Ασυνόδευτα παιδιά και δομές φιλοξενίας στην Κύπρο: «Όχι δομές χωρίς ενημέρωση, ούτε κοινότητες χωρίς παιδιά που χρειάζονται προστασία», το μήνυμα της διευθύντριας του Hope for Children

«Τα ασυνόδευτα παιδιά είναι από τις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, όπως αναγνωρίζεται διεθνώς και η φιλοξενία τους γίνεται στο πλαίσιο της παροχής ανθρωπιστικής προστασίας, με σεβασμό στις διεθνείς, ευρωπαϊκές και εθνικές  υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας» τόνισε η εκτελεστική διευθύντρια του οργανισμού προστασίας των δικαιωμάτων των παιδιών Hope for Children Άντρια Νεοκλέους κληθείσα από τον «Φ» να τοποθετηθεί στο ζήτημα της διαδοχικής άρνησης αρκετών δημοτικών και κοινοτικών συμβουλίων και των τοπικών κοινωνιών σε διάφορες περιοχές της ελεύθερης Κύπρου, να αποδεχτούν τη  δημιουργία δομών φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων μέσα στα δικά τους δημοτικά ή κοινοτικά όρια.

Η κυρία Νεοκλέους πρόσθεσε ότι  «τέτοιες ενέργειες ενάντια στις δομές, δεν λαμβάνουν υπόψη τις υποχρεώσεις της χώρας μας και διακινδυνεύουν την παραβίαση διεθνών συμβάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η προστασία των ανηλίκων – πρόσθεσε – δεν αποτελεί επιλογή, είναι νομική και ηθική υποχρέωση». Σημειώνουμε ότι λειτουργούν σήμερα δομές ασυνόδευτων παιδιών σε διάφορες αστικές και άλλες περιοχές. Νόμιμος κηδεμόνας τους είναι οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας (ΥΚΕ) του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας, αλλά από τον Ιανουάριο 2026 υπεύθυνη για τη στέγαση και την επίβλεψη λειτουργίας των δομών φιλοξενίας, είναι η Υπηρεσία Ασύλου του Υφυπουργείου Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας, η οποία ανέθεσε τη διαχείριση των δομών αυτών στη βάση σχετικής συμφωνίας, σε τρεις μη κυβερνητικούς οργανισμούς – το  Hope for Children, το Γραφείο Κύπρου του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης και το metACTION.

«Εμείς  ως «Hope For Children» CRC Policy Center, διαχειριζόμαστε δομές με 24ωρη επίβλεψη-στελέχωση, αλλά και καταλύματα ημι-αυτόνομης διαβίωσης»» μας είπε η Άντρια Νεοκλέους προσθέτοντας ότι «από το 2014 ο οργανισμός μας έχει διαχειριστεί περισσότερες από 2 χιλιάδες περιπτώσεις ασυνόδευτων παιδιών, στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου συνεργασίας με τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας». Είναι χαρακτηριστικό το μήνυμα που έστειλε στον «Φ» ο ασυνόδευτος ανήλικος Γιούσεφ Τ: «Το Hope For Children μου πρόσφερε ασφάλεια, φροντίδα και καθοδήγηση όταν τα χρειαζόμουν περισσότερο. Με πληγώνει όταν ακούω πως ο κόσμος μας βλέπει σαν πρόβλημα και δεν μας θέλει στη γειτονιά του. Ειδικά όταν έμαθα πως δεν μπορούσαμε να μετακομίσουμε σε καλύτερο χώρο, εξαιτίας αυτού. Είμαστε παιδιά όπως όλα τα άλλα, έχουμε όνειρα και ελπίδες και θέλουμε να έχουμε ένα καλύτερο μέλλον».

Μειωμένες οι ανάγκες για στέγαση ασυνόδευτων

Όπως μας πληροφόρησαν από το Υφυπουργείο Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας, στις δομές ανηλίκων φιλοξενούνται σήμερα περίπου 130 άτομα σε σχέση με 400 άτομα πριν 2-3 χρόνια, ενώ οι περισσότεροι ασυνόδευτοι ανήλικοι πρόσφυγες στην Κύπρο προέρχονται από τη Συρία και λιγότεροι από αφρικανικές χώρες όπως το Κογκό και η Νιγηρία. Μας αναφέρθηκαν και τα εξής: «Πρόκειται για μικρές δομές 5 – 15 ατόμων, όπου φιλοξενούνται ξεχωριστά, αγόρια και κορίτσια. Προς το παρόν δεν θα προχωρήσουμε στη δημιουργία άλλων μεγάλων δομών, αφού στην παρούσα φάση είναι περιορισμένες οι ροές μεταναστών στο νησί. Προσπαθούμε να διατηρήσουμε τις υφιστάμενες δομές, γιατί και η νέα τροπολογία στον Νόμο περί Προσφύγων, μας υποχρεώνει να έχουμε επαρκή διαβούλευση με την τοπική κοινότητα πριν δημιουργήσουμε οποιαδήποτε δομή κι αυτό καθιστά το έργο μας πολύ δύσκολο, λόγω των αντιδράσεων. Πρέπει πάντως να γίνει αντιληπτό ότι η διαχείριση του μεταναστευτικού δεν αφορά μόνο το Υφυπουργείο Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας και την κυβέρνηση, αλλά όλη τη χώρα και πρέπει να υπάρχει μια σωστή διασπορά αυτών των δομών φιλοξενίας».

Οι αποφάσεις που δεν υλοποιήθηκαν

Υπενθυμίζουμε ότι το Υφυπουργείο Μετανάστευσης είχε διερευνήσει τη δημιουργία νέας δομής φιλοξενίας ασυνόδευτων ανήλικων προσφύγων στην Αραδίππου, αλλά η απόφαση αυτή δεν υλοποιήθηκε, λόγω αντιδράσεων από τη δημοτική αρχή και κατοίκους. Συγκεκριμένα το Δημοτικό Συμβούλιο συνήλθε σε έκτακτη συνεδρία στις 13 Ιουλίου 2026  και «αποφάσισε ομόφωνα να εκφράσει την αντίθεσή του στην προτεινόμενη δημιουργία δομής φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων μεταναστευτικής προέλευσης στον πυρήνα του Δήμου, Αραδίππου» σύμφωνα με ανακοίνωση του Συμβουλίου. Στην ανακοίνωση αναφέρεται ότι η δομή αυτή θα στεγαζόταν «σε υφιστάμενη οικία, η οποία βρίσκεται στον πυρήνα του Δήμου, σε άμεση γειτνίαση με δημοτικό σχολείο, δημόσιο και ιδιωτικό νηπιαγωγείο». Η ανακοίνωση συνεχίζει με τα ακόλουθα: «Το Δημοτικό Συμβούλιο ξεκαθαρίζει ότι η θέση του δεν αφορά τους ίδιους τους ασυνόδευτους ανήλικους, ούτε αμφισβητεί την υποχρέωση της Πολιτείας να διασφαλίζει την προστασία και την ευημερία τους. Η διαφωνία αφορά αποκλειστικά στον τρόπο με τον οποίο επιχειρείται να προωθηθεί η συγκεκριμένη απόφαση. Μέχρι σήμερα δεν υπήρξε οποιαδήποτε θεσμική διαβούλευση ή συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, ενώ ο Δήμος δεν ενημερώθηκε, ούτε κλήθηκε να εκφράσει τις απόψεις του πριν από τη λήψη της απόφασης. Επίσης, δεν πραγματοποιήθηκε δημόσια διαβούλευση με τους άμεσα επηρεαζόμενους κατοίκους, παρά τις έντονες αντιδράσεις που έχουν ήδη εκδηλωθεί, ενώ δεν παρουσιάστηκε μελέτη που να τεκμηριώνει την καταλληλότητα της συγκεκριμένης τοποθεσίας. Το Δημοτικό Συμβούλιο θεωρεί ότι αποφάσεις με τόσο σημαντικές κοινωνικές και τοπικές προεκτάσεις, δεν μπορούν να λαμβάνονται χωρίς διαφάνεια, τεκμηρίωση, σεβασμό των θεσμών και ουσιαστικό διάλογο με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και την τοπική κοινωνία».

Υπενθυμίζουμε ότι παρόμοιες αντιδράσεις τοπικών παραγόντων, αποφάσεις μετακίνησης δομών ανηλίκων και ακυρώσεις αποφάσεων για δημιουργία νέων δομών, προηγήθηκαν το 2019 στο Ζύγι, το 2023 στη Λακατάμια, το 2024 στην Κάτω Πάφο και το 2025 στους Αγίους Αναργύρους Λάρνακας. Η  πιο πρόσφατη περίπτωση αρνητικής αντίδρασης στην προοπτική δημιουργίας δομής φιλοξενίας ανηλίκων, αφορά το Δημοτικό Συμβούλιο Λατσιών-Γερίου το οποίο σε επιστολή του στις 5 Αυγούστου 2026 προς το υπουργείο Εσωτερικών με θέμα «Δημιουργία σπιτιών παιδικής και εφηβικής προστασίας», αναφέρει ότι «ήδη από τον Σεπτέμβριο 2023 τα τέως δημοτικά συμβούλια Λατσιών και Γερίου είχαμε τοποθετηθεί αναφανδόν κατά του ενδεχόμενου παραχώρησης κρατικής γης στις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας για τη δημιουργία των περιγραφόμενων δομών». Στην ανακοίνωση προστίθεται ότι «με τη γνωστοποίηση των τότε προθέσεων του κράτους, προκλήθηκε κοινωνικός αναβρασμός στον Δήμο μας, ενώ οι κινητοποιήσεις οδήγησαν στη συλλογή πέραν των 8000 υπογραφών οι οποίες επιδόθηκαν στο Προεδρικό Μέγαρο μετά την εκδήλωση διαμαρτυρίας στις 4.11.2023. Απαιτούμε  τη γραπτή διαβεβαίωση του κράτους ως προς την τελεσίδικη απόσυρση των σχεδιασμών για τη δημιουργία δομών εντός των δημοτικών μας ορίων και επιφυλάσσουμε την ετοιμότητα μας για λήψη κάθε νόμιμου μέτρου για την προάσπιση της ειρήνης και ευημερίας στον Δήμο μας».

Εννέα Σπίτια Παιδικής-Εφηβικής Προστασίας

Η τελευταία εξέλιξη στο θέμα των δομών φιλοξενίας ανηλίκων, οι οποίες, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες, προορίζονται για τη φιλοξενία παιδιών υπό τη φροντίδα του Κράτους και όχι αποκλειστικά για ασυνόδευτα παιδιά, αφορά το Δημοτικό Διαμέρισμα Γερμασόγειας και την έκτακτη συνεδρία που συγκάλεσε ο αντιδήμαρχος Γερμασόγειας στις 12 Αυγούστου 2026. Όπως μας πληροφόρησε με σχετικό ρεπορτάζ της στον «Φ» η συνάδελφος Ιωάννα Μάντζιπα, μοναδικό θέμα συζήτησης ήταν επιστολή του Υπουργείου Εσωτερικών σχετικά με τη δημιουργία «Σπιτιών Παιδικής και Εφηβικής Προστασίας» στην περιοχή. Ο αντιδήμαρχος δήλωσε στη συνάδελφο ότι «κατά την έκτακτη συνεδρία το Δημοτικό Διαμέρισμα Γερμασόγειας αποφάσισε ομόφωνα να τοποθετηθεί, για ακόμη μία φορά, αρνητικά στη δημιουργία δομών ανηλίκων στην περιοχή».

 Σημειώνεται στο ρεπορτάζ ότι στις 30 Ιουλίου 2026 απεστάλη από το Υπουργείο Εσωτερικών επιστολή προς τον Δήμαρχο Λάρνακας, τον Δήμαρχο Λατσιών-Γερίου, τον Δήμαρχο Αμαθούντας και τον Πρόεδρο του Κοινοτικού Συμβουλίου Μονής, για τον σχεδιασμό που βρίσκεται σε εξέλιξη από πλευράς των ΥΚΕ και του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας για τη δημιουργία εννέα Σπιτιών Παιδικής και Εφηβικής Προστασίας. Το Υπουργείο επισημαίνει ότι πρόκειται για επιτακτική ανάγκη και εξηγεί ότι τα συγκεκριμένα σπίτια θα αποτελούν μικτές δομές οικογενειακού τύπου, ενταγμένες στην κοινωνία, με πρόσβαση σε υπηρεσίες δημόσιας υγείας, σχολεία και μέσα μαζικής μεταφοράς. Στόχος, σύμφωνα με το Υπουργείο, είναι η εξατομικευμένη κάλυψη των αναγκών των παιδιών που θα φιλοξενούνται στις δομές. Παράλληλα στην επιστολή επισημαίνεται ότι είναι η πρώτη φορά που το κράτος επιδιώκει να αναπτύξει συγχρόνως, σε παγκύπρια βάση και σε τεμάχια κρατικής γης, εννέα έργα παιδικής και εφηβικής προστασίας».

Άρνηση στέγασης χωρίς εναλλακτικές προτάσεις

Κατέληξε αναφέροντας τα εξής η Άντρια Νεοκλέους: «Ως Hope For Children υποστηρίζουμε ότι η παιδική προστασία δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο δημόσιας διαβούλευσης, με την έννοια ότι τα δικαιώματα των παιδιών δεν τίθενται σε ψηφοφορία. Παράλληλα αναγνωρίζουμε ότι η ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών είναι σημαντική για την αντιμετώπιση μύθων και στερεοτύπων. Και ίσως αυτή να είναι η πιο χρήσιμη κατεύθυνση για το μέλλον: όχι δομές χωρίς ενημέρωση, αλλά ούτε κοινότητες χωρίς παιδιά που έχουν ανάγκη προστασίας. Η αντιμετώπιση της στέγασής των ασυνόδευτων παιδιών από τις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης με όρους επιχειρηματικής δραστηριότητας, είναι εξαιρετικά προβληματική, καθώς εμπορευματοποιεί ουσιαστικά όλες τις δομές πρόνοιας, εξισώνει μια ολόκληρη κοινωνική ομάδα με «πρόβλημα» και παραβλέπει τις παρατηρήσεις της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού (ΕΗΕΔΠ) για την Κύπρο, όπως καταγράφηκαν σε έκθεσή της στις 9 Ιουνίου 2022.

Στην έκθεση της, η ΕΗΕΔΠ καλεί το κράτος να στηρίξει τους οργανισμούς που στηρίζουν τα παιδιά αυτά και να διασφαλίσει ότι το δικαίωμα του παιδιού να λαμβάνεται το υπέρτερο συμφέρον του ως πρωταρχική μέριμνα ενσωματώνεται ορθά, ερμηνεύεται και εφαρμόζεται με συνέπεια σε όλες τις νομοθετικές, διοικητικές και δικαστικές διαδικασίες και αποφάσεις, τόσο από τον δημόσιο, όσο και από τον ιδιωτικό φορέα. Με λύπη μας παρατηρούμε ότι οι ενστάσεις που προκύπτουν, λειτουργούν ως εμπόδιο στις συστάσεις της Επιτροπής, για την εξασφάλιση ασφαλών χώρων διαμονής των παιδιών. Παράλληλα δεν υπάρχει τεκμηρίωση ως προς το εάν λήφθηκε υπόψη το υπέρτερο συμφέρον τους και δεν δίνονται προτάσεις για το ποια είναι η άμεσα διαθέσιμη και ασφαλής εναλλακτική στέγαση, ούτε συνυπολογίζονται οι ανθρωπιστικές συνέπειες της άρνησης στέγασης παιδιών χωρίς εναλλακτικές.

Τα παιδιά αυτά έχουν ήδη περάσει σύνορα, έχουν αποχωριστεί οικογένειες, τόπους και γνώριμα περιβάλλοντα. Η κοινωνική απομόνωση δεν μπορεί να είναι το επόμενο στάδιο της διαδρομής τους. Η ένταξη στο σχολείο, στη γειτονιά και στην κοινωνική ζωή, δεν σημαίνει ότι αγνοούνται οι ανάγκες ή οι ανησυχίες της κοινότητας. Σημαίνει ότι αναζητείται ένας τρόπος ώστε και η κοινότητα να αισθάνεται ασφαλής και τα παιδιά να έχουν πραγματική ευκαιρία να μεγαλώσουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια. Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, ίσως δεν είναι αν μια δομή φιλοξενίας πρέπει να βρίσκεται «στη δική μας γειτονιά». Είναι αν μπορούμε να σχεδιάσουμε δομές που να λειτουργούν σωστά, με επαρκές και εξειδικευμένο προσωπικό, διαφάνεια, εποπτεία και ουσιαστική σύνδεση με την τοπική κοινωνία, και ταυτόχρονα να θυμόμαστε ότι οι άνθρωποι που θα μένουν μέσα σε αυτές δεν είναι μια «δομή», ούτε ένα μεταναστευτικό στατιστικό. Είναι παιδιά. Και η προστασία ενός παιδιού δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν η διεύθυνσή του βρίσκεται στον «σωστό» δήμο».

Όταν μια γειτονιά λέει «όχι»

Σχολίασε ως εξής τις αρνητικές αντιδράσεις στις προσπάθειες δημιουργίας δομών φιλοξενίας παιδιών η εκτελεστική διευθύντρια του Hope for Children Άντρια Νεοκλέους: «Οι πρόσφατες αντιδράσεις συγκεκριμένων Δήμων, δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά. Κάθε φορά που προκύπτει η δημιουργία μιας δομής φιλοξενίας ασυνόδευτων παιδιών, εμφανίζονται ερωτήματα, επιφυλάξεις και, σε αρκετές περιπτώσεις, ξεκάθαρη άρνηση από την τοπική κοινωνία. Η συζήτηση συχνά μετατοπίζεται από το «πώς θα προστατεύσουμε καλύτερα αυτά τα παιδιά;» στο «γιατί να βρίσκεται η δομή στη δική μας περιοχή;». Κι όμως τα παιδιά αυτά ήδη βρίσκονται στην Κύπρο. Δεν αποτελούν μια θεωρητική ή μελλοντική παρουσία. Είναι παιδιά που έχουν φτάσει στη χώρα χωρίς τους γονείς τους ή άλλο πρόσωπο που να έχει την ευθύνη τους και χρειάζονται στέγη, προστασία, εκπαίδευση, υγειονομική και ψυχοκοινωνική φροντίδα. Και ο αποκλεισμός των παιδιών που χρειάζονται στήριξη, δεν έχει συνέπειες μόνο για τα ίδια τα παιδιά, αλλά και για την κοινωνία που τον επιτρέπει. Όταν παιδιά που έχουν ανάγκη προστασίας αντιμετωπίζονται ως ανεπιθύμητα σε κάθε γειτονιά, ενισχύονται ο φόβος, η καχυποψία και τα στερεότυπα, ενώ δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος κοινωνικής απομόνωσης. Μια κοινωνία που αποκλείει τα πιο ευάλωτα παιδιά της, δεν αποδυναμώνει μόνο τις ευκαιρίες αυτών των παιδιών για ένα ασφαλές μέλλον, αποδυναμώνει και τη δική της κοινωνική συνοχή, την αλληλεγγύη και την ικανότητά της να συνυπάρχει και να προστατεύει όσους έχουν ανάγκη».

Η κυρία Νεοκλέους πρόσθεσε μεταξύ άλλων τα εξής: «Όταν μια τοπική αρχή ή μια ομάδα κατοίκων αντιδρά στην εγκατάσταση μιας δομής, οι οποιεσδήποτε ανησυχίες είναι θεμιτό να εξετάζονται και να απαντώνται με στοιχεία. Όταν όμως η αντίδραση μετατρέπεται σε γενικευμένη άρνηση, δημιουργεί ένα πρόβλημα που ξεπερνά κατά πολύ ένα συγκεκριμένο σπίτι ή έναν συγκεκριμένο δήμο: πού ακριβώς θα μπορούν να ζήσουν αυτά τα παιδιά; Αν κάθε γειτονιά θεωρεί ότι η φιλοξενία ασυνόδευτων παιδιών πρέπει να γίνεται «κάπου αλλού», τότε το «κάπου αλλού» κινδυνεύει να μην υπάρχει. Οι τοπικές αρχές μπορούν και πρέπει να θέτουν ερωτήματα για τις υποδομές και τη λειτουργία μιας δομής. Μπορούν επίσης να ζητούν ενημέρωση και διαφάνεια. Αυτό όμως διαφέρει από την απόρριψη των δομών ως κατηγορία».