Πράσινο φως για επέκταση λατομείων στην Ανδρολύκου – Ποιοι συμφώνησαν και ποιοι διαφώνησαν – Επιχείρηση διάσωσης της ορχιδέας Ophrys kotschyi

Το πράσινο φως, υπό αυστηρούς περιβαλλοντικούς όρους και περιορισμούς, άναψε η Περιβαλλοντική Αρχή για την αίτηση επέκτασης λατομικών δραστηριοτήτων στην κοινότητα Δρούσειας και εφάπτονται της λατομικής ζώνης Ανδρολύκου. Το αίτημα, το οποίο αφορά τη λειτουργία νέου λατομείου εξόρυξης αδρανών υλικών εκτός της υφιστάμενης λατομικής ζώνης, εφάπτεται των προστατευόμενων περιοχών του Δικτύου Natura 2000 «Χερσόνησος Ακάμα», προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και επιστημονικές αντιπαραθέσεις στην Ad-Hoc Επιτροπή Αξιολόγησης.

Σημειώνεται ότι στην περιοχή υπάρχει σχεδιασμός για δημιουργία νέας λατομικής ζώνης στην Ανδρολύκου και αναμένεται η υποβολή των σχετικών περιβαλλοντικών μελετών προς αξιολόγηση από την Υπηρεσία Μεταλλείων και Λατομείων.

Η αίτηση υποβλήθηκε από τις εταιρείες Γεννάδιος Θεολόγου & Υιοί (Σκυροποιεία) Λτδ και Πούλλας Τσαδιώτης Λτδ, οι οποίες δραστηριοποιούνται εντός της λατομικής ζώνης Ανδρολύκου με αντίστοιχα προνόμια λατομείων και σκυροθραυστικές μονάδες.

Το προτεινόμενο έργο αφορά νέο λατομείο εκτός λατομικής ζώνης έκτασης 49.727τ.μ. Σκοπός της ανάπτυξης είναι η εξόρυξη 900.000κ.μ. ασβεστόλιθου εκ των οποίων τα 720.000κ.μ. είναι απολήψιμα υλικά με τη χρήση 315.000 κιλών εκρηκτικών υλών, για την κάλυψη των αναγκών σε αδρανή υλικά της Επαρχίας Πάφου για χρονικό διάστημα 2,5 έως 3 ετών. Αυτά αντιστοιχούν σε 1.512.000 τόνους τελικών προϊόντων, είτε για υλικά επιχωματώσεων, είτε για υλικά κατάλληλα για παρασκευή σκυροδέματος και κυρίως άμμου.

Σύμφωνα με την Έκθεση Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) του Τμήματος Περιβάλλοντος (Ιούλιος 2026), η περιοχή γειτνιάζει στα 120 μέτρα με την Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) και τη Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) Ακάμα. Από τη συνολική έκταση, το 31% (18.968τ.μ.) παρουσιάζει ήδη ανθρωπογενή αλλοίωση, ενώ το υπόλοιπο 69% (30.759τ.μ.) καλύπτεται από φυσική βλάστηση και ασβεστολιθικούς σχηματισμούς, ενώ παράλληλα μέρος του καλλιεργείται.

Το Τμήμα Περιβάλλοντος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι επιπτώσεις θα είναι κυρίως τοπικές και προσωρινές. Εκτιμήθηκε ότι το έργο δεν αναμένεται να αυξήσει ουσιαστικά την υφιστάμενη όχληση στην πανίδα και τους οικοτόπους, παρά μόνο να την παρατείνει για 2,5 με 3 χρόνια, εφόσον τηρηθούν αυστηροί όροι.

Το προτεινόμενο έργο αφορά αποκλειστικά την εξόρυξη λατομικών υλικών, τα οποία θα μεταφέρονται προς επεξεργασία/μεταποίηση στις υφιστάμενες σκυροθραυστικές μονάδες, οι οποίες βρίσκονται εντός της λατομικής ζώνης Ανδρολύκου.

Σε απόσταση περίπου 1,1 με 1,5 χλμ. από την περιοχή του έργου εντοπίζονται σπηλιές με παρουσία νυχτερίδων, στη βόρεια-βορειοδυτική πλευρά του υφιστάμενου λατομείου. Το λατομείο το οποίο αξιολογείται είναι προς την νότια–νοτιοανατολική κατεύθυνση, δηλαδή προς την αντίθετη πλευρά από τις γνωστές θέσεις των νυχτερίδων.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της προσομοίωσης του ακουστικού περιβάλλοντος που υποβλήθηκαν από τον μελετητή, οι επιπτώσεις από τη λειτουργία του προτεινόμενου έργου περιορίζονται σε ακτίνα περίπου 500μ. Ως εκ τούτου, δεν αναμένεται ουσιώδης άμεσος επηρεασμός των γνωστών θέσεων παρουσίας νυχτερίδων.

Ποιοι συμφώνησαν και ποιοι διαφώνησαν

Η Ad-Hoc Επιτροπή, η οποία συνεδρίασε στις 10 Φεβρουαρίου για την εξέταση της μελέτης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης, εμφανίστηκε διχασμένη. Η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας δεν έφερε ένσταση στην υλοποίηση του έργου, θέτοντας ως απαράβατη προϋπόθεση την αυστηρή οριοθέτηση του χώρου, την αποφυγή απορρίψεων μπάζων εκτός ορίων και την υποβολή ετήσιας έκθεσης συμμόρφωσης με φωτογραφική αποτύπωση.

Ωστόσο, έντονη και καθολική ήταν η άρνηση των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Η Ομοσπονδία Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου (ΟΠΟΚ) τοποθετήθηκε αρνητικά, στηλιτεύοντας το γεγονός ότι το 31% της έκτασης έχει ήδη διαταραχθεί από μη αδειοδοτημένες λατομικές εργασίες. Παράλληλα, τόνισε την απώλεια χιλιάδων δέντρων και φυσικών οικοτόπων που λειτουργούν ως ζώνη ανάσχεσης (buffer zone) για το Natura 2000.

Το Terra Cypria εξέφρασε τη σοβαρή του ανησυχία για την απώλεια προστατευόμενων οικοτόπων και της σπάνιας χλωρίδας, ζητώντας την απόρριψη της έγκρισης για τις εκτάσεις με φυσική βλάστηση.

Ο Πτηνολογικός Σύνδεσμος Κύπρου (BirdLife) διατύπωσε αρνητική θέση, υπογραμμίζοντας τις αρνητικές επιπτώσεις στην πτηνοπανίδα, ιδιαίτερα στο προστατευόμενο είδος Κράγκα (Coracias garrulus) και σε σπάνια αρπακτικά, καθώς και την παντελή έλλειψη επαρκούς συνεκτίμησης των συσσωρευτικών επιπτώσεων.

Επιχείρηση διάσωσης της ορχιδέας Ophrys kotschyi

Ένα από τα πλέον ευαίσθητα σημεία της αξιολόγησης αφορά τον εντοπισμό του είδους προτεραιότητας Ophrys\ kotschyi (Οφρύς η Κοτσιεία / Μελισσάκι). Το είδος αυτό είναι ενδημικό της Κύπρου, προστατεύεται από την Ευρωπαϊκή Οδηγία 92/43/ΕΟΚ και περιλαμβάνεται στο Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου ως ευάλωτο. Κατά τις επιτόπιες έρευνες εντοπίστηκαν συνολικά 20 άτομα του είδους σε τρεις θέσεις εντός του προτεινόμενου λατομείου.

Για να αποτραπεί η καταστροφή του σπάνιου φυτού, η Περιβαλλοντική Αρχή επέβαλε ειδικό δεσμευτικό όρο. Η συγκεκριμένη περιοχή όπου εντοπίστηκε η Ophrys\ kotschyi οριοθετείται άμεσα και απαγορεύεται αυστηρά οποιαδήποτε επέμβαση ή διατάραξή της. Κατά την περίοδο άνθησης του φυτού (Μάρτιος – Απρίλιος), το Τμήμα Δασών θα πραγματοποιήσει επιτόπια καταγραφή και αναγνώριση όλων των ατόμων.

Στη συνέχεια, εξειδικευμένο προσωπικό του Τμήματος Δασών θα προχωρήσει στη μεταφύτευση των φυτών μαζί με το ρίζωμα και το έδαφος που τα περιβάλλει σε κατάλληλο φυσικό ενδιαίτημα εντός της προστατευόμενης περιοχής Natura 2000 (ΕΖΔ).

Περιβαλλοντικοί όροι λειτουργίας

Πέραν της προστασίας της ορχιδέας, η απόφαση συνοδεύεται από πακέτο αυστηρών μέρων.

• Καμία εξορυκτική εργασία ή ανατίναξη δεν θα διεξάγεται από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο, ώστε να μην επηρεαστεί η αναπαραγωγή των πτηνών.

• Εφαρμογή συστηματικής διαβροχής δρόμων και σωρών υλικών, καθώς και χρήση διατρητικού εξοπλισμού νέας τεχνολογίας χαμηλού θορύβου.

• Υποχρεωτική σταδιακή διαμόρφωση βαθμίδων και επαναφύτευση με ιθαγενή είδη κατά τη διάρκεια των εργασιών, καθώς και υποβολή συνολικού Σχεδίου Αποκατάστασης σε συνεργασία με το Τμήμα Δασών.

• Η διακίνηση βαρέων οχημάτων να περιορίζεται εντός καθορισμένων διαδρομών και να μην πραγματοποιείται κατά τις νυχτερινές ώρες.

• Να τηρούνται όλα τα απαραίτητα μέτρα πρόληψης πυρκαγιών, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.