Σχεδόν 600 αναφορές για παρενέργειες φαρμάκων σε δύο χρόνια: Ποια συμπτώματα αναφέρουν οι Κύπριοι – Τι δηλώνει στον «Φ» η διευθύντρια Φαρμακευτικών Υπηρεσιών

Εκατοντάδες αναφορές (σχεδόν 600) για πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων έχουν καταγραφεί στην Κύπρο κατά το 2025 και τους πρώτους δέκα μήνες του 2026, με τους πολίτες να συμμετέχουν πλέον πιο ενεργά στη διαδικασία παρακολούθησης της ασφάλειας των φαρμακευτικών σκευασμάτων.

Γαστρεντερικές διαταραχές, όπως διάρροια και ναυτία, αλλά και ορισμένα συμπτώματα από το νευρικό σύστημα, περιλαμβάνονται στις ανεπιθύμητες ενέργειες που ενδέχεται να εμφανιστούν κατά τη λήψη φαρμάκων.

Σύμφωνα με τη διευθύντρια Φαρμακευτικών Υπηρεσιών, Έλενα Παναγιωτοπούλου, οι περισσότερες αναφορές που καταγράφονται αφορούν μη σοβαρές αντιδράσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν πρέπει να δηλώνονται στις αρμόδιες Αρχές.

Όπως είπε η κ. Παναγιωτοπούλου μιλώντας στον «Φ», «το 2025 καταγράφηκαν 310 αναφορές, ενώ από την 1η Ιανουαρίου 2026 μέχρι τις αρχές Νοεμβρίου υποβλήθηκαν άλλες 275. Συνολικά, πρόκειται για 585 αναφορές, από τις οποίες περίπου το 10% προήλθε από μη επαγγελματίες υγείας, δηλαδή ασθενείς, φροντιστές και πολίτες. Βλέπουμε πως αναφορές δεν γίνονται πλέον μόνο από τους γιατρούς, αλλά έχει αυξηθεί σημαντικά και το ποσοστό των πολιτών που μπαίνουν στη διαδικασία της συμπλήρωσης της “Κίτρινης Κάρτας”», ανέφερε.

Η αύξηση της συμμετοχής των ίδιων των ασθενών ανέφερε, «είναι μία από τις πιο ενθαρρυντικές εξελίξεις των τελευταίων ετών, καθώς η καταγραφή πιθανών παρενεργειών δεν περιορίζεται πλέον στους επαγγελματίες υγείας. Εμείς αυτό θέλουμε. Να είναι ευαισθητοποιημένοι και οι πολίτες και να μας αναφέρουν πιθανές παρενέργειες που προκαλούνται από φάρμακα που λαμβάνουν. Αυτή, άλλωστε, είναι και η έννοια της φαρμακοεπαγρύπνησης».

Η πανδημία έκανε γνωστή την «Κίτρινη Κάρτα»

Η διαδικασία υποβολής αναφορών άρχισε να γίνεται περισσότερο γνωστή στο ευρύ κοινό κατά την περίοδο της πανδημίας, όταν πολίτες ενημερώθηκαν για τη δυνατότητα καταγραφής πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών, μεταξύ άλλων και αλλεργικών αντιδράσεων.

Η κ. Παναγιωτοπούλου εξήγησε ότι η μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών δεν περιορίστηκε στην περίοδο εκείνη, αλλά συνεχίζεται τα τελευταία τρία χρόνια.

«Βλέπουμε αυτή την αύξηση τα τελευταία τρία χρόνια, με τους αριθμούς να αυξάνονται σταθερά. Όχι σε μεγάλο βαθμό, αλλά πλέον φαίνεται ότι μερίδα του πληθυσμού μας γνωρίζει και προχωρεί στη σχετική αναφορά».

Η καταγραφή, ωστόσο, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει επιβεβαιωθεί πως ένα φάρμακο προκάλεσε την ανεπιθύμητη ενέργεια. Πρόκειται για αναφορές πιθανολογούμενων παρενεργειών, οι οποίες αξιολογούνται στο πλαίσιο της φαρμακοεπαγρύπνησης.

Από την Κύπρο στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ)

Κάθε αναφορά που υποβάλλεται στις Φαρμακευτικές Υπηρεσίες εντάσσεται στο ευρωπαϊκό σύστημα παρακολούθησης της ασφάλειας των φαρμάκων.

«Εμείς ως Φαρμακευτικές Υπηρεσίες, όσες αναφορές λάβουμε τις καταθέτουμε στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων. Το ίδιο γίνεται από όλα τα κράτη-μέλη, ώστε να υπάρχει συνολική καταγραφή σε ευρωπαϊκό επίπεδο», ανέφερε η διευθύντρια.

Η συγκέντρωση δεδομένων από όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιτρέπει τον εντοπισμό πιθανών κινδύνων που, ενδεχομένως, δεν είχαν αναγνωριστεί κατά τις κλινικές δοκιμές ενός φαρμάκου.

Αυτό συμβαίνει επειδή, πριν από την αδειοδότησή τους, τα φαρμακευτικά προϊόντα μελετώνται σε συγκεκριμένους πληθυσμούς και υπό ελεγχόμενες συνθήκες. Όμως, όταν κυκλοφορήσουν ευρέως, χρησιμοποιούνται από πολύ περισσότερους ασθενείς, διαφορετικών ηλικιών και με διαφορετικά προβλήματα υγείας, συχνά για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση της ασφάλειας συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια κυκλοφορίας ενός φαρμάκου.

Σύμφωνα με την κ. Παναγιωτοπούλου, οι ανεπιθύμητες ενέργειες που καταγράφονται συνήθως δεν είναι σοβαρές, ωστόσο, αυτό δεν μειώνει τη σημασία της αναφοράς τους. «Πολλές φορές βλέπουμε ότι έρχεται ο ΕΜΑ και αναθεωρεί ενδείξεις ή οδηγίες για πιθανές παρενέργειες. Αυτός είναι ένας τρόπος να είναι και οι γιατροί ενήμεροι όταν αποφασίζουν για τη φαρμακευτική αγωγή ενός ασθενούς, αλλά και οι ίδιοι οι ασθενείς πρέπει να είναι ενημερωμένοι».

Οι πληροφορίες που συγκεντρώνονται μπορούν να οδηγήσουν σε νέες προειδοποιήσεις, τροποποιήσεις στα φύλλα οδηγιών χρήσης, πρόσθετα μέτρα παρακολούθησης ή άλλες παρεμβάσεις για την ασφαλέστερη χρήση ενός φαρμάκου.

Πώς λειτουργεί η «Κίτρινη Κάρτα» και πότε υποβάλλουμε αναφορά

Η «Κίτρινη Κάρτα» είναι το επίσημο σύστημα μέσω του οποίου οι πολίτες και οι επαγγελματίες υγείας μπορούν να ενημερώνουν τις Φαρμακευτικές Υπηρεσίες για πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων.

Δεν χρειάζεται κάποιος να είναι γιατρός ή φαρμακοποιός για να υποβάλει αναφορά. Μπορεί να το κάνει ο ίδιος ο ασθενής, ένας συγγενής ή ο φροντιστής του, όταν παρατηρήσει ένα σύμπτωμα ή μια αντίδραση που υποψιάζεται ότι σχετίζεται με φαρμακευτική αγωγή.

Η αναφορά μπορεί να αφορά ένα φάρμακο που χορηγήθηκε για πρώτη φορά, αλλά και ένα σκεύασμα που χρησιμοποιείται ήδη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι σοβαρές ή ασυνήθιστες αντιδράσεις, οι πιθανές παρενέργειες νέων φαρμάκων και οι αντιδράσεις που ενδέχεται να σχετίζονται με εμβόλια ή θεραπείες κατά την εγκυμοσύνη.

Η διαδικασία γίνεται ηλεκτρονικά, μέσω της ειδικής πλατφόρμας των Φαρμακευτικών Υπηρεσιών. Ο πολίτης καλείται να δώσει πληροφορίες για το φάρμακο που έλαβε, την αντίδραση που παρουσίασε και τις συνθήκες υπό τις οποίες αυτή εκδηλώθηκε. Χρήσιμες είναι πληροφορίες όπως η ονομασία του φαρμάκου, η δοσολογία, το χρονικό διάστημα λήψης του, η ημερομηνία εμφάνισης των συμπτωμάτων και τυχόν άλλα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής.

Το σημαντικό είναι ότι δεν απαιτείται να έχει αποδειχθεί η σχέση του φαρμάκου με την αντίδραση. Η «Κίτρινη Κάρτα» καταγράφει ακριβώς τις πιθανολογούμενες ανεπιθύμητες ενέργειες, ώστε να αξιολογούνται στη συνέχεια από τις αρμόδιες Αρχές.

Μία μεμονωμένη αναφορά δεν αποδεικνύει ότι ένα φάρμακο είναι επικίνδυνο. Όταν, όμως, συγκεντρώνονται πολλές αναφορές με παρόμοια χαρακτηριστικά, μπορεί να προκύψει ένα σήμα ασφάλειας που χρειάζεται περαιτέρω επιστημονική διερεύνηση.

Από αυτή τη διαδικασία μπορεί να προκύψουν αλλαγές στις οδηγίες χρήσης, νέες προειδοποιήσεις προς τους γιατρούς και τους ασθενείς ή πρόσθετα μέτρα περιορισμού συγκεκριμένων κινδύνων.

Οι Φαρμακευτικές Υπηρεσίες τονίζουν ότι η υποβολή αναφοράς δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. Όποιος αντιμετωπίζει πιθανή παρενέργεια πρέπει να επικοινωνεί με τον θεράποντα γιατρό του και να μην προχωρεί αυθαίρετα σε διακοπή ή αλλαγή της θεραπείας του.

Η ηλεκτρονική «Κίτρινη Κάρτα» είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση στην ιστοσελίδα των Φαρμακευτικών Υπηρεσιών στο διαδίκτυο.