Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on GoogleΕκτεταμένο και πολυδιάστατο οργανωσιακό φαινόμενο, με σημαντική έμφυλη και ιεραρχική διάσταση, είναι στην Κύπρο ο εργασιακός εκφοβισμός στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα, με τα περισσότερα θύματα να είναι γυναίκες, όπως ανέδειξε πρόσφατη έρευνα που η Παγκύπρια Συντεχνία Δημοσίων Υπαλλήλων (ΠΑΣΥΔΥ) ανέθεσε στην εμπειρογνώμονα φύλου και πρόεδρο του Ιδρύματος «Υπατία» δρα Άννα Πηλαβάκη, με επιχορήγηση του Εθνικού Μηχανισμού για τα Δικαιώματα της Γυναίκας.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, που η δρ Πηλαβάκη παρουσίασε σε ημερίδα στην έδρα της ΠΑΣΥΔΥ στη Λευκωσία στις 11 Νοεμβρίου 2026 με τίτλο «Η έμφυλη διάσταση του εργασιακού εκφοβισμού στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα», το 62% των 5.148 συμμετεχόντων/ουσών, δήλωσε ότι έχει βιώσει ταπεινωτική, προσβλητική ή εκφοβιστική συμπεριφορά κατά την τελευταία πενταετία. Ανέφερε ότι στην έρευνα συμμετείχαν 3.394 γυναίκες (65,9%), 1.644 άνδρες (32,0%) και 110 άτομα (2,1%) που δήλωσαν άλλο φύλο ή δεν απάντησαν, ενώ η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο 2026, μέσω ανώνυμου ηλεκτρονικού ερωτηματολογίου.
«Η ανάλυση ανά φύλο – τόνισε η δρ Πηλαβάκη – αναδεικνύει σαφή έμφυλη διαφοροποίηση, αφού εμπειρία εργασιακού εκφοβισμού αναφέρει το 64,8% των γυναικών, έναντι του 56,1% των ανδρών. Επομένως, παρότι το φαινόμενο αφορά και τα δύο φύλα σε υψηλά ποσοστά, οι γυναίκες εμφανίζουν μεγαλύτερη έκθεση στον εργασιακό εκφοβισμό». Στη δική του τοποθέτηση με θέμα τη ψυχολογία του φαινομένου, ο Καθηγητής στο Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου δρ Παναγιώτης Σταυρινίδης είπε ότι «είναι μια παθολογία, αλλά και ένα οργανωσιακό πρόβλημα, με την ευθύνη της διοίκησης να είναι καθοριστική». Πρόσθεσε ότι «η σιωπή, η ανοχή, η αδράνεια και η απάθεια, δεν είναι ουδέτερη, αλλά συμβάλλει στην αύξηση των περιστατικών του εργασιακού εκφοβισμού και στη διαιώνιση του προβλήματος».

Την ανησυχία τους για τα αποτελέσματα της έρευνας εξέφρασαν στον χαιρετισμό τους, τόσο ο γενικός γραμματέας της ΠΑΣΥΔΥ Στράτης Ματθαίου, που όπως είπε, «είναι αποκαλυπτικά και οφείλουν να μας προβληματίσουν σοβαρά», όσο και ο υπουργός Εργασίας Μαρίνος Μουσιούττας που αναφέρθηκε στον ειδικό νόμο του 2025, για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της βίας και της παρενόχλησης στον χώρο εργασίας, τόσο τον ιδιωτικό όσο και τον δημόσιο τομέα. Τόνισε ότι «η έρευνα δείχνει ξεκάθαρα ότι ο νόμος από μόνος του, δεν αρκεί» και ότι «είναι απαραίτητες τρεις δράσεις, δηλαδή η σχετική ενημέρωση των εργαζομένων, η λειτουργία μηχανισμών που να εμπνέουν εμπιστοσύνη και η εκπαίδευση των προϊσταμένων, ώστε να γίνουν μέρος της λύσης και όχι του προβλήματος».
Χαιρετισμό στην ημερίδα απηύθυνε και η λειτουργός του Γραφείου της Επιτρόπου Ισότητας των Φύλων Νιόβη Γεωργιάδη που υπογράμμισε ότι «τα ευρήματα της έρευνας, πρέπει να αποτελέσουν αφετηρία για προβληματισμό, διάλογο και για συγκεκριμένες δράσεις από όλους τους αρμόδιους φορείς». Το δεύτερο μέρος της ημερίδας περιλάμβανε συζήτηση που συντόνισε η Αλεξία Παναγιώτου αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων και συν-διευθύνουσα της έδρας UNESCO για την Ισότητα των Φύλων στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Στο πάνελ συμμετείχαν η δρ Άννα Πηλαβάκη, η Νιόβη Γεωργιάδη και ο διευθυντής του Τμήματος Εργασίας Αλέξανδρος Αλεξάνδρου. Την ημερίδα συντόνισε η Μαρία Τουραπή πρόεδρος της Επιτροπής Ισότητας της ΠΑΣΥΔΥ.
Εργασιακό κλίμα, συχνότητα και μορφές
Παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα, η δρ Άννα Πηλαβάκη αναφέρθηκε ιδιαίτερα στα ευρήματα της έρευνας για το εργασιακό κλίμα και την κουλτούρα ανοχής/συγκάλυψης, που καταγράφουν, όπως είπε, «προβληματική εικόνα».Πρόσθεσε τα εξής: «Μόνο το 40,8% συμφωνεί ότι υπάρχει κλίμα επαγγελματικού σεβασμού, ενώ 58% θεωρεί ότι υπάρχει κουλτούρα ανοχής ή συγκάλυψης καταχρηστικών συμπεριφορών.Το δεύτερο εύρημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώςπαραπέμπει σε μια ευρύτερη οργανωσιακή διάσταση του προβλήματος καιόχι αποκλειστικά σε μεμονωμένες συμπεριφορές.Η έμφυλη ανάλυση ενισχύει αυτή την εικόνα. Οι γυναίκες αξιολογούν λιγότερο θετικά το κλίμα επαγγελματικού σεβασμού, με μέσο όρο 3,05 έναντι 3,18 των ανδρών, διαφορά που είναι στατιστικά σημαντική. Παράλληλα, αντιλαμβάνονται εντονότερα την ύπαρξη κουλτούρας ανοχής ή συγκάλυψης, με μέσο όρο 3,62 έναντι 3,43 των ανδρών.Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η σύνδεση με την προσωπική εμπειρία: μεταξύόσων έχουν βιώσει μειωτική συμπεριφορά κατά τους τελευταίους 12 μήνες, η αντίληψη κουλτούρας ανοχής/συγκάλυψης αυξάνεται σε 3,89, έναντι 2,93 μεταξύ όσων δεν έχουν αντίστοιχη εμπειρία».
Σε σχέση με τη συχνότητα και τις μορφές εργασιακού εκφοβισμού, η ερευνήτρια επεσήμανε ότι «ο εργασιακός εκφοβισμός δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα περιστατικά» και πρόσθεσε: «Μεταξύ όσων δήλωσαν ότι τον έχουν βιώσει, το 41% ανέφερε ότι τα περιστατικά συνέβαιναν «μερικές φορές», ενώ συνολικά το 38% τα βίωνε συχνά, πολύ συχνά ή καθημερινά. Πρόκειται, επομένως, για επαναλαμβανόμενη εμπειρία για σημαντικό μέρος των θυμάτων. Ως προς το φύλο, όμως, είναι σημαντικό να καταγραφεί ότι δεν προκύπτει ουσιαστική διαφοροποίηση στη συχνότητα: περίπου το 38% τόσο των γυναικών όσο και των ανδρών αναφέρει συχνή, πολύ συχνή ή καθημερινή εμπειρία. Συνεπώς, οι γυναίκες εμφανίζουν υψηλότερη συνολική έκθεση στον εκφοβισμό, αλλά μεταξύ όσων τον έχουν βιώσει, η συχνότητα των περιστατικών είναι ουσιαστικά ίδια στα δύο φύλα.
Ως προς τις μορφές του εκφοβισμού, κυριαρχούν η υποτίμηση, η ειρωνεία και τα απαξιωτικά σχόλια (81%), ενώ ακολουθούν ο αποκλεισμός από πληροφορίες ή διαδικασίες (48%) και ο υπερβολικός ή επιλεκτικός έλεγχος (46%). Οι βασικές μορφές είναι σε μεγάλο βαθμό κοινές στα δύο φύλα. Ωστόσο, οι γυναίκες αναφέρουν συχνότερα υποτίμηση, ειρωνεία ή απαξιωτικά σχόλια (83% έναντι 79%), ενώ οι άνδρες εμφανίζουν μεγαλύτερο ποσοστό στις αδικαιολόγητες πειθαρχικές απειλές ή έρευνες (38% έναντι 28%)».

Φύλο και θέση του θύτη
«Ως προς το φύλο του θύτη, η εικόνα είναι σύνθετη» ανέφερε η δρ Πηλαβάκη και συνέχισε: «Συνολικά 36,0% αναφέρει θύτες και από τα δύο φύλα, το 33,9% γυναίκα θύτη και το 27,3% άνδρα θύτη. Η έμφυλη ανάλυση αναδεικνύει ενδιαφέρουσα διαφοροποίηση: οι άνδρες αναφέρουν συχνότερα άνδρα θύτη (38%), ενώ οι γυναίκες συχνότερα γυναίκα θύτη (38%). Συνεπώς ο εργασιακός εκφοβισμός δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε ένα φύλο θύτη. Ιδιαίτερα ισχυρή, είναι η ιεραρχική διάσταση του φαινομένου. Συνολικά το 64% αναφέρει ως θύτη, ανώτερο/η ιεραρχικά και το 49% τον/την άμεσο/η προϊστάμενο/η. Η διάσταση αυτή διαφοροποιείται και κατά φύλο: το 70% των ανδρών έναντι του 61% των γυναικών, αναφέρει ανώτερο/η ιεραρχικά. Ωστόσο ο εκφοβισμός δεν περιορίζεται στις κάθετες εργασιακές σχέσεις. Το 33,1% αναφέρει ως θύτη συνάδελφο της ίδιας βαθμίδας και το 11,6% υφιστάμενο/η. Μάλιστα οι γυναίκες αναφέρουν συχνότερα εκφοβισμό από συνάδελφο ίδιας βαθμίδας, 36% έναντι 26% των ανδρών».
Μάταιη η καταγγελία ή η αναφορά για το 52% …μη αναφορά περιστατικών για μεγάλο ποσοστό
Η μη αναφορά των περιστατικών, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της έρευνας, σύμφωνα με τη δρα Πηλαβάκη.Είπε ότι «το 52% όσων βίωσαν εργασιακό εκφοβισμό, δεν ανέφερε καθόλου το περιστατικό, το 38% προχώρησε σε ανεπίσημη αναφορά και μόλις το 10% σε επίσημη. Καταγράφεται επομένως ένα πολύ μεγάλο χάσμα μεταξύ της εμπειρίας του εκφοβισμού και της επίσημης καταγγελίας.
Η ανάλυση ανά φύλο, δείχνει διαφορετικά πρότυπα αναφοράς. Οι γυναίκες καταφεύγουν συχνότερα σε ανεπίσημη αναφορά, το 41% έναντι του 33% των ανδρών, ενώ οι άνδρες εμφανίζουν υψηλότερο ποσοστό μη αναφοράς, το 57% έναντι του 49% των γυναικών. Ωστόσο στην επίσημη αναφορά, δεν υπάρχει έμφυλη διαφοροποίηση: μόλις το 10% τόσο των γυναικών, όσο και των ανδρών προχωρεί σε επίσημη καταγγελία. Ιδιαίτερα σημαντική είναι εδώ και η ιεραρχική διάσταση: το 68% θεωρεί ότι η ιεραρχική σχέση αποτελεί εμπόδιο στην αντίδραση ή την αναφορά του περιστατικού. Το εύρημα αυτό αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι το 64% αναφέρει ως θύτη ανώτερο/η ιεραρχικά. Συνεπώς, ενώ γυναίκες και άνδρες διαφοροποιούνται ως προς την ανεπίσημη αναφορά και τη μη αναφορά, συγκλίνουν σε ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό σημείο: η επίσημη καταγγελία παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη και στα δύο φύλα».
Οι λόγοι μη αναφοράς, αναδεικνύουν κυρίως έλλειμμα εμπιστοσύνης και αίσθημα αναποτελεσματικότητας των διαδικασιών. Ο σημαντικότερος λόγος είναι η πεποίθηση ότι η αναφορά θα ήταν «μάταιη» (52%), ενώ το 47% αναφέρει έλλειψη εμπιστοσύνης στους μηχανισμούς και το 36% φόβο αντιποίνων. Η ιεραρχική εξάρτηση αναφέρεται από 15%. Η ανάλυση ανά φύλο, δείχνει ότι οι γυναίκες δηλώνουν συχνότερα ότι θεωρούν την αναφορά μάταιη, το 54% έναντι του 47% των ανδρών. Αντίθετα, οι άνδρες αναφέρουν συχνότερα έλλειψη εμπιστοσύνης στους μηχανισμούς, το 51% έναντι του 45% των γυναικών, καθώς και φόβο αντιποίνων, το 40% έναντι του 34%. Στην ιεραρχική εξάρτηση, δεν παρατηρείται ουσιαστική έμφυλη διαφοροποίηση (15% άνδρες – 14% γυναίκες). Τα ευρήματα δείχνουν, επομένως, ότι η μη αναφορά, δεν έχει την ίδια ακριβώς αιτιολογία στα δύο φύλα: στις γυναίκες προβάλλει εντονότερα η αίσθηση ματαιότητας της αναφοράς, ενώ στους άνδρες η δυσπιστία προς τους μηχανισμούς και ο φόβος αντιποίνων».
Διπλό πρόβλημα για μηχανισμούς αντιμετώπισης
«Η εικόνα ως προς τους μηχανισμούς αντιμετώπισης του εργασιακού εκφοβισμού, είναι ιδιαίτερα προβληματική», επεσήμανε η ερευνήτρια και πρόσθεσε: «Μόλις το 14% θεωρεί ότι υπάρχουν μηχανισμοί αντιμετώπισης, ενώ το 49% θεωρεί ότι δεν υπάρχουν και το 37% δεν γνωρίζει. Συνολικά το 86% είτε θεωρεί ότι δεν υπάρχουν, είτε αγνοεί την ύπαρξή τους. Η έμφυλη ανάλυση δείχνει ότι η γνώση, ή αντίληψη ύπαρξης μηχανισμών, είναι χαμηλή και στα δύο φύλα, αλλά ακόμη χαμηλότερη στις γυναίκες: το 12% των γυναικών έναντι του 17% των ανδρών, θεωρεί ότι υπάρχουν μηχανισμοί. Αντίστοιχα, το 50% των γυναικών έναντι του 47% των ανδρών, θεωρεί ότι δεν υπάρχουν. Εξίσου προβληματική είναι η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους. Μόλις 10% θεωρεί τους μηχανισμούς αποτελεσματικούς, το 48% αποτελεσματικούς μόνο εν μέρει, το 23% μη αποτελεσματικούς, ενώ το 18% δεν γνωρίζει. Συνεπώς, το πρόβλημα είναι διπλό: οι εργαζόμενοι/ες, είτε δεν γνωρίζουν, ή δεν αναγνωρίζουν την ύπαρξη μηχανισμών αντιμετώπισης και παράλληλα, καταγράφεται πολύ περιορισμένη αντίληψη πλήρους αποτελεσματικότητάς τους».

Τα καλά και τα κακά νέα… και η τεκμηρίωση του προβλήματος
Οι δράστες βγάζουν απωθημένα τους πάνω στους πιο ευάλωτους συναδέλφους
Ο καθηγητής Παναγιώτης Σταυρινίδης αναφέρθηκε αρχικά στη «θετική και αισιόδοξη» διάσταση του ζητήματος. «Η δική μου επιστημονική ενασχόληση με το ζήτημα αυτό εδώ και δύο δεκαετίες – είπε – δείχνει ότι οι χώροι εργασίας, είναι χώροι φιλίας και συνεργασίας όπου οι άνθρωποι γνωρίζονται μεταξύ τους, μοιράζονται εμπειρίες, ενίοτε ερωτεύονται, πολλές φορές δημιουργούν σχέσεις, οι οποίες υπερβαίνουν τα στενά όρια των εργασιακών υποχρεώσεων». Πρόσθεσε ότι «…τα κακά νέα, είναι ότι το πρόβλημα του εκφοβισμού στην εργασία είναι υπαρκτό και αυτό το τεκμηριώνει η επιστημονική δουλειά». Ο δρ Σταυρινίδης μίλησε μεταξύ άλλων για τους τρόπους εκδήλωσης του εργασιακού εκφοβισμού. Όπως είπε, ο άμεσος εκφοβισμός εκδηλώνεται «με απειλές, προσβολές, εξευτελισμό, μείωση της προσωπικότητας, κοινωνική απομόνωση και αποκλεισμό και ανάθεση ταπεινωτικών καθηκόντων. Ο έμμεσος εκδηλώνεται με διασπορά φημών ή/και μετάδοση ψεμάτων για το θύμα».

Μιλώντας για τη ψυχολογία των εκφοβιστικών συμπεριφορών, είπε ότι «προϋποθέτει ανισορροπία ισχύος στον εργασιακό χώρο, που δεν πηγάζει κατ’ ανάγκη από τη θεσμική ιδιότητα ενός ανώτερου ιεραρχικά, προς ένα κατώτερο ιεραρχικά εργαζόμενο. Μπορεί να πηγάζει από την αίσθηση ψυχολογικής ισχύος ατόμων που μπορεί και να βρίσκονται θεσμικά χαμηλότερα στην εργασία. Το δεύτερο στοιχείο για τη ψυχολογία των εκφοβιστικών συμπεριφορών, προϋποθέτει συστηματικότητα, δεδομένου ότι όταν ξεκινήσει ο εκφοβισμός ενάντια σε ένα εργαζόμενο, συνήθως συνεχίζεται με μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση και κλιμακώνεται όσο περνά ο χρόνος. Το τρίτο στοιχείο, είναι η πρόθεση, καθώς ο εκφοβισμός δεν συμβαίνει περιστασιακά ή συγκυριακά, αλλά είναι κάτι που συνειδητά ο δράστης σχεδιάζει, υλοποιεί, παρατηρεί, αναθεωρεί και επαναλαμβάνει, καθώς περνά ο χρόνος». Αναφερόμενος στο ψυχολογικό προφίλ των δραστών, ο καθηγητής Σταυρινίδης μίλησε για το στοιχείο του ναρκισσισμού, την ανάγκη κυριαρχίας («ξέρεις ποιος είμ’ εγώ;»), την πεποίθηση ότι φταίνε όλοι οι άλλοι γύρω τους, εκτός από τους ίδιους». Είπε επίσης ότι «αν συμβεί κάτι άσχημο, οι δράστες βγάζουν απωθημένα τους πάνω στους πιο ευάλωτους συναδέλφους, αφού συνήθως έχουν χαμηλή ενσυναίσθηση, που δεν τους επιτρέπει να νιώσουν ή να σκεφτούν ότι οι πράξεις τους μπορεί να πληγώνουν τα συναισθήματα των άλλων».
Ανάγκη για προστασία και ανάληψη δράσης
«Η οργάνωσή μας ανέλαβε την πρωτοβουλία διεξαγωγής αυτής της παγκύπριας έρευνας και η παρουσίαση των αποτελεσμάτων αποτελεί μια ευκαιρία ουσιαστικού προβληματισμού, συλλογικής ευθύνης και, κυρίως, ανάληψης δράσης», είπε μεταξύ άλλων στον χαιρετισμό του ο γενικός γραμματέας της ΠΑΣΥΔΥ Στράτης Ματθαίου. Πρόσθεσε ότι «η ΠΑΣΥΔΥ θεωρεί ότι τα αποτελέσματα της έρευνας, πρέπει να αποτελέσουν την αφετηρία ενός ουσιαστικού και θεσμοθετημένου διαλόγου με την Πολιτεία και τις αρμόδιες αρχές, με στόχο τη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου πρόληψης και αντιμετώπισης του εργασιακού εκφοβισμού. Στο πλαίσιο αυτό, θεωρούμε αναγκαία τη δημιουργία ή ουσιαστική ενίσχυση ανεξάρτητων, αξιόπιστων και προσβάσιμων μηχανισμών υποβολής και διερεύνησης καταγγελιών, την αποτελεσματική προστασία των εργαζομένων που προχωρούν σε καταγγελίες από οποιαδήποτε μορφή αντιποίνων ή δυσμενούς μεταχείρισης, τη θέσπιση σαφών διαδικασιών, με εγγυήσεις εμπιστευτικότητας, αντικειμενικότητας και έγκαιρης διερεύνησης, τη συστηματική εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση των προϊσταμένων και όλων των εργαζομένων, με ιδιαίτερη έμφαση στην έμφυλη διάσταση του φαινομένου και την ενίσχυση της λογοδοσίας και την εμπέδωση μιας διοικητικής κουλτούρας μηδενικής ανοχής, απέναντι σε εκφοβιστικές και απαξιωτικές συμπεριφορές. Πάνω από όλα, όμως, χρειάζεται να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των εργαζομένων ότι, όταν αποφασίσουν να μιλήσουν, θα ακουστούν, θα αντιμετωπιστούν με σοβαρότητα και θα τύχουν της προστασίας που δικαιούνται».

Στον δικό της χαιρετισμό η λειτουργός του Γραφείου της Επιτρόπου Ισότητας των Φύλων Νιόβη Γεωργιάδη τόνισε ότι «ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλούν τα ευρήματα που αφορούν τη μη αναφορά περιστατικών εκφοβισμού, την έλλειψη εμπιστοσύνης στους διαθέσιμους μηχανισμούς αντιμετώπισης, αλλά και την άγνοια για το πού και πώς μπορεί κάποιος να αναζητήσει υποστήριξη. Η βία, η παρενόχληση και οι εκφοβιστικές συμπεριφορές – συνέχισε – δεν μπορούν να γίνονται ανεκτές από κανέναν εργοδότη, είτε του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα. Ο εργοδότης, στη συγκεκριμένη περίπτωση, το δημόσιο, οφείλει να προωθεί κουλτούρα μηδενικής ανοχής σε εκφοβιστικές και παρενοχλητικές συμπεριφορές και σε κάθε μορφή βίας».
Σημειώνεται καταληκτικά, η διαβεβαίωση που έδωσε στον χαιρετισμό του ο υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Μαρίνος Μουσιούττας, ότι «θα μελετήσουμε με προσοχή τα συμπεράσματα της έρευνας και σας καλώ να συνεργαστούμε, το Υπουργείο, η ΠΑΣΥΔΥ και οι αρμόδιες υπηρεσίες, για να γίνει ο νόμος για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της βίας και της παρενόχλησης στον χώρο εργασίας, καθημερινή πρακτική σε κάθε υπηρεσία».