Καταστροφική ήταν η περίοδος 2022-2025 για δέντρα του δάσους, υπό την έννοια ότι έχει καταγραφεί αύξηση των νεκρώσεων/ ξηράνσεων, κάτι το οποίο παρατηρείται σε περιόδους όπου σημειώνονται διαδοχικές χρονιές ανοβρίας και ξηρασίας, όπως ήταν οι περίοδοι 2022-2023, 2023-2024, 2024-2025.
Πέραν των καιρικών συνθηκών και χωρίς να υπολογιστούν οι πυρκαγιές, κάποιες εκ των οποίων καταστρέφουν μεγάλες εκτάσεις δασών, πολλά δέντρα αποδεκατίζονται και από μεγάλους πληθυσμούς εντόμων για την αντιμετώπιση των οποίων το Τμήμα Δασών στήνει παγίδες. Σημειώνεται τα περισσότερα δέντρα που καταστρέφονται είναι τα πεύκα (τραχεία πεύκη) που καλύπτουν ποσοστό 90% των δασών της Κύπρου.
Η πιο πάνω εικόνα προέκυψε ως αποτέλεσμα έρευνας εντός των δασών και η κατάσταση περιγράφεται σε απάντηση ερώτησης της βουλευτού Λεμεσού του ΑΚΕΛ, Μαρίνας Νικολάου. Η υπουργός Γεωργίας, Μαρία Παναγιώτου, απαντώντας στην κ. Νικολάου, αναφέρει, πως συνήθως οι περιοχές που επηρεάζονται πρώτα σε διαδοχικές χρονιές ανοβρίας και ξηρασίας είναι οι νότιες και οι ανατολικές των ορεινών περιοχών και ακολούθως και οι βόρειες και οι δυτικές. Με τον ίδιο τρόπο επηρεάζονται οι ημιορεινές και οι πεδινές περιοχές, οι οποίες συνήθως υποφέρουν περισσότερο σε μια ευρύτερη ενιαία δασική περιοχή.
Επίσης, φυτά/ δέντρα, που αναπτύσσονται σε κοίτες χειμάρρων, ρυακιών, ειδικά σε περιοχές με χαμηλό υψόμετρο, παρουσιάζουν γρήγορα υδατική καταπόνηση και είναι από τα πρώτα που νεκρώνονται. Σημειώνεται, πως όταν τα φυτά υποφέρουν από υδατική καταπόνηση στις περισσότερες φορές προσβάλλονται δευτερογενώς από μεγάλους πληθυσμούς φλοιοφάγων εντόμων πρώτα και αργότερα από τα ξυλοφάγα (έντομα), με αποτέλεσμα να νεκρώνονται σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.
Στο ερώτημα, «ποια μέτρα λαμβάνει το Τμήμα Δασών για την παρακολούθηση της υγείας των δέντρων και την αντιμετώπιση φαινομένων εκτεταμένης ξήρανσης;», η υπουργός αφού αναφέρει πως το Τμήμα Δασών παρακολουθεί συνεχώς τα θέματα φυτοϋγείας, κυρίως στα κρατικά δάση, αλλά και σε ιδιωτικές δασικές περιοχές και εκεί και όπου δύναται να παρέμβει, καταγράφει και τα ακόλουθα:
>> Τοποθέτηση εκτεταμένου δικτύου παγίδων των φλοιοφάγων εντόμων για παρακολούθηση των πληθυσμών τους.
>> Σε κάποιες περιπτώσεις, τοπικά, γίνεται ακόμα και μαζική παγίδευση φλοιοφάγων εντόμων.
>> Καταβάλλεται μεγάλη προσπάθεια απομάκρυνσης των νεκρών/ ξηρών δέντρων, ώστε να αποτραπεί τοπικά και χρονικά, ανάπτυξη μεγάλων πληθυσμών φλοιοφάγων εντόμων, τα οποία σε αυτές τις περιπτώσεις δύναται να προσβάλουν και υγιή δέντρα.
>> Σε αρκετές περιοχές, όπου υπάρχουν πυκνές αναδασώσεις στο πλαίσιο του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης, εδώ και αρκετά χρόνια γίνονται αραιώσεις. Δηλαδή, απομακρύνονται καχεκτικά δέντρα σε πυκνές θέσεις, ώστε η διαθέσιμη υγρασία να αξιοποιείται πιο αποτελεσματικά από τα υγιή φυτά που παραμένουν. Με αυτό το δασοκομικό μέτρο βελτιώνεται η ζωτικότητα τους και μπορούν με καλύτερες προϋποθέσεις να αντιμετωπίζουν την ανομβρία και ξηρασία, αλλά και γενικότερα την κλιματική αλλαγή που βρίσκεται σε εξέλιξη.
>>Σε περιοχές με χαμηλό υψόμετρο (ημιορεινές και πεδινές), που πριν πολλά χρόνια είχαν αναδασωθεί με τραχεία πεύκη και νεκρώθηκε, εμπλουτίζονται με ξηρανθεκτικούς θάμνους, που φύονται τοπικά στην κάθε περιοχή.
Απομάκρυνση ξηραμένων ή επικίνδυνων δέντρων
Στο ερώτημα που αφορά την απομάκρυνση των ξηραμένων ή επικίνδυνων δέντρων, η υπουργός αναφέρει πως το Τμήμα Δασών έχει θεσπίσει κατευθυντήριες γραμμές πώλησης ξυλείας και καυσοξύλων, οι οποίες ισχύουν τόσο για τα ιστάμενα ζωντανά δέντρα, όσο και για νεκρά/ ξηρά δέντρα.
«Γενικά», συνεχίζει η υπουργός, «όταν εκτιμάται, ότι οι όγκοι της ξυλείας είναι άνω των 50κ.ε. (κυβικά εκατοστά) πραγματοποιείται διαδικασία διαγωνισμού. Επίσης, με βάση το συγκεκριμένο πρωτόκολλο επαγγελματίες, οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι στο μητρώο του Τμήματος Δασών, δηλαδή αδειούχοι πωλητές καυσοξύλων, οι οποίοι έχουν ανανεώσει την άδεια τους, μπορούν να αγοράσουν ιστάμενα ξηρά δέντρα μέχρι 20κ.ε. μέσω του τιμολογίου του Τμήματος Δασών. Επίσης, το κοινό μπορεί να αιτηθεί για παραχώρηση/ αγορά ιστάμενων ξηρών δέντρων, για να τα υλοτομήσουν για προσωπική τους χρήση. Η ποσότητα καυσοξύλων που δικαιούνται είναι από 3-5χ.μ. (χωρικά μέτρα). Η περίοδος υλοτομίας ξεκινάει από τον Οκτώβριο και τελειώνει τον Μάρτιο, λόγω της περιόδου αναπαραγωγής της πανίδας.
Κάθε δέκα χρόνια η απογραφή της τραχείας πεύκης
Στο ερώτημα κατά πόσον υπάρχει προγραμματισμός για συστηματική απομάκρυνση ή διαχείριση δέντρων τα οποία έχουν καταστραφεί, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου υπάρχει αυξημένος κίνδυνος εκδήλωσης πυρκαγιάς, η υπουργός αναφέρει πως το Τμήμα Δασών ειδικά φέτος, λόγω της μεγάλης διαθέσιμης ποσότητας στρογγυλής ξυλείας και καυσοξύλων, καθώς και λόγω του μεγάλου αριθμού νεκρώσεων, έχει σταματήσει εδώ και καιρό τη διάθεση ξυλείας, μέσω της διαδικασίας των προσφορών των πράσινων υλοτομιών (ιστάμενα ζωντανά δέντρα). Επιπρόσθετα, μετά από έγκριση από τη Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος του Υπουργείου, η περίοδος απομάκρυνσης των νεκρών/ξηρών δέντρων έχει παραταθεί μέχρι τον Μάιο, με τη σύμφωνη γνώμη του Τμήματος Περιβάλλοντος και του Ταμείου Θήρας και Πανίδας. Δίδεται προτεραιότητα εφαρμογής των πιο πάνω μέτρων σε περιοχές, όπου ο κίνδυνος έναρξης και επέκτασης δασικών πυρκαγιών κρίνεται ιδιαίτερα αυξημένος.
Απαντώντας σε άλλη πτυχή της ερώτησης της βουλευτού του ΑΚΕΛ, η υπουργός Γεωργίας αναφέρει πως κάθε δέκα χρόνια, το Τμήμα Δασών διενεργεί απογραφή δασών και συγκεκριμένα της τραχείας πεύκης, η οποία καλύπτει σχεδόν το 90% των εκτάσεων των κρατικών δασών.
