Έρευνες ελλειπόντων προσώπων μετά την υπόθεση Μεταξά: Οι αλλαγές στην Αστυνομία και το ζήτημα της λογοδοσίας

Κενά και ελλείψεις στις διαδικασίες που ακολουθούσε η Αστυνομία για τις υποθέσεις ελλειπόντων προσώπων αναγνωρίστηκαν μετά την υπόθεση του κατά συρροή δολοφόνου Νίκου Μεταξά, με συζήτηση στο Cyprus Forum να εξετάζει τι άλλαξε στις έρευνες αγνοουμένων από το 2019 και κατά πόσο οι μεταρρυθμίσεις συνοδεύτηκαν από ουσιαστική λογοδοσία.

Στο πάνελ με τίτλο Missing-Person Investigations after the Metaxas Case: Risk signals, police policy, and accountability, η επικεφαλής της Υποδιεύθυνσης Διαχείρισης Υποθέσεων Ευάλωτων Προσώπων της Αστυνομίας, Εύη Νικολάου, παρουσίασε τις αλλαγές που εφαρμόστηκαν μετά την υπόθεση.

«Όντως εντοπίστηκαν κενά και ελλείψεις όσον αφορά τις διαδικασίες που ακολούθησε η Αστυνομία στη διαχείριση των υποθέσεων ελλειπόντων προσώπων», ανέφερε η κ. Νικολάου.

Όπως είπε, στη βάση των διαπιστώσεων αυτών η ηγεσία της Αστυνομίας προχώρησε σε μέτρα με στόχο την αποτελεσματικότερη διερεύνηση παρόμοιων υποθέσεων.

Μεταξύ των βασικών αλλαγών ήταν η έκδοση αστυνομικής διάταξης στα τέλη Ιουνίου του 2019, η οποία περιλαμβάνει πρωτόκολλο ενεργειών για τη διερεύνηση υποθέσεων ελλειπόντων προσώπων και καθορίζει τους ρόλους των μελών της Αστυνομίας.

Η κ. Νικολάου τόνισε ότι το πρωτόκολλο λειτουργεί ως εργαλείο καθοδήγησης και όχι ως υποκατάστατο της κρίσης των ανακριτών, οι οποίοι καλούνται να αξιολογούν τον κίνδυνο και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε υπόθεσης και, όπου χρειάζεται, να προχωρούν σε πρόσθετες ενέργειες.

Παράλληλα, επικαιροποιήθηκε η εκπαίδευση στην Αστυνομική Ακαδημία, ενώ δημιουργήθηκε ειδική δομή για τη διαχείριση υποθέσεων ελλειπόντων προσώπων, η οποία σήμερα λειτουργεί στο πλαίσιο της Υποδιεύθυνσης Διαχείρισης Υποθέσεων Ευάλωτων Προσώπων.

Ενισχύθηκε επίσης η συνεργασία με την Πολιτική Άμυνα, την Πυροσβεστική, το Τμήμα Δασών, εθελοντικές και μη κυβερνητικές οργανώσεις, καθώς και με υπηρεσίες που μπορούν να συνδράμουν όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι ελλείπον πρόσωπο ενδέχεται να έχει μεταβεί στις περιοχές που δεν ελέγχονται από την Κυπριακή Δημοκρατία.

Σύμφωνα με την κ. Νικολάου, στις έρευνες αξιοποιούνται πλέον περισσότερο και η τεχνολογία και η δραστηριότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

«Οι υποθέσεις ελλειπόντων προσώπων είναι υψηλής σημασίας για την Αστυνομία και αυτό σημαίνει άμεση δράση», ανέφερε.

Μιχάλης Παρασκευάς: «Δεν υπήρξε καμία λογοδοσία»

Το σημείο της συζήτησης που προκάλεσε τη μεγαλύτερη αντιπαράθεση αφορούσε την απόδοση ευθυνών.

Ο δικηγόρος και βουλευτής του Κινήματος Άλμα Μιχάλης Παρασκευάς υποστήριξε ότι, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίστηκαν λάθη και παραλείψεις, δεν υπήρξε ουσιαστική λογοδοσία.

«Δεν υπήρξε καμία λογοδοσία», ανέφερε. «Εάν η Αστυνομία και γενικότερα η πολιτεία πίστευαν ότι έκαναν κάποια λάθη και κάποιες παραλείψεις, σημαίνει ότι κάποιοι ευθύνονται γι’ αυτό το πράγμα».

Ο κ. Παρασκευάς υποστήριξε ότι η ύπαρξη νομοθεσίας και πρωτοκόλλων δεν αρκεί εάν αυτά δεν εφαρμόζονται στην πράξη.

«Οι νόμοι από μόνοι τους και η πολυνομία δεν λένε απολύτως τίποτε εάν δεν υπάρχει η πραγματική βούληση», είπε.

Έθεσε επίσης θέμα ενίσχυσης του κοινοβουλευτικού ελέγχου και αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στη χρήση φορητών καμερών από αστυνομικούς και στη βιντεοσκόπηση καταθέσεων.

Η κ. Νικολάου αντέδρασε στην τοποθέτηση ότι απουσιάζουν οι μηχανισμοί λογοδοσίας.

«Η Αστυνομία λογοδοτεί. Υπάρχουν οι μηχανισμοί και ο κοινοβουλευτικός έλεγχος γίνεται», είπε. «Εκεί όπου πρέπει να αποδοθούν ευθύνες, θα αποδοθούν».

«Κοινωνικό πρόβλημα, όχι μεμονωμένο περιστατικό»

Η Αντριανή Τσίλη, υποψήφια διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, η έρευνα της οποίας εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο τα μέσα ενημέρωσης στην Ελλάδα και την Κύπρο παρουσιάζουν τις γυναικοκτονίες, τοποθέτησε την υπόθεση σε ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο.

Όπως ανέφερε, η κάλυψη της υπόθεσης Μεταξά πέρασε από διαφορετικές φάσεις: αρχικά με μεγάλη έμφαση στο έγκλημα και τον δράστη, στη συνέχεια στα θύματα και αργότερα στην κοινωνική κατακραυγή για τη διαχείριση των καταγγελιών εξαφάνισης από την Αστυνομία και στην απαίτηση για πολιτική λογοδοσία.

Η ίδια σημείωσε ότι οι γυναίκες παρουσιάστηκαν πολλές φορές μέσα από την καταγωγή, το επάγγελμα, την οικονομική τους κατάσταση ή τον τρόπο με τον οποίο δολοφονήθηκαν, χωρίς να αναδεικνύεται επαρκώς ποιοι άνθρωποι ήταν.

«Είναι ένα κοινωνικό πρόβλημα, δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό», είπε, αναφερόμενη ευρύτερα στο φαινόμενο της έμφυλης βίας.

Κατά την ίδια, η ευαλωτότητα των θυμάτων — ως μεταναστριών, αλλοδαπών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μητέρων — συνέβαλε ώστε να καταστούν σε σημαντικό βαθμό «αόρατες» απέναντι στους θεσμούς.

Στη συζήτηση συμμετείχαν επίσης οι δημιουργοί του ντοκιμαντέρ Πλειάδες, οι οποίοι εξήγησαν ότι επέλεξαν συνειδητά να μεταφέρουν το επίκεντρο από τον Μεταξά στις πέντε γυναίκες και τα δύο κορίτσια που δολοφονήθηκαν.

Η Βελγίδα δημοσιογράφος Caroline Van den Berghe παρουσίασε, παράλληλα, την εμπειρία από την υπόθεση Marc Dutroux στο Βέλγιο και τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις που ακολούθησαν μετά την αποκάλυψη σοβαρών αστυνομικών αστοχιών.

Περισσότερα από πέντε χρόνια μετά την υπόθεση Μεταξά, η συζήτηση στο Cyprus Forum επανέφερε έτσι στο προσκήνιο το βασικό ερώτημα κατά πόσο οι νέες διαδικασίες για τις έρευνες αγνοουμένων και οι νέες δομές αρκούν χωρίς εξίσου σαφείς μηχανισμούς λογοδοσίας όταν οι διαδικασίες αυτές αποτυγχάνουν.