Ένα ιστορικό φάντασμα ξανά στο επίκεντρο της σύγκρουσης: Ο «Φ» στο άλλοτε διεθνές αεροδρόμιο της Ιερουσαλήμ 

Στις παλιές φωτογραφίες, πριν από πέντε, έξι, επτά δεκαετίες, όλα φαίνονται μεγαλύτερα. Πράγματα που δεν έχουμε δει από κοντά, κτήρια ειδικά, όταν τα βλέπουμε για πρώτη φορά μοιάζουν μικρότερα στην πραγματικότητα – κι αυτό εξηγείται με διάφορους τρόπους, λιγότερο εντυπωσιακούς από τη διαπίστωση οι οποίοι έχουν να κάνουν με τους φακούς της τότε εποχής.

Το κτίριο που αντικρίζω έχει ένα πρόσθετο πρόβλημα: πέρα από μερικά κι αυτά σπασμένα, δεν έχει πια παράθυρα, ούτε πόρτες, είναι σε κάποια σημεία σφραγισμένο λόγω επικινδυνότητας, είναι γενικά μια θλιβερή αποτύπωση αυτού που κάποτε υπήρξε. Με τα κοράκια να πετούν από πάνω συνεχώς σαν να θέλουν να υπενθυμίσουν στον επισκέπτη πως ό,τι ήταν εδώ έχει πια πεθάνει αλλά και πως, όπως και με τα ίδια, αυτά τα πανέξυπνα πουλιά, η άσχημη πρώτη εντύπωση είναι παραπλανητική. Γιατί, το μέρος αυτό έχει να εξιστορήσει φορές στιγμές που είχε ζήσει.

Χρόνια ήθελα να το επισκεφθώ, θεωρούσα όμως ότι δεν μπορούσα και όταν η επικαιρότητα το επέβαλε, αργότερα το γιατί, αποφάσισα να ζητήσω την άδεια και να μπω σε ένα από τα πιο ευαίσθητα και πολυτάραχα σημεία επαφής της Δυτικής Όχθης – Ιουδαία και Σαμάρια όπως την αποκαλούν οι Ισραηλινοί, με την ιστορική της ονομασία – με το Ισραήλ. Οι δημοσιογράφοι την ξέρουμε καλά γιατί, ειδικά οι ξένοι, περνάμε πηγαίνοντας στη Ραμάλα η οποία είναι λίγο πιο πάνω. H απάντηση που έλαβα ήταν πως, είναι περιοχή ασφαλείας, ο χώρος είναι κλειστός αλλά το καθεστώς είναι ασαφές και συνεπώς, άδεια δεν μπορεί ούτε να δοθεί, ούτε όμως και να εξεταστεί το αίτημα. 

Έτσι, βρήκα τρόπο και μπήκα μέσα με τη βοήθεια ενός Άραβα ταξιτζή και να ‘μαι εδώ. Στην περιοχή του Αταρότ κατά τους Ισραηλινούς, Καλάντια κατά τους Άραβες, να αντικρίζω το πάλαι ποτέ Διεθνές Αεροδρόμιο της Ιερουσαλήμ (JRS). Για την καταγραφή η ασφάλεια ήρθε έδειξα την ισραηλινή ταυτότητα της δουλειάς, εξήγησα τι ήθελα να κάνω, εισέπραξα ένα άτσαλα συγκεκαλυμμένο βλέμμα που έλεγε ότι δεν είμαι στα καλά μου και όταν κατάλαβαν ότι το «διάβασα», μια προειδοποίηση ότι το κτίριο είναι επικίνδυνο και πως αν επέμενα, θα έμπαινα επί ιδίω κινδύνω. Δεν θα παραδεχόμουν ποτέ ότι ο προειδοποιητικός τόνος με έσπρωξε ακόμη περισσότερο, όμως, δεν υπήρχε περίπτωση να μην μπω. Ειδικά όταν είχα φτάσει.

Οι μεγάλες στιγμές

Ένα σκουριασμένο μεταλλικό κουφάρι, πνιγμένο στη σκόνη είναι το μόνο που έχει απομείνει να θυμίζει τι ήταν κάποτε το μικρό σχετικά δωμάτιο στο οποίο στέκομαι. Κλείνω τα μάτια, ανασύρω από τη μνήμη τις λιγοστές φωτογραφίες που υπάρχουν πια μαζί με την αρκετή έρευνα που είχα κάνει και σκέφτομαι πως ακριβώς εδώ μπορεί να στάθηκε η Κάθριν Χέπμπορν περιμένοντας τις βαλίτσες της αφού αυτό το κουφάρι ήταν τότε ο ιμάντας αποσκευών. 

Το κτήριο κτίστηκε από τους Βρετανούς το 1924, την περίοδο της Εντολής. Μέχρι τον πόλεμο του 1948 χρησιμοποιήθηκε από διάφορες αεροπορικές εταιρείες, ξένες βέβαια εκτός από την Palestine Airways η οποία όμως ήταν εβραϊκή εταιρεία, ιδρυμένη το 1934 από τον Πίνχας Ρούτενμπεργκ, και πραγματοποιούσε πτήσεις προς την Κύπρο και τις υπόλοιπες αποικίες ως επί το πλείστον της περιοχής.

Μετά ήρθε ο Πόλεμος του 1948. Η Ιορδανία κατέλαβε και προσάρτησε τη Δυτική Όχθη μαζί με την ανατολική Ιερουσαλήμ. Με την νέα εποχή που είχε αρχίσει στις αερομεταφορές το αεροδρόμιο γνώρισε άνθιση αφού το Αμμάν ήθελε να κρατήσει τις περιοχές. Ενδεικτικό ήταν και το γεγονός ότι αθόρυβα οι όποιες αναφορές σε Παλαιστίνη είχαν αφαιρεθεί αθόρυβα από τα επίσημα ιορδανικά έγγραφα. Η «άλλη όχθη» του Ιορδάνη θα παρουσιαζόταν πλέον ως τμήμα του βασιλείου.

 Βασιλείς και ηγέτες

Το αεροδρόμιο του Αμμάν απείχε μόλις 76 χιλιόμετρα από το JRS, όμως ο Βασιλιάς Χουσεΐν, ο οποίος το χρησιμοποιούσε και για να πετά ο ίδιος αεροπλάνα του Στέμματος, υποδεχόταν συχνά επισήμους στο αεροδρόμιο της Ιερουσαλήμ για λόγους ευνόητους. Στην ανατολική πτέρυγα του κτιρίου, η οποία έχει πια σφραγιστεί υπήρχε ένα πολυτελές δωμάτιο επισήμων στο οποίο ο τότε μονάρχης υποδεχόταν τους επίσημους, με βαρύ ντεκόρ και λουλακί βελουδένια καθίσματα. Εδώ είχε καθίσει και ο Σάχης της Περσίας, ο πρώην γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Νταγκ Χάμαρσκελντ και άλλοι. Εδώ θα είχε καθίσει και ο Πάπας Παύλος ΣΤ΄ το 1964, όμως το παπικό αεροπλάνο της Alitalia, ένα Douglas DC-8, ήταν πολύ βαρύ αλλά και μεγάλο για το δίαυλο και έτσι προσγειώθηκε στο Αμμάν.

Την επομένη της καθόδου του Ποντίφικα, έφτασε εδώ από τη Ρόδο με ιδιωτικό αεροπλάνο που είχε διαθέσει ο Αριστοτέλης Ωνάσης ο Οικομενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας συνοδεία ελληνορθόδοξων Αρχιεπισκόπων από πολλές χώρες προκειμένου να συναντήσει το Πάπα Παύλο τον ΣΤ’, η πρώτη συνάντηση των του είδους από το 1054 και το σχίσμα των Εκκλησιών. Τον υποδέχθηκαν ο βασιλιάς Χουσεΐν και ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Βενέδικτος Α΄

Κάθε κομμάτι αυτού του χώρου μοιάζει με αποτύπωμα μιας εποχής. Για παράδειγμα στη χαρακτηριστικότερη – πλην της προσόψεως με το επιτοίχιο ρολόι που δεν υπάρχει πια – εικόνα του, αυτήν της ελικοειδούς σκάλας που οδηγεί στην άλλοτε καφετέρια και μπαλκόνια της υποδοχής και του αποχαιρετισμού, ανέβηκαν ο Πίτερ Ο’ Τουλ, ο Ομάρ Σαρίφ, ο Άντονι Κουίν και ο Άλεκ Γκίνες, όταν η παραγωγή του «Λόρενς της Αραβίας» βρισκόταν στην Ιορδανία, προτού μεγάλο μέρος των γυρισμάτων μεταφερθεί στην Ισπανία και στο Μαρόκο ανωτέρα βία και λόγω τροφικών δηλητηριάσεων των συνεργείων στην έρημο της Άκαμπα. 

  Οι έξι ημέρες

Όταν οι Άραβες προκάλεσαν και έχασαν τον Πόλεμο του 1967, των Έξι Ημερών, το αεροδρόμιο όπως και η Δυτική Όχθη πέρασαν στα χέρια του Ισραήλ το οποίο επεχείρησε να διατηρήσει το διεθνή ρόλο του JRS χωρίς επιτυχία. Κανείς δεν ήθελε να εμπλακεί στο ζήτημα της ανατολικής Ιερουσαλήμ. Έτσι το αεροδρόμιο εξυπηρετούσε πτήσεις εσωτερικού, ώσπου έκλεισε οριστικά κατά τη Δεύτερη Ιντιφάντα. Η τρομοκρατία, η θέση του αεροδρομίου και η απλή πραγματικότητα καθιστούσαν πλέον τη λειτουργία του παράλογη. Η πιο αξιοσημείωτη του ίσως στιγμή ήταν όταν ο Μεναχέμ Μπεγκίν, έχοντας ουσιαστικά συμφωνήσει με τον Ανουάρ Σαντάτ της ειρήνευση ανάμεσα στις δύο χώρες επέστρεψε στο Ισραήλ από το αεροδρόμιο αυτό.  

Περνώ αρκετή ώρα μπαινοβγαίνοντας με προσοχή σε όλα τα προσβάσιμα σημεία του κτιρίου και σκέφτομαι πως το αεροδρόμιο αυτό είναι όντως μια μικρογραφία της ιστορίας του Μεσανατολικού. Ούτε για μια μέρα από τότε που φτιάχτηκε δεν μπόρεσε να αποφύγει τη μοίρα της και την πολιτική ακόμα και όταν είχε πια ξεχαστεί.

Νέα σύγκρουση

Στις 5 περασμένου Ιουλίου ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ανακοίνωσε ότι, μετά τη συντήρηση του παλιού τερματικού σταθμού, θα δημιουργηθεί εδώ το «Κέντρο Κληρονομιάς Αταρότ». Σύμφωνα με την ισραηλινή πλευρά, το μουσείο θα διασώσει την ιστορία του αεροδρομίου και του παλιού εβραϊκού αγροτικού οικισμού Αταρότ. Θα είναι επίσης αφιερωμένο στην Επιχείρηση Εντέμπε και ιδιαίτερα στον Γιόνι Νετανιάχου, αδελφό του σημερινού πρωθυπουργού ο οποίος σκοτώθηκε κατά την επιχείρηση διάσωσης των ομήρων.

Οι Παλαιστίνιοι κατηγορούν το Ισραήλ ότι επιχειρεί να οικειοποιηθεί την αραβική ιστορία της Καλάντια και να παγιώσει την κυριαρχία του στην ανατολική Ιερουσαλήμ. Βλέπουν ακόμη το κέντρο ως προπομπό της επαναφοράς ενός παλαιότερου σχεδίου για την οικοδόμηση περίπου 9.000 κατοικιών στην έκταση του αεροδρομίου. 

Επιστρέφω στον παλιό ιμάντα σχεδόν μηχανικά. Δεν περιστρέφεται εδώ και δεκαετίες. Δεν μεταφέρει αποσκευές, δεν υπάρχουν επιβάτες να περιμένουν γύρω του και κανένας πίνακας δεν αναγγέλλει την επόμενη άφιξη. Ούτε και πρόκειται ποτέ ξανά.

Κι όμως, αυτός ο ιμάντας λειτουργεί με έναν τρόπο τραγικό, τόσο όσο και η ιστορία. Πάνω σ’ αυτόν εξακολουθεί να περιστρέφεται ολόκληρη η σύγκρουση για την Ιερουσαλήμ: οι δύο ονομασίες, οι δύο ιστορικές αφηγήσεις, οι δύο διεκδικήσεις για το ίδιο κομμάτι γης. 

Το αεροδρόμιο έκλεισε. Η ιστορία του, όχι.