Εκπαίδευση: Προτεραιότητα η προστασία των παιδιών – Υποχρέωση η αναφορά περιστατικών βίας ή υποψίας άσκησης βίας από την οικογένεια

Αρκετά συχνά εκπαιδευτικοί φορείς, μεταξύ των οποίων και το υπουργείο Παιδείας, αναφέρουν ότι παιδιά που έχουν υποστεί βία –οποιασδήποτε μορφής, είτε εντός σχολείου, είτε εκτός– το εμπιστεύονται σε εκπαιδευτικούς τους, κάτι που καταδεικνύει όχι μόνο το σημαντικό τους ρόλο και τη σχέση εμπιστοσύνης που μπορούν να αναπτύξουν με τους μαθητές, αλλά και την ευθύνη του σχολείου γενικά, απέναντι σε αυτά τα κρίσιμης σημασίας ζητήματα.

Στο θέμα αυτό και ιδιαίτερα στη διαδικασία της αναφοράς περιστατικών βίας στην οικογένεια, αναφέρεται και η εγκύκλιος της Δημοτικής Εκπαίδευσης, η οποία δίνει κατευθυντήριες γραμμές σε εκπαιδευτικούς και σχολικές μονάδες ενόψει της έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς στις 14 Σεπτεμβρίου.

Συγκεκριμένα, τονίζεται ότι κάθε περίπτωση άσκησης βίας στην οικογένεια σε ανήλικο παιδί, όπως περιγράφεται στη σχετική νομοθεσία, αποτελεί ποινικό αδίκημα και θα πρέπει να αναφέρεται στις αρμόδιες Αρχές.

Το κάθε σχολείο έχει υποχρέωση σε περίπτωση άσκησης βίας ή υποψίας άσκησης βίας εναντίον ανήλικου μαθητή να αναφέρει επώνυμα και γραπτώς το περιστατικό, εντός τριών ημερών, που έρχεται στην αντίληψή του, στο αρμόδιο Γραφείο Κοινωνικών Υπηρεσιών/ Επαρχιακό Γραφείο Ευημερίας, για περαιτέρω χειρισμό. Η γραπτή αναφορά αποστέλλεται από το σχολείο, εντός τριών ημερών και μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με το αρμόδιο Γραφείο Κοινωνικών Υπηρεσιών/ Επαρχιακό Γραφείο Ευημερίας της περιοχής, καθώς και με κοινοποίηση στον Γενικό Εισαγγελέα, αμέσως και όχι αργότερα των επτά ημερών.

Σημαντικό σημείο στην εγκύκλιο είναι η επισήμανση ότι η αναφορά από εκπαιδευτικό σε διευθυντή σχολείου δεν απαλλάσσει τον εκπαιδευτικό από τη δική του νομική ευθύνη να καταγγείλει ή να προωθήσει την καταγγελία στις αρμόδιες Αρχές. «Η νομική υποχρέωση αναφοράς δεν ανήκει στο σχολείο, αλλά στο άτομο στο οποίο επέρχεται η γνώση της κακοποίησης του ανηλίκου. Συνεπώς, σε περίπτωση που η αποκάλυψη της κακοποίησης έγινε στον εκπαιδευτικό, τότε το σχολείο και συγκεκριμένα η Διεύθυνση, θα πρέπει να συνεργαστεί με τον εκπαιδευτικό για να διευκολύνει τη διαδικασία αναφοράς», σημειώνεται ενώ προστίθεται ότι «η ενημέρωση των γονέων/ κηδεμόνων δεν αποτελεί νομική υποχρέωση του σχολείου. Το σχολείο αποστέλλει τη γραπτή αναφορά στις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας για περαιτέρω χειρισμό, με ή χωρίς τη συγκατάθεση των ενηλίκων που εμπλέκονται. Το σχολείο αποφασίζει, εάν χρειάζεται και πότε να ενημερώσει για την γραπτή αναφορά, τους γονείς/ κηδεμόνες του μαθητή (ακόμη και αν αυτοί θεωρούνται θύτες). Οι γονείς/ κηδεμόνες του παιδιού ενημερώνονται για την αναφορά του περιστατικού από το αρμόδιο τοπικό Γραφείο Ευημερίας που θα αναλάβει το χειρισμό της περίπτωσης».

Σημαντικά βήματα για τον χειρισμό του περιστατικού

Όπως επισημαίνεται στην εγκύκλιο, αν το παιδί αναφέρει σε μέλος του σχολείου ότι υπόκειται σε βία στην οικογένεια του, τότε το άτομο/ εκπαιδευτικός που δέχεται την αναφορά θα πρέπει:

• Να διαβεβαιώνει το παιδί ότι έπραξε σωστά που ανέφερε το γεγονός.
• Να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο παιδί και σημειώνει προσεκτικά οποιαδήποτε αποκάλυψη την οποία το παιδί επιθυμεί να κάνει.
• Να αναφέρει αμέσως το περιστατικό στον υπεύθυνο της Ομάδας Διαχείρισης Περιστατικών Βίας στην Οικογένεια του σχολείου, ο οποίος ενημερώνει τα υπόλοιπα μέλη για το περιστατικό. Η Ομάδα συνεργάζεται για αντιμετώπιση του περιστατικού με το άτομο στο οποίο έγινε η αναφορά της Βίας στην Οικογένεια από το παιδί.
• Να καταγράφει οτιδήποτε θεωρείται σημαντικό, όπως ημερομηνία, ώρα και τόπο που έλαβε χώρα το περιστατικό. Σημειώνει, επίσης, το όνομα οποιουδήποτε προσώπου που ανάφερε το παιδί ή που ήταν παρόν και δυνατό να είδε ή άκουσε κάτι. Επιπλέον, σημειώνει οποιεσδήποτε παρατηρήσεις σχετικά με τη φυσική κατάσταση του παιδιού. Οι σημειώσεις πρέπει να είναι ουσιαστικές και όσο το δυνατό πιο ακριβείς.
• Να ενημερώσει το παιδί για τη διαδικασία που θα ακολουθηθεί, το καθησυχάζει και το διαβεβαιώνει ότι σωστά έπραξε που ανέφερε το περιστατικό.
• Ακολουθείται στη συνέχεια η διαδικασία γραπτής αναφοράς του περιστατικού.

Στην περίπτωση που ένα παιδί αναφέρει σε μέλος του σχολείου ότι ένα άλλο παιδί κακοποιήθηκε τότε:

• Δίνεται ιδιαίτερη προσοχή σε αυτά που έχει να πει το παιδί.
• Το παιδί διαβεβαιώνεται ότι έπραξε σωστά που ανέφερε το γεγονός.
• Γίνεται προφορική αναφορά στον υπεύθυνο της Ομάδας Διαχείρισης Περιστατικών Βίας στην Οικογένεια του σχολείου για περαιτέρω διερεύνηση και χειρισμού των πληροφοριών. Σε περίπτωση που η διερεύνηση των πληροφοριών καταλήγει σε πιθανή άσκησης βίας στο παιδί, τότε η Ομάδα προχωρά το συντομότερο δυνατόν στη γραπτή αναφορά του περιστατικού σύμφωνα με τις οδηγίες.

Εάν οποιοδήποτε άτομο αναφέρει σε μέλη του διδακτικού προσωπικού του σχολείου ότι σ’ ένα παιδί ασκείται ή πιθανόν να ασκείται βία, τότε το μέλος του σχολείου ενημερώνει άμεσα τον υπεύθυνο της Ομάδας, ο οποίος ενεργοποιεί την Ομάδα Διαχείρισης Περιστατικών Βίας στην Οικογένεια του σχολείου για διερεύνηση της πληροφορίας. Σε περίπτωση που η διερεύνηση της πληροφορίας καταλήγει σε πιθανή άσκηση βίας στο παιδί, τότε η Ομάδα προχωρά στην γραπτή αναφορά του περιστατικού.

Ομάδα Διαχείρισης Περιστατικών Βίας στην Οικογένεια

Παράλληλα, στη συγκεκριμένη ενότητα της πολυσέλιδης εγκυκλίου της Διεύθυνσης Δημοτικής Εκπαίδευσης, γίνεται παραπομπή και στο Αναθεωρημένο Εγχειρίδιο Διατμηματικών Διαδικασιών για τη Διαχείριση Περιστατικών Βίας στην Οικογένεια. Σε αυτό, υπάρχει ξεχωριστό κεφάλαιο για το υπουργείο Παιδείας. Μεταξύ άλλων, αναφέρεται στη σύσταση Ομάδας Διαχείρισης Περιστατικών Βίας στην Οικογένεια για τα οποία γίνεται αναφορά στον χώρο του σχολείου σημειώνοντας ότι σε κάθε δημόσιο ή ιδιωτικό σχολείο, Δημοτικής (Νηπιαγωγείο, Δημοτικό, Ειδικό Σχολείο), Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, ορίζεται ομάδα με την ονομασία «Ομάδα Διαχείρισης Περιστατικών Βίας στην Οικογένεια». Η Ομάδα είναι υπεύθυνη για την αντιμετώπιση και το χειρισμό περιστατικών Βίας στην Οικογένεια για τα οποία γίνεται αναφορά στο χώρο του σχολείου. Συνεπώς, η Ομάδα θα ενεργοποιείται μόνο στην περίπτωση χειρισμού περιστατικού βίας στην οικογένεια. Οι πληροφορίες που δίνονται στα μέλη της Ομάδας από άτομα ή Υπηρεσίες, είναι εμπιστευτικές και τυγχάνουν χειρισμού με απόλυτη εχεμύθεια.

Η Ομάδα Διαχείρισης Περιστατικών Βίας στην Οικογένεια, αποτελείται από τα πιο κάτω μέλη:

• Νηπιαγωγεία – Προδημοτική Εκπαίδευση: Διευθυντή Νηπιαγωγείου (υπεύθυνος Ομάδας), νηπιαγωγό, οικείο εκπαιδευτικό ψυχολόγο, λειτουργό Σχολιατρικής Υπηρεσίας (Επισκέπτη Υγείας ή Σχολίατρο).
• Δημοτικό ή Ειδικό Σχολείο – Δημοτική Εκπαίδευση: Διευθυντή (υπεύθυνος Ομάδας), εκπαιδευτικό, οικείο εκπαιδευτικό ψυχολόγο, λειτουργό Σχολιατρικής Υπηρεσίας (Επισκέπτη Υγείας ή Σχολίατρο).
• Μέση Γενική και Μέση Τεχνική Επαγγελματική Εκπαίδευση: Διευθυντή (υπεύθυνος Ομάδας), σύμβουλο καθηγητή του σχολείου, οικείο εκπαιδευτικό ψυχολόγο, λειτουργό Σχολιατρικής Υπηρεσίας (Επισκέπτη Υγείας ή Σχολίατρο).