Εικόνα καταστροφής στην περιοχή Σταυροβουνίου: Έντονες ρωγματώσεις, καθιζήσεις και κίνδυνος αστάθειας – Έκθεση καταπέλτης της Γεωλογικής Επισκόπησης

Σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και διαρκούς ανησυχίας βρίσκονται οι πατέρες της Ιεράς Μονής Σταυροβουνίου, καθώς η γη που ανήκει στη Μονή και γειτνιάζει άμεσα με λατομική ζώνη στα Πυργά της επαρχίας Λάρνακας, υφίσταται σοβαρές γεωλογικές παραμορφώσεις, ρωγματώσεις και καθιζήσεις.

Ο «Φ» πραγματοποίησε επιτόπια επίσκεψη στην πληγείσα περιοχή, με τη συνοδεία εκπροσώπων της Ιεράς Μονής Σταυροβουνίου. Κατά την επιτόπια επίσκεψη, διαπιστώθηκε ότι τα φαινόμενα γεωλογικής αστάθειας είναι ιδιαίτερα έντονα και παρουσιάζουν σοβαρή επιδείνωση, κυρίως μετά τις τελευταίες έντονες βροχοπτώσεις.

Εντός του χώρου της λατομικής ζώνης, σε σημείο όπου διεξάγονταν εκτεταμένες εργασίες λατόμευσης σε μεγάλο βάθος, με υψομετρική διαφορά που αγγίζει σχεδόν τα 150 μέτρα υπεράνω υφιστάμενου λατομείου, εκδηλώθηκε εκτεταμένη κατολίσθηση πρανών.

Στο ιδιωτικό τεμάχιο της Μονής (αρ. 148, Φ/Σχ 40/57), αλλά και στο μεσολαβούν κρατικό τεμάχιο, καταγράφηκαν εμφανείς επιφανειακές ρωγμές μεγάλου μήκους. Το υψόμετρο στα συγκεκριμένα τεμάχια κυμαίνεται μεταξύ 400-425 μέτρων, ενώ το υψόμετρο στο υφιστάμενο λατομείο κάτω από την κορφή του Κρατικού Δάσου Ευκάλη και το κτήμα της Ιεράς Μονής Σταυροβουνίου φτάνει μέχρι τα 250-275 μέτρα.

Στα υφιστάμενα κτίσματα/υποστατικά της Μονής παρατηρήθηκε τοπική επιφανειακή καθίζηση (κοίλωμα), αστοχία του περιμετρικού πλακόστρωτου, καθώς και διαταραχή της αρχικής θέσης των τοιχίων.

Η Ιερά Μονή Σταυροβουνίου απευθύνει κραυγή αγωνίας ώστε να ληφθούν οριστικά και δραστικά μέτρα προτού η γεωλογική αστάθεια οδηγήσει σε μη αναστρέψιμες καταστροφές ή ανθρώπινα θύματα.

Έξι χρόνια υποσχέσεων – Τι ειπώθηκε στη σύσκεψη του 2020

Τα προβλήματα δεν είναι καινούργια, καθώς οι πρώτες σοβαρές ενδείξεις αστάθειας είχαν τεθεί επί τάπητος πριν από έξι χρόνια.

Σε πρακτικό της σύσκεψης που πραγματοποιήθηκε στις 28 Ιουλίου 2020 στο γραφείο του υπουργού Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, με τη συμμετοχή του Υπουργού, λειτουργών της Διοίκησης, της Υπηρεσίας Μεταλλείων, του Τμήματος Δασών και εκπροσώπων της Ιεράς Μονής Σταυροβουνίου, αναφέρεται ρητά ότι οι ρωγματώσεις προέρχονται από τις δραστηριότητες των λατομείων της περιοχής.

Ο Υπουργός σημειώνεται στα πρακτικά ανέφερε ότι «το λατομείο δεν λειτούργησε με τον ενδεδειγμένο τρόπο» και ότι έγιναν αυστηρές παραστάσεις στην ιδιοκτήτρια εταιρεία. Παράλληλα, δόθηκαν οδηγίες για ανάθεση μελέτης ευστάθειας πρανών.

Τονίστηκε με έμφαση στα πρακτικά ότι «με κανένα τρόπο δεν θα επηρεαστεί το τεμάχιο της Μονής» και ότι πρέπει να προστατευθεί το περιβάλλον.

Έκθεση-καταπέλτης του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης

Παρά τα μέτρα που αποφασίστηκαν και εφαρμόστηκαν κατά το 2020, η νεότερη τεχνική αξιολόγηση και έκθεση αυτοψίας του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης με ημερομηνία 17 Ιουλίου 2026, μετά από επιτόπια επίσκεψη στις 8 Ιουλίου 2026, επιβεβαιώνει ότι η περιοχή ΔΕΝ έχει σταθεροποιηθεί.

Σύμφωνα με τα ευρήματα του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης «η περιοχή φαίνεται να ΜΗΝ έχει ακόμα σταθεροποιηθεί παρά τα μέτρα που εφαρμόστηκαν κατά το έτος 2020… Η περιοχή εξακολουθεί να παρουσιάζει ενδείξεις αστάθειας».

Από την ανάλυση δορυφορικών δεδομένων της ευρωπαϊκής υπηρεσίας European Ground Motion Service (EGMS) προκύπτει αρνητική τιμή, που υποδηλώνει καθοδική μετακίνηση (υποχώρηση/καθίζηση) και εδαφική παραμόρφωση κατά σειρά ετών.

Το υπόβαθρο αποτελείται από εξαλλοιωμένα και αποσαθρωμένα πετρώματα (διάβαση) χαμηλής μηχανικής αντοχής, τα οποία σε συνδυασμό με τις βαθιές εκσκαφές καθιστούν την περιοχή γεωτεχνικά εξαιρετικά ευάλωτη.

Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης στην έκθεσή του εισηγείται άμεσα μέτρα. Συγκεκριμένα, απαιτείται η άμεση εκπόνηση εξειδικευμένης ολιστικής μελέτης διαχείρισης του γεωκινδύνου από εμπειρογνώμονες, πριν από την έναρξη της νέας χειμερινής περιόδου.

Παρεμβάσεις από Μονή Σταυροβουνίου, Δήμο Λευκάρων και Ιερά Σύνοδο

Παράλληλα με τις γεωλογικές διαπιστώσεις, πλήθος εγγράφων και δραματικών εκκλήσεων αποτυπώνουν τη σοβαρότητα της κατάστασης και την διοικητική δραστηριότητα των τελευταίων μηνών.

Ο Δήμαρχος Λευκάρων, Σοφοκλής Σοφοκλέους, με επιστολή του προς τον υπουργό Εσωτερικών Κωνσταντίνο Ιωάννου, ημερομηνίας 6 Απριλίου 2026, θέτει τα σοβαρά και διαρκή προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δημότες από τη λειτουργία του υφιστάμενου λατομείου στο Δημοτικό Διαμέρισμα Κόρνου. Ζητά ενημέρωση για τη νομιμότητα της λειτουργίας και την τήρηση των όρων μίσθωσης, τονίζοντας πως «η υγεία των πολιτών και η προστασία του περιβάλλοντος είναι και πρέπει να είναι η προτεραιότητα όλων μας».

Η Ιερά Μονή Σταυροβουνίου απεύθυνε δραματική επιστολή στον διευθυντή του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως, την 1η Μαΐου 2026, εγείροντας σοβαρό θέμα ασφάλειας και υγείας στη δασική περιοχή. Αποκαλύπτει πρόθεση της εταιρείας να επεκτείνει τη λατομική ζώνη κατά 70 δεκάρια εντός της ζώνης ασφαλείας του στρατοπέδου «Στέλιου Μαυρομάτη», στηλιτεύοντας τη χρήση καθημερινών εκρήξεων δίπλα σε πεδία βολής και ζητώντας την αναθεώρηση όλων των πολεοδομικών αδειών.

Σε απαντητική επιστολή στον Δήμο Λευκάρων ημερομηνίας 5 Αυγούστου 2026, το Υπουργείο Εσωτερικών ενημερώνει για το πλήρες ιστορικό και αποκαλύπτει ότι στις 27 Ιουλίου 2026 η Πολεοδομική Αρχή απέρριψε εκ νέου την αίτηση της εταιρείας για παράταση της πολεοδομικής άδειας. Ταυτόχρονα, επιδόθηκε Ειδοποίηση Επιβολής για άμεσο τερματισμό της λειτουργίας της σκυροθραυστικής μονάδας και επαναφορά του χώρου στην πρότερα κατάστασή του μέχρι τις 31/12/2027, σε συμμόρφωση και με διάταγμα του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λάρνακας ημερ. 23/12/2024, Αγωγή 290/2019.

Η Ιερά Σύνοδος, κατά την τακτική της συνεδρία υπό τον Αρχιεπίσκοπο Γεώργιο, στις 17 Σεπτεμβρίου 2026 μελέτησε επιστολή διαμαρτυρίας των μοναχών της Μονής Σταυροβουνίου και των κατοίκων της περιοχής. Η Σύνοδος υιοθετεί πλήρως τις εύλογες ανησυχίες τους για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και την υγεία των ανθρώπων, κακίζοντας τη μελετώμενη επέκταση του λατομείου και καλεί τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, την Κυβέρνηση και τη Βουλή «να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να σταματήσουν την επέκταση του λατομείου στην περιοχή για προστασία της υγείας των ανθρώπων, αλλά και της σταθερότητας των κτισμάτων της Ιεράς Μονής Σταυροβουνίου και πετρωμάτων της περιοχής».