης των εξουσιών: Ο Πρόεδρος υποστήριξε ότι η διαμόρφωση πολεοδομικής και ενεργειακής πολιτικής ανήκει αποκλειστικά στην Εκτελεστική Εξουσία. Επικαλούμενος πλούσια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, τόνισε ότι η Βουλή παρενέβη ανορθόδοξα στο έργο της κυβέρνησης.
2. Νομική ασάφεια και ανασφάλεια δικαίου: Σημειώθηκε ότι ο νόμος δεν περιλαμβάνει σαφείς ορισμούς για έννοιες-κλειδιά. Για παράδειγμα, δεν ορίζεται επακριβώς τι συνιστά «γόνιμη γη», κάτι που θα κρίνεται κατά περίπτωση από το Τμήμα Γεωργίας, ούτε τι συνιστά «εγκατάσταση για εμπορικούς σκοπούς», δημιουργώντας κινδύνους σύγχυσης ακόμα και για συστήματα αυτοκατανάλωσης.
3. Κίνδυνος για τους εθνικούς ενεργειακούς στόχους: Ο βασικός νόμος αποτελεί εναρμονιστικό εργαλείο με ευρωπαϊκές οδηγίες. Η εκτελεστική εξουσία εξέφρασε φόβους ότι οι οριζόντιοι περιορισμοί θα συρρικνώσουν τη διαθέσιμη γη για ΑΠΕ, θέτοντας σε κίνδυνο τους δεσμευτικούς στόχους της Κύπρου για το 2030, όπως αυτοί καταγράφονται στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ).
4. Παράκαμψη της πολεοδομικής νομοθεσίας: Η κυβέρνηση τόνισε ότι τα ζητήματα χωροθέτησης ρυθμίζονται ήδη λεπτομερώς και με την απαραίτητη ευελιξία μέσω της Εντολής 1/2024 του υπουργού Εσωτερικών. Η εισαγωγή πολεοδομικών περιορισμών σε άλλο νόμο στερεί από τους πολίτες το δικαίωμα υποβολής ενστάσεων και ανατρέπει μια δοκιμασμένη διαδικασία.
5. Περιορισμός του δικαιώματος ιδιοκτησίας: Εγέρθηκαν επιφυλάξεις για τη συμβατότητα του νόμου με το Άρθρο 23 του Συντάγματος, καθώς εισάγονται περιορισμοί στην ιδιοκτησία χωρίς να επεξηγείται επαρκώς η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας.
