Ψηφιακά δικαιώματα: Ιδού η διακήρυξη που ετοιμάζει η Βουλή – Τι προβλέπουν τα 45 άρθρα της – Θα ακολουθήσει Εθνικό Σχέδιο Δράσης εντός 12 μηνών (εικόνες)

Τα ψηφιακά δικαιώματα των ανθρώπων επιδιώκει να διασφαλίσει η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, μέσω μιας Διακήρυξης για την κατοχύρωσή τους. Η ανάγκη για τη θέσπιση του εν λόγω νομοθετικού κειμένου, υπογραμμίστηκε στη Βουλή, όπου ανάμεσα σε άλλα αναφέρθηκε πως τα παιδιά έχουν ψηφιακό αποτύπωμα, προτού ακόμη μιλήσουν.

Η Διακήρυξη, η οποία συζητήθηκε στη σημερινή συνεδρία της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και θα επανεξεταστεί σε δύο εβδομάδες, περιλαμβάνει 45 άρθρα, με στόχο την προστασία των πολιτών από κινδύνους που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη, την ψηφιακή παρακολούθηση, τη χρήση προσωπικών δεδομένων και τη λειτουργία διαδικτυακών πλατφορμών.

Η Διακήρυξη συνδέει, μάλιστα, τα δικαιώματα με συγκεκριμένο μηχανισμό εφαρμογής: χαρτογράφηση κενών σε έξι μήνες, Εθνικό Σχέδιο Δράσης και δέσμη μέτρων σε δώδεκα μήνες, δημόσιο μητρώο συστημάτων υψηλού αντικτύπου, εκτιμήσεις αντικτύπου, όρους στις δημόσιες συμβάσεις, συντονισμό των αρμόδιων αρχών και ετήσια δημόσια λογοδοσία προς τη Βουλή. Προβλέπει, επίσης, επανεξέταση ανά τριετία και θεσμικό διάλογο για πιθανή συνταγματική κατοχύρωση, χωρίς να προδικάζει τη μορφή ή το περιεχόμενό της.

Μεταξύ άλλων, η Διακήρυξη, περιλαμβάνει:

1. Δικαίωμα αμφισβήτησης αποφάσεων της τεχνητής νοημοσύνης

Ο πολίτης θα έχει το δικαίωμα να ζητά ανθρώπινη παρέμβαση και ουσιαστική επανεξέταση από αρμόδιο πρόσωπο με επαρκή εξουσία, για μεταβολή αυτοματοποιημένης απόφασης μεγάλης σημασίας και αντίκτυπου.

2. Προστασία παιδιών και κατάλληλο ψηφιακό περιβάλλον  

Προβλέπεται αυξημένη προστασία προσωπικών δεδομένων και μέτρα κατά του εθιστικού σχεδιασμού των πλατφορμών.

Τα παιδιά προστατεύονται αποτελεσματικά από κυβερνοεκφοβισμό, grooming, sextortion, μη συναινετική διάδοση  προσωπικού υλικού, σεξουαλικής ή/και άλλου χαρακτήρα  εκμετάλλευσης και υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, περιλαμβανομένου ρεαλιστικού ή συνθετικού υλικού που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη.

3. Προστασία από deepfakes και ψηφιακή πλαστοπροσωπία

Προβλέπεται επισήμανση συνθετικού περιεχομένου, ταχεία αφαίρεση ή περιορισμός παραπλανητικού υλικού και δυνατότητα αποκατάστασης για θύματα ψηφιακής πλαστοπροσωπίας, με εγγυήσεις για την ενημέρωση και τη σάτιρα.

4. Περιορισμοί στην ψηφιακή παρακολούθηση

Η χρήση λογισμικών κατασκοπείας, η παρακολούθηση επικοινωνιών, η γεωεντόπιση και η βιομετρική επιτήρηση υπόκεινται σε αυστηρές προϋποθέσεις νομιμότητας, αναλογικότητας και ανεξάρτητου ελέγχου.

5. Ψηφιακή δημόσια διοίκηση, ανοικτό κράτος και διαφανείς αλγόριθμοι

Η διοίκηση εφαρμόζει την αρχή της ελάχιστης αναγκαίας συλλογής και αποφεύγει να ζητεί εκ νέου δεδομένα που μπορεί νόμιμα και ασφαλώς να αντλήσει. Προάγει ανοικτά δεδομένα υψηλής ποιότητας, διαφάνεια των συστημάτων που χρησιμοποιεί και πλήρη αιτιολογία κάθε απόφασης που επηρεάζει δικαιώματα.

Η διοίκηση λειτουργεί με διαφάνεια και διατηρεί πρόσβασιμο κεντρικό μητρώο αλγορίθμων,

6. Ψηφιακά δικαίωμα στην εργασία και δικαίωμα στην αποσύνδεση

Προβλέπεται προστασία του χρόνου ανάπαυσης εκτός συμφωνημένου ωραρίου, καθώς και ανθρώπινη εποπτεία σε αποφάσεις πρόσληψης, αξιολόγησης, αμοιβής και απόλυσης που λαμβάνονται με αλγοριθμικά συστήματα.

7. Δικαίωμα έναντι ψηφιακών πλατφορμών

Παρέχονται έγκαιρος και δωρεάν μηχανισμός ένστασης, ανθρώπινη εποπτεία, αμερόληπτη εξέταση και, όπου προβλέπεται, πρόσβαση σε πιστοποιημένη εξωδικαστική επίλυση. Σε κλείσιμο λογαριασμού επιτρέπεται εύλογη ανάκτηση δεδομένων και περιεχομένου, εκτός εάν αυτό προσκρούει σε νόμιμη και αναγκαία απαγόρευση.

8. Διαφάνεια στις πολιτικές διαφημίσεις

Προβλέπεται γνωστοποίηση της χρηματοδότησης, της στόχευσης και της χρήσης αυτοματοποιημένων λογαριασμών ή συνθετικού περιεχομένου στην πολιτική επικοινωνία.

9. Ανθρώπινη κρίση στην υγεία και στις κοινωνικές παροχές

Κρίσιμες ιατρικές και διοικητικές αποφάσεις δεν θα πρέπει να στηρίζονται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένα συστήματα χωρίς νόμιμη βάση και επαρκείς εγγυήσεις.

10. Ανοίγει συζήτηση για συνταγματική κατοχύρωση ψηφιακών δικαιωμάτων

Προβλέπεται θεσμικός διάλογος για να εξεταστεί εάν και με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να κατοχυρωθούν ρητά ψηφιακά δικαιώματα στο Σύνταγμα.

Η Διακήρυξη προβλέπει ότι μέσα σε έξι μήνες η εκτελεστική εξουσία καλείται να υποβάλει χαρτογράφηση του νομικού και θεσμικού πλαισίου για τα ψηφιακά δικαιώματα. Παράλληλα, ότι μέσα σε δώδεκα μήνες καλείται να καταθέσει Εθνικό Σχέδιο Δράσης, με συγκεκριμένα μέτρα προστασίας.

Η Κυπριακή Διακήρυξη πιο διευρυμένη της Ευρωπαϊκής  

Στη διαπίστωση ότι η κυπριακή διακήρυξη είναι πιο διευρυμένη από την Ευρωπαϊκή, επεσήμανε ο καθηγητής του Πανεπιστήμιου Κύπρου και Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA), Αριστοτέλης Κωνσταντινίδης

Ο κ. Κωνσταντινίδης, επαίνεσε την ομάδα για τη διακήρυξη, χαρακτηρίζοντας την ως εξαιρετική και είπε πως περιλαμβάνει «την ανθρώπινη εναλλακτική ως δικαίωμα, το δημόσιο μητρώο αλγορίθμων, το εξαιρετικά σημαντικό άρθρο 41 για τις εκτιμήσεις αντικτύπου».

Πολύ σημαντικό, είπε, ότι προβλέπεται και Εθνικό Σχέδιο Δράσης.

Επιπλέον, η καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου του ΤΕΠΑΚ, Γιάννα Δανίδου, χαιρέτησε τη Διακήρυξη και πρόσθεσε ανάμεσα σε άλλα, πως «ένα παιδί μπορεί να έχει ψηφιακό αποτύπωμα πριν ακόμη ξεκινήσει να μιλά», αναφέρθηκε παράλληλα στην ύπαρξη παιδιών influencer.

Η καθηγήτρια στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, Χάρις Ξιναρή, είπε πως είναι πολύ σημαντικό ότι προβλέπεται πρόνοια για Σχέδιο Δράσης όπως και η σύσταση ενός παρατηρητηρίου.

Αθηνά Μιχαηλίδου: Προτεραιότητα η προστασία των παιδιών

Προτεραιότητα είναι τα παιδιά, η προστασία τους και η ολόπλευρη ανάπτυξη, υπογράμμισε η υπουργός Παιδείας, Αθηνά Μιχαηλίδου.

Αναφέρθηκε, επίσης, στην αξία πολλαπλών γραμματισμών, όπως του ψηφιακού και του αλγοριθμικού. Όπως, επίσης, και της διασφάλισης ακαδημαϊκής ακεραιότητας όπως και της διασφάλισης της κριτικής σκέψης.

Η Υπουργός, επεσήμαινε παράλληλα την ανάγκη ενίσχυσης της ψηφιακής ικανότητας.

Εθνικό Σχέδιο Δράσης εντός 12 μηνών

Σε ιστορική μέρα για τη Βουλή των Αντιπροσώπων, αναφέρθηκε ο πρόεδρος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Χρίστος Χριστοφίδης, επισημαίνοντας ότι το Σώμα καλείται «να συζητήσει με ενιαίο και συγκεκριμένο τρόπο την προστασία των δικαιωμάτων μας εκεί όπου όλο και περισσότερο ζούμε, εργαζόμαστε, μαθαίνουμε, επικοινωνούμε και συναλλασσόμαστε: στο ψηφιακό περιβάλλον».

Η Διακήρυξη που έχουμε ενώπιόν μας, είπε, είναι πολιτική και θεσμική δέσμευση της Βουλής και θεμελιώδης οδικός χάρτης.

«Δεν αντικαθιστά το Σύνταγμα, το ενωσιακό και διεθνές δίκαιο ή την ισχύουσα νομοθεσία, ούτε δημιουργεί από μόνη της νέες κυρώσεις ή αυτοτελείς αγώγιμες αξιώσεις. Η διάκριση αυτή είναι ουσιώδης. Η δύναμή της θα κριθεί από την εφαρμογή της. Μετά την υιοθέτησή της, το κείμενο καλεί την εκτελεστική εξουσία να καταθέσει στη Βουλή, μέσα σε έξι μήνες, χαρτογράφηση του νομικού και θεσμικού πλαισίου και, μέσα σε δώδεκα μήνες, Εθνικό Σχέδιο Δράσης με συγκεκριμένα μέτρα. Η Βουλή οφείλει να παρακολουθεί την πορεία, να ελέγχει την εκτελεστική εξουσία και να προχωρεί στις αναγκαίες νομοθετικές ρυθμίσεις. Η Βουλή μπορεί επίσης να αναλάβει συγκεκριμένες πρωτοβουλίες στη βάση των συνταγματικών μας αρμοδιοτήτων, με προτάσεις νόμου, για να καλύψει κενά στη νομοθεσία στη βάση της Διακήρυξης που εξετάζουμε».