Η διπλή ατζέντα του Έρχιουρμαν στο Κυπριακό – Πώς κρύβει την επιδίωξη αναγνώρισης πίσω από τα ΜΟΕ

Υπήρχε μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα πριν από το τελευταίο τετ-α-τετ Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν, που οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι θα ήταν μια τυπική συνάντηση που θα κρατούσε καμιά ώρα. Ωστόσο κάθισαν για ένα τρίωρο και άνοιξαν όλη τη βεντάλια των θεμάτων που έχει καθένας στη δική του ατζέντα. Όσα βάζει στο τραπέζι ο κατοχικός ηγέτης, αλλά και όσα κάνει χρησιμοποιώντας προσχηματικά τη συμφωνία για τα ΜΟΕ, καταδεικνύουν τις προθέσεις του, που δεν είναι άλλες από το να πετύχει αναγνώριση από την πίσω πόρτα.

Οι επόμενες κινήσεις και η επανεμφάνιση της Μαρίας Άνχελα Ολγκίν θα καταδείξουν ποιες είναι οι προοπτικές της και κατά πόσο μπορεί να υπάρξουν, έστω και ελάχιστα, κάποια παραδοτέα μέχρι και το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου, όταν ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης και όλοι οι εμπλεκόμενοι στο Κυπριακό θα βρεθούν στη Νέα Υόρκη και θα έχουν συναντήσεις με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

Την ίδια ώρα, ο παράγοντας Τουρκία, που είναι και ο καθοριστικός για να αποφασίσει ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών να ανακοινώσει επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων, κρατά τον εαυτό του εκτός του Κυπριακού κάδρου και ρίχνει το βάρος του προς την κατεύθυνση δημιουργίας νέων τετελεσμένων επί του εδάφους.

Τα ΜΟΕ του ΟΗΕ και η ατζέντα του Έρχιουρμαν

Ο κατοχικός ηγέτης, σε αντίθεση με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη, μετά τη συνάντηση επέλεξε να εκφράσει την άποψή του μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και όχι μέσα από τα μέσα ενημέρωσης. Από τη γραπτή δήλωση του Τουφάν Έρχιουρμαν είναι εμφανές ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά προωθεί δύο χωριστές ατζέντες: μία με τα θέματα που προκύπτουν από τις συναντήσεις με τον Γενικό Γραμματέα και μία δεύτερη με τα ζητήματα που επιδιώκουν την αναγνώριση των θεσμών του ψευδοκράτους ή τα συνεπακόλουθα της κατοχής.

• Από τη μια πλευρά υπάρχουν τα θέματα που προκύπτουν τόσο από την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο όσο και από τις προηγούμενες συναντήσεις σε φόρματ 5+1 που έγιναν το 2025 στη Γενεύη και τη Νέα Υόρκη. Πρόκειται για τα θέματα των νέων σημείων διέλευσης και της αποναρκοθέτησης.
• Από την άλλη πλευρά, ανοίγει την ομπρέλα των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης για να συμπεριλάβει: δικαιώματα ιθαγένειας για παιδιά που γεννιούνται από μεικτούς γάμους, θέματα αθλητισμού και σύσταση κοινών μηχανισμών σε τομείς καταπολέμησης της παράτυπης μετανάστευσης και των φυσικών καταστροφών.

Στην πρώτη ατζέντα, δηλαδή στα θέματα που προκύπτουν και από τις συζητήσεις με τα Ηνωμένα Έθνη, περιλαμβάνονται ζητήματα που στοχεύουν στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δύο κοινότητες και κινούνται στη λογική της αμοιβαιότητας.

Στη δεύτερη ατζέντα όμως, ο Τουφάν Έρχιουρμαν έρχεται επί της ουσίας να αντιγράψει όσα έθετε ο προκάτοχός του Ερσίν Τατάρ και παράλληλα να πλασάρει κάποια επιπρόσθετα, παραμένοντας πάντα στην ίδια λογική. Τα ζητήματα αυτά που εγείρει ο κατοχικός ηγέτης αφορούν μονομερή αιτήματα της τουρκοκυπριακής πλευράς, αλλά υπηρετούν και την προσπάθεια αναγνώρισης θεσμών του ψευδοκράτους.

Τι κρύβουν τα αιτήματα

Όταν δει κανείς εξ αποστάσεως τα ζητήματα που εγείρει η τουρκοκυπριακή πλευρά, αυτά μπορούν κάλλιστα να κρυφτούν πίσω από έναν τίτλο «Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης». Ωστόσο, κάτω από κάθε θέμα υπάρχει και το αλλότριο κίνητρο των πραγματικών βλέψεων που έχουν είτε ο Έρχιουρμαν σήμερα είτε οι προηγούμενοι κατοχικοί ηγέτες, είτε η ίδια η Τουρκία.

Η σύσταση κοινών μηχανισμών για την καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης και των φυσικών καταστροφών: Αν και η τουρκοκυπριακή πλευρά επιχείρησε να παρουσιάσει τη σύσταση αυτών των μηχανισμών ως κάτι αντίστοιχο με τη δικοινοτική επιτροπή για την καταπολέμηση του εγκλήματος, στην πράξη δεν επιδιώκει κάτι τέτοιο. Στην περίπτωση αυτών των μηχανισμών δεν πρόκειται απλώς για ανταλλαγή πληροφοριών, αλλά θα απαιτείται συνεργασία σε θεσμικό επίπεδο, δηλαδή ανάμεσα στις υπηρεσίες της Κυπριακής Δημοκρατίας και τα όργανα που έχει συστήσει το κατοχικό καθεστώς.

Για παράδειγμα, σε έναν μηχανισμό για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών εξυπακούεται ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες της κρατικής μηχανής της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπως ενδεχομένως η Πολιτική Άμυνα, θα πρέπει να συνεργαστούν με το αντίστοιχο τμήμα που λειτουργεί στα κατεχόμενα.

Στο θέμα της παράτυπης μετανάστευσης, το κατοχικό καθεστώς θέλει να εκμεταλλευθεί το πρόβλημα που το ίδιο δημιουργεί μέσα από την προώθηση μεταναστών προς τις ελεύθερες περιοχές. Στις περιόδους αυξημένης κρίσης με μεταναστευτικές ροές είναι κοινώς αποδεκτό ότι αυτές ήταν αποτέλεσμα μιας στοχευμένης τουρκικής πολιτικής. Η Τουρκία και το κατοχικό καθεστώς κουβαλούσαν μετανάστες από την Αφρική στα κατεχόμενα και από εκεί τους έσπρωχναν προς τις ελεύθερες περιοχές. Στη συνέχεια, η τουρκοκυπριακή πλευρά ζήτησε τη σύσταση μηχανισμού αντιμετώπισης του προβλήματος.

Και σε άλλα ζητήματα που είχαν θέσει τα Ηνωμένα Έθνη στο πλαίσιο της αμοιβαιότητας, όπως το φωτοβολταϊκό πάρκο, η τουρκοκυπριακή ηγεσία επέμενε στη λογική των δύο κρατών και όχι της αμοιβαιότητας.

Ξεχειλώνοντας τα ΜΟΕ

Στη δήλωσή του, ο Τουφάν Έρχιουρμαν ανέφερε ότι η συνάντησή του με τον Νίκο Χριστοδουλίδη πραγματοποιήθηκε «στη σκιά των αρνητικών εξελίξεων που συνέβησαν τις τελευταίες ημέρες», εννοώντας τις αντιδράσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας σε ενέργειες όπως το φεστιβάλ μουσικής και το αθλητικό καμπ.

Ο Έρχιουρμαν έγραψε στη δήλωσή του ότι αυτό που υποστήριξε στη συνάντηση ήταν πως «αυτές οι εξελίξεις είναι αντίθετες στη βασική λογική των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης που η σημασία τους τονίστηκε εκ μέρους του Γενικού Γραμματέα και υπογραμμίστηκε και από την κυρία Ολγκίν ως ‘εκ των ων ουκ άνευ’ για την πραγματοποίηση της διάσκεψης 5+1, και ότι πλήττουν περισσότερο την εμπιστοσύνη αντί να την αυξάνουν».

Ουσιαστικά, ο Έρχιουρμαν έρχεται να ξεχειλώσει τη λογική των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, προκειμένου να εντάξει σε αυτά εκδηλώσεις που στοχεύουν στην προβολή του ψευδοκράτους ως ξεχωριστής οντότητας. Οι συγκεκριμένες εκδηλώσεις δεν έχουν καμία σχέση με εκδηλώσεις που διοργανώνονται σε δικοινοτικό επίπεδο, στις οποίες συμμετέχουν τόσο Ελληνοκύπριοι όσο και Τουρκοκύπριοι, χωρίς κανείς να εγείρει οποιοδήποτε πρόβλημα.

Τόσο στην περίπτωση των μουσικών φεστιβάλ όσο και στο ποδοσφαιρικό καμπ δεν υπήρχε η όποια ένδειξη που να παραπέμπει σε δικοινοτική προσπάθεια που θα φέρει τις δύο κοινότητες πιο κοντά. Αντίθετα, αυτό επιβεβαιώθηκε και από τους ίδιους τους Τούρκους αξιωματούχους, οι οποίοι έσπευσαν να καλωσορίσουν τη Μπαρτσελόνα στη Λευκωσία, «πρωτεύουσα της ΤΔΒΚ», ενώ ο Φουάτ Οκτάι πανηγύριζε για την απόφαση της συγκεκριμένης ομάδας.

 Όσο για το θέμα των παιδιών από μεικτούς γάμους, ο Έρχιουρμαν φαίνεται να έχει εγκλωβιστεί σε μια «προεκλογική δέσμευση». Και στην προκειμένη περίπτωση, η δέσμευση αυτή εμπεριέχει το στοιχείο της αποδοχής, από πλευράς των αρχών της Κυπριακής Δημοκρατίας, των τετελεσμένων της κατοχής. Η όποια απόφαση ληφθεί δεν θα αφορά μόνο τα παιδιά από μεικτούς γάμους, αλλά θα αναγνωρίζει το σύνολο των ενεργειών που προέκυψαν λόγω της τουρκικής κατοχής και του εποικισμού.

Συνεχίζει να σηκώνει κουρνιαχτό

Δίνοντας έμφαση σε ζητήματα όπως το φεστιβάλ ή το αθλητικό καμπ, ο Τουφάν Έρχιουρμαν θέλει να αποφύγει τη συζήτηση πιο δύσκολων θεμάτων, όπως το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης, και κυρίως επιδιώκει να κρυφτεί πίσω από τον κουρνιαχτό για όσα η Άγκυρα δεν του επιτρέπει να συζητήσει.

Και από τις δηλώσεις του είναι ξεκάθαρη η πρόθεσή του, όταν επικαλείται και την Ολγκίν ως προς τα ΜΟΕ. Ουσιαστικά ζητά πρώτα την ικανοποίηση όλων των ΜΟΕ που βάζει στο τραπέζι η τουρκοκυπριακή πλευρά και μετά την πραγματοποίηση της άτυπης διάσκεψης. Τα ΜΟΕ που θέτει ο Έρχιουρμαν δεν είναι τα ίδια με αυτά που προβάλλουν και τα Ηνωμένα Έθνη, τουλάχιστον σε επίπεδο Γενικού Γραμματέα.

Απορρίπτει την κανονικοποίηση του στάτους κβο

Επί των αιτημάτων του κατοχικού ηγέτη έκανε ένα πολύ συγκεκριμένο σχόλιο ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης, επιστρέφοντας το βράδυ της Τετάρτης στο Προεδρικό Μέγαρο. Στα παράπονα του Έρχιουρμαν ως προς τις εκδηλώσεις, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εξήγησε γιατί υπάρχει αντίδραση από την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας:

«Μετέφερα και στον Τουρκοκύπριο ηγέτη ότι τα όποια Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης θα πρέπει να μας φέρνουν πιο κοντά στη λύση, στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου και όχι να κανονικοποιούν με οποιονδήποτε τρόπο τη σημερινή απαράδεκτη κατάσταση πραγμάτων».

Στις δηλώσεις του, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης είπε ότι η απάντηση που έδωσε στον Τουφάν Έρχιουρμαν ήταν πως «όλα αυτά είναι πολύ φυσιολογικές εξελίξεις ως αποτέλεσμα της παράνομης κατάστασης πραγμάτων και αν θέλουμε να αποφεύγονται τέτοιου είδους εξελίξεις, θα πρέπει να εργαστούμε ακόμη περισσότερο και σαφώς πιο γρήγορα, έτσι ώστε να πετύχουμε τη λύση του Κυπριακού στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου».

• Η ελληνοκυπριακή πλευρά, σε αντίθεση με τον Έρχιουρμαν, επιμένει να βάζει στο τραπέζι το άνοιγμα των οδοφραγμάτων, ώστε να ληφθούν αποφάσεις που να εξυπηρετούν αμοιβαία και τις δύο κοινότητες: «Στα οδοφράγματα δεν περιοριστήκαμε στο γνωστό θέμα της Μιας Μηλιάς και στο Πυρόι-Αθηένου, συζητήσαμε και για τα άλλα τρία που είχαμε συμφωνήσει με τον Γενικό Γραμματέα στις 18 Μαρτίου 2025, στη Γενεύη, δηλαδή το Πυρόι-Αθηένου, Κόκκινα, Μια Μηλιά και Λουρουντζίνα, άρα τέσσερα σημεία διέλευσης».
• Επίσης, σε αντίθεση με την τουρκοκυπριακή προσπάθεια που επιδιώκει την αναγνώριση των τετελεσμένων της εισβολής, η ελληνοκυπριακή πλευρά επιμένει να βάζει στο τραπέζι ζητήματα που ήταν συνεπακόλουθο της τουρκικής επίθεσης κατά της Κύπρου, όπως οι αγνοούμενοι και οι εγκλωβισμένοι:

«Υπέβαλα κάποιες προτάσεις. Κάποιες είναι επανάληψη γιατί αναμένουμε απάντηση σε σχέση με τους εγκλωβισμένους, σε σχέση με τους αγνοούμενους και την ανάγκη να τρέξει σαφώς πιο γρήγορα η όλη διαδικασία. Αιτήματα που αφορούν τη μαρωνιτική κοινότητα. Αιτήματα που αφορούν την αρμενική κοινότητα. Αιτήματα που αφορούν κάποιες πινακίδες [σ.σ. αφορά τα τοπωνύμια] στις κατεχόμενες περιοχές, καθώς επίσης και κάποια άλλα θέματα».

Οι δύο ηγέτες έχουν συμφωνήσει να συναντηθούν εκ νέου την Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου στις 3 το απόγευμα. Υπολογίζεται ότι θα έχουν ακόμη δύο συναντήσεις τις αμέσως επόμενες εβδομάδες, αλλά αυτό δεν έχει ακόμα συμφωνηθεί.

Το όποιο αποτέλεσμα προκύψει από τις συναντήσεις στη Λευκωσία θα μεταφερθεί στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών μέσα στο τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου. Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης θα αναχωρήσει για τη Νέα Υόρκη στις 18 Σεπτεμβρίου, οπότε την εβδομάδα 21-29 του μήνα θα έχει συνάντηση με τον ΓΓ ΟΗΕ, ενώ θα προσφωνήσει και τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Ο κατοχικός ηγέτης θα έχει συνάντηση με τον Γκουτέρες στο τέλος της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου, κατά πάσα πιθανότητα στις 29 Σεπτεμβρίου. Ανάλογες συναντήσεις θα έχει ο ΓΓ και με τις εγγυήτριες δυνάμεις. Δεν αναμένεται εις βάθος συζήτηση, αλλά όσα θα ακούσει θα του δείξουν πού κινείται η προσπάθεια στο Κυπριακό, ώστε να λάβει τις παραπέρα αποφάσεις του.