Η μεταρρύθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης θα προέλθει μέσα από τον ουσιαστικό εκσυγχρονισμό της

Η δημιουργία αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης ικανών να ανταποκριθούν στην αποστολή τους στη σύγχρονη εποχή, που θα έχουν εξουσίες και ευθύνες προς εδραίωση της δημοκρατίας σε τοπικό αλλά και ευρύτερο επίπεδο και θα επιτελούν έργο και δράση για την ανάπτυξη της κοινότητας τους, με γνώμονα τη βελτίωση της ζωής του πολίτη, θα πρέπει να αποτελέσει επιδίωξη της προωθούμενης μεταρρύθμισης στην Κύπρο.

Εξάλλου, η έννοια της τοπικής αυτοδιοίκησης υποδηλώνει το δικαίωμα και την ικανότητα των τοπικών αρχών, εντός των ορίων του νόμου, να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται σημαντικό μέρος των δημόσιων υποθέσεων με δική τους ευθύνη και προς το συμφέρον του τοπικού πληθυσμού. Με την ίδρυση και σύσταση των 20 νέων δήμων και τον καθορισμό δημοτικών διαμερισμάτων, ως επίσης με την ίδρυση και σύσταση των 5 οικείων επαρχιακών οργανισμών αυτοδιοίκησης, την εγκαθίδρυση συμπλεγμάτων παροχής υπηρεσιών κοινοτήτων και με τις υφιστάμενες κοινότητες, με ανάληψη των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, επιτυγχάνεται νομοθετικά ο σκοπός της μεταρρύθμισης της τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι παραχωρούμενες εξουσίες είναι ουσιαστικά πλήρεις και αποκλειστικές και θα ασκούνται κατά προτίμηση από τις αρχές που είναι πιο κοντά στον πολίτη, ενώ αφήνεται διακριτικά ευχέρεια σε αυτές για την προσαρμογή της άσκησης τους στις τοπικές συνθήκες.

Τομείς όπως η ανάπτυξη και υποδομές, η καθαριότητα, υγεία και ποιότητα ζωής, κοινωνική πρόνοια και κοινωνική συνοχή, παιδεία και πολιτισμός, ασφάλεια και πολιτική προστασία, περιβαλλοντική προστασία και καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, υπηρεσίες, πολεοδομικός σχεδιασμός, ψηφιακή αναβάθμιση και η ενθάρρυνση συμμετοχής του πολίτη στα τοπικά δρώμενα, αποτελούν μέρος των ευθυνών, οι οποίες στα πλαίσια του νόμου έχουν παραχωρηθεί στις τοπικές αρχές. Θα ασκούνται από τα δημοκρατικά εκλεγμένα όργανα λήψης αποφάσεων τους, με επαρκείς πλέον οικονομικούς πόρους από φόρους, τέλη, δικαιώματα και κρατική χορηγία, τους οποίους θα μπορούν να διαθέτουν ελεύθερα μέσα στα πλαίσια των εξουσιών τους. Η μεταρρύθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης για να έχει όμως νόημα και αντίκρισμα θα πρέπει να προέλθει μέσα από τον ουσιαστικό εκσυγχρονισμό της, που θα βελτιώνει το επίπεδο ζωής του πολίτη στον τόπο διαβίωσης και εργασίας του.

Η όλη προσπάθεια για υλοποίηση της μεταρρύθμισης ώστε να υπάρξει πραγματική αποκέντρωση εξουσιών και ανάληψή τους από τις τοπικές αρχές, απαιτεί την επιτέλεση σημαντικού έργου προς επιτάχυνση της εφαρμογής και προσαρμογής των ρυθμίσεων των νέων νομοθεσιών. Η διαβούλευση με τους δήμους και τις κοινότητες που συνενώνονται, αλλά προπαντός η ανταπόκριση από μέρους τους, αφού η μεταρρύθμιση τους αφορά, είναι αναγκαία για τη δημιουργία των κατάλληλων εσωτερικών διοικητικών δομών, προσαρμοσμένων με τις τοπικές ανάγκες και τις νέες απαιτήσεις, για να διασφαλίζουν αποτελεσματική διαχείριση.

Τα συμβούλια διαχείρισης κοινών υποθέσεων οφείλουν να επιτελέσουν αρκετό έργο ως αρμόδια για την κατάρτιση και την έγκριση του οργανογράμματος και της στελέχωσης του κάθε νέου δήμου και της προετοιμασίας όλων των συναφών ζητημάτων με την οργάνωση και λειτουργία του. Υποχρέωση τους είναι και η παροχή από τους δήμους προς τους πολίτες κοινών υπηρεσιών, αλλά και η αντιμετώπιση  κάθε ζητήματος που σχετίζεται με τη μετάβαση των υπό συνένωση δήμων και κοινοτήτων σε ενιαίους δήμους. Οι προς συνένωση δήμοι και κοινότητες, ως ομώνυμα δημοτικά διαμερίσματα με την ενσωμάτωση τους στους ενιαίους δήμους, μπορούν να αξιοποιηθούν με σκοπό να παρέχουν υπηρεσίες προς τους πολίτες, καθώς και υποβοήθηση του έργου της οικείας επιτροπής διαμερίσματος.

Ο μεγάλος αριθμός κοινοτήτων, διάσπαρτων σε αγροτικές περιοχές, μπορούν να συμβάλουν στην αποκέντρωση και μεταρρύθμιση, με την εθελοντική συνένωση τους με τους υπό σύσταση νέους δήμους ή με γειτονικές κοινότητες, δημιουργώντας μελλοντικά τη δυνατότητα μετεξέλιξης τους σε δήμο. Η συμμετοχή τους στα συμπλέγματα παροχής υπηρεσιών κοινοτήτων και η συνεργασία τους με τις άλλες τοπικές αρχές συμβάλλει στη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων που ανήκουν στην αρμοδιότητα τους και ενισχύουν την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών προς τους κατοίκους τους. Οι ασθενέστερες οικονομικά κοινότητες, λόγω και της ιδιαιτερότητας τους, δικαιούνται οικονομικής ενίσχυσης στα πλαίσια της λειτουργίας του μηχανισμού εξισορρόπησης για οικονομική βιωσιμότητα.

Μια ισχυρή και εκσυγχρονισμένη τοπική αυτοδιοίκηση θα δημιουργήσει ισχυρούς δήμους, οι οποίοι θα διευθύνονται από ισχυρούς εκλεγμένους δημάρχους, προσωπικότητες, με ικανότητες άσκησης της εκτελεστικής εξουσίας κάθε δήμου. Η διοίκηση όλων των τοπικών υποθέσεων, μαζί με τα εκλεγμένα συμβούλια, στα διευρυμένα όρια και τον μεγάλο πληθυσμό, καθώς και η άσκηση όλων των εξουσιών που νόμιμα θα περιβάλλονται, η διαφάνεια, η λογοδοσία και η αναμενόμενη συμμετοχή των πολιτών, δημιουργεί απαιτήσεις και προκλήσεις για εκλογή ισχυρών δημάρχων.

* Δικηγόρος στη Λάρνακα