Μεταμοσχεύσεις νεφρού δύο ταχυτήτων στην Ευρώπη – Τι αποκαλύπτει νέα έρευνα με κυπριακή υπογραφή

Σημαντικές ανισότητες στην πρόσβαση των ασθενών σε μεταμόσχευση νεφρού από ζώντα δότη εξακολουθούν να καταγράφονται σε ολόκληρη την Ευρώπη, με τον τόπο διαμονής, την κοινωνικοοικονομική κατάσταση και την εθνικότητα να συγκαταλέγονται μεταξύ των παραγόντων που εξετάζει νέα πανευρωπαϊκή επιστημονική δημοσίευση.

Η έρευνα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κύπρο, καθώς πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση του κλινικού επίκουρου καθηγητή Ανδρέα Κούσιου, της Ιατρικής Σχολής του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ενώ έρχεται σχεδόν ταυτόχρονα με τη δημοσιοποίηση νέων επίσημων στοιχείων από το υπουργείο Υγείας για τις μεταμοσχεύσεις και τη δωρεά οργάνων στην Κύπρο.

Πάνω από 500.000 άνθρωποι χρειάζονται αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση

Η πανευρωπαϊκή εργασία, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Transplant International, εξετάζει τις διαφορετικές πρακτικές και την πρόσβαση στις μεταμοσχεύσεις νεφρού από ζώντες δότες στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, περισσότεροι από 500.000 άνθρωποι σε ολόκληρη την Ευρώπη χρειάζονται αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού για να επιβιώσουν. Ωστόσο, οι δυνατότητες πρόσβασης σε μεταμόσχευση από ζώντα δότη διαφοροποιούνται σημαντικά ανάλογα με τον τόπο διαμονής του ασθενούς.

Οι επιστήμονες εξετάζουν, μεταξύ άλλων, ανισότητες που συνδέονται με τη γεωγραφική θέση, την κοινωνικοοικονομική κατάσταση και την εθνικότητα, αλλά και διαφορές μεταξύ των ευρωπαϊκών συστημάτων ως προς την αξιολόγηση των δοτών, την ενημερωμένη συγκατάθεση, τη μακροπρόθεσμη παρακολούθησή τους και την πρόσβαση σε προγράμματα ανταλλαγής νεφρών.

Την ευρωπαϊκή εικόνα συμπληρώνουν τα τελευταία επίσημα στοιχεία για την Κύπρο, τα οποία δημοσιοποίησε μόλις χθες, 5 Οκτωβρίου, το Υπουργείο Υγείας, με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα Δωρεάς Οργάνων, Ιστών και Κυττάρων.

Από το 1986 μέχρι το 2026 πραγματοποιήθηκαν στην Κύπρο 1.171 μεταμοσχεύσεις νεφρού. Οι 773 έγιναν από ζώντες δότες και οι 398 από αποβιώσαντες δότες. Με βάση τους αριθμούς αυτούς, περίπου δύο στις τρεις μεταμοσχεύσεις νεφρού που πραγματοποιήθηκαν διαχρονικά στην Κύπρο αφορούσαν μόσχευμα από ζώντα δότη.

Συνολικά, κατά την ίδια περίοδο καταγράφονται 1.108 δότες, εκ των οποίων 773 ζώντες και 335 αποβιώσαντες.

Στο επίκεντρο οι ανταλλαγές νεφρών

Ένα από τα σημεία στα οποία δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα η πανευρωπαϊκή εργασία είναι η επέκταση των εθνικών και διασυνοριακών προγραμμάτων ανταλλαγής νεφρών.

Πρόκειται για μηχανισμό που μπορεί να δώσει διέξοδο όταν ένας άνθρωπος είναι πρόθυμος να δωρίσει νεφρό σε συγκεκριμένο ασθενή, αλλά μεταξύ τους δεν υπάρχει η απαιτούμενη συμβατότητα. Μέσω της αντιστοίχισης με άλλα ζεύγη δοτών και ληπτών μπορούν να δημιουργηθούν αλυσίδες συμβατών μεταμοσχεύσεων.

Σε αυτόν τον τομέα, η Κύπρος διαθέτει ήδη εμπειρία διακρατικής συνεργασίας με το Ισραήλ. Τον Σεπτέμβριο του 2024 πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη μέχρι τότε αλυσίδα χιαστί μεταμοσχεύσεων που είχε γίνει στην Κύπρο, με συνολικά οκτώ μεταμοσχεύσεις, τρεις στην Κύπρο και πέντε στο Ισραήλ.

Η συνεργασία συνεχίστηκε και το 2025, όταν πραγματοποιήθηκε νέα διασταυρούμενη μεταμόσχευση μεταξύ των δύο χωρών, με ανταλλαγή νεφρών από ζώντες δότες.

Τι ζητούν οι επιστήμονες

Η νέα ευρωπαϊκή δημοσίευση θέτει ως προτεραιότητες την εναρμόνιση της αξιολόγησης των δοτών, την επέκταση των εθνικών και διασυνοριακών προγραμμάτων ανταλλαγής νεφρών, την καλύτερη ενημέρωση των υποψήφιων δοτών για τους κινδύνους, τη μακροχρόνια παρακολούθησή τους και την καλύτερη ενοποίηση των ευρωπαϊκών δεδομένων μεταμοσχεύσεων.

Όπως επισημαίνεται στη δημοσίευση, η προστασία των ανθρώπων που προσφέρονται να γίνουν δότες πρέπει να συμβαδίζει με την προσπάθεια περιορισμού των ανισοτήτων στην πρόσβαση των ασθενών στη μεταμόσχευση.

Η έρευνα προέκυψε από πανευρωπαϊκό συμπόσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Μεταμόσχευσης Νεφρού (EKITA) σε συνεργασία με την ομάδα εργασίας DESCARTES της Ευρωπαϊκής Νεφρολογικής Εταιρείας. Η προώθηση της μεταμόσχευσης νεφρού από ζώντα δότη έχει τεθεί από την EKITA ως στρατηγική προτεραιότητα για την περίοδο 2026–2027.

Την ίδια ώρα, η Κύπρος βρίσκεται αυτές τις ημέρες στο ευρωπαϊκό προσκήνιο της δωρεάς οργάνων, καθώς φιλοξενεί την Ευρωπαϊκή Ημέρα Δωρεάς Οργάνων, Ιστών και Κυττάρων 2026, με την κεντρική τελετή να πραγματοποιείται στις 9 Οκτωβρίου στην Πάφο.