Η ραγδαία εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων (ΦΒ) στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια, η οποία σήμερα αγγίζει τα 1000 MW εγκατεστημένης ισχύος, παρουσιάστηκε από τους αρμοδίους στον τομέα του ηλεκτρισμού ως το κλειδί για φθηνότερο ηλεκτρισμό, απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και επίτευξη των κλιματικών στόχων της Κύπρου.
Ωστόσο, πίσω από αυτή την «ωραιοποιημένη» εικόνα της πράσινης μετάβασης κρύβεται η σοβαρή αστοχία της ενεργειακής πολιτικής στην ηλεκτροπαραγωγή. Η αύξηση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) αποτελεί αναμφίβολα θετική εξέλιξη. Όμως, η πραγματική επιτυχία μιας ενεργειακής πολιτικής δεν μετριέται από τα εγκατεστημένα MW, αλλά από το κατά πόσο η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια φτάνει φθηνότερη στον πολίτη -κάτι που δυστυχώς δεν συμβαίνει στην Κύπρο.
Προειδοποιήσεις που αγνοήθηκαν
Παρά τις έγκαιρες και σαφείς προειδοποιήσεις (ήδη από το 2023) ότι το ηλεκτρικό σύστημα είχε φτάσει στα όρια κορεσμού σε σχέση με τη διείσδυση ΑΠΕ, οι αρμόδιοι φορείς στον τομέα του ηλεκτρισμού συνέχισαν την εγκατάσταση ΦΒ με γοργούς ρυθμούς, χωρίς την παράλληλη εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης και την αναγκαία ενίσχυση των υποδομών των δικτύων. Το αποτέλεσμα: η τεράστια αύξηση των περικοπών πράσινης ενέργειας, η περιορισμένη αξιοποίηση των επενδύσεων ΑΠΕ και η διάψευση των υποσχέσεων προς τους καταναλωτές για ουσιαστική μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού.
Βασικό συμπέρασμα
Παρότι η εγκατεστημένη ισχύς των ΦΒ αυξήθηκε κατά 343 MW από τα τέλη 2023 μέχρι σήμερα, εντούτοις το ποσοστό ετήσιας διείσδυσης ΑΠΕ -τα τελευταία χρόνια- παρουσιάζει σημάδια κορεσμού γύρω στο 25%.
Το 2026, σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΔΣΜΚ, αναμένεται να «πεταχτούν στα σκουπίδια» 458 GWh (~8% της ετήσιας κατανάλωσης ηλεκτρισμού). Η προβλεπόμενη περικοπή ηλεκτρισμού ΑΠΕ της τάξης των 458 GWh αντιστοιχεί σε ενέργεια αξίας δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, η οποία θα μπορούσε να μειώσει αισθητά την τιμή του ηλεκτρισμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το μοιραίο στρατηγικό λάθος
Η ανάπτυξη των ΦΒ αντιμετωπίστηκε, όπως φαίνεται από το αποτέλεσμα, με μια απλοϊκή προσέγγιση: ως ένας απλός αγώνας δρόμου για περισσότερα MW και επίτευξη των ευρωπαϊκών κλιματικών στόχων στα χαρτιά. Η προσέγγιση «όσο περισσότερα ΦΒ τόσο καλύτερα» αποδείχθηκε επικίνδυνα απλοϊκή για ένα μικρό και απομονωμένο ηλεκτρικό σύστημα όπως αυτό της Κύπρου. Αδειοδοτήθηκαν και λειτούργησαν μαζικά έργα ΦΒ, ενώ η πραγματικά αξιοποιήσιμη πράσινη ενέργεια είχε ήδη αγγίξει το ταβάνι της.
Ένα πρόβλημα γνωστό εδώ και χρόνια
Οι αντικειμενικές δυσκολίες ενός μικρού, μη διασυνδεδεμένου συστήματος ήταν γνωστές εδώ και πολλά χρόνια. Ακριβώς γι’ αυτό απαιτείτο έγκαιρος και σωστός στρατηγικός σχεδιασμός.
Η αποθήκευση ενέργειας, η ενίσχυση των δικτύων και οι μεταρρυθμίσεις της αγοράς ηλεκτρισμού έπρεπε να προχωρήσουν τουλάχιστον παράλληλα με την ανάπτυξη των ΦΒ και όχι εκ των υστέρων.
Η δραματική απουσία αποθήκευσης
Σε ένα μικρό και απομονωμένο σύστημα, η αποθήκευση δεν είναι πολυτέλεια -είναι βασική προϋπόθεση. Μολαταύτα οι αρμόδιοι φορείς:
l Δεν επέβαλαν την υποχρεωτική εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης, αλλά αφαίρεσαν σχετικές προβλέψεις από μεγάλα έργα ΑΠΕ.
l Καθυστέρησαν σημαντικά τη δημιουργία κεντρικών υποδομών αποθήκευσης.
l Άφησαν την αγορά ηλεκτρισμού να λειτουργήσει χωρίς μεταρρυθμίσεις προσαρμοσμένες στην κυπριακή πραγματικότητα.
Σημειώνεται σχετικά ότι η Κύπρος, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες που προχώρησαν έγκαιρα σε επενδύσεις αποθήκευσης και ευελιξίας του ηλεκτρικού συστήματος, δεν ανέπτυξε τις απαραίτητες υποδομές, γεγονός που συνέβαλε στην τεράστια αύξηση των περικοπών ΑΠΕ και στον περιορισμό του οφέλους για την πλειοψηφία των καταναλωτών.
Ποιος πληρώνει το κόστος;
Το παράδοξο είναι ότι πληρώνουμε υποστήριξη ΑΠΕ μέσω των λογαριασμών του ηλεκτρισμού για να «σώσουμε το κλίμα», ενώ ταυτόχρονα «πετάμε στα σκουπίδια» τεράστιες ποσότητες πράσινης ενέργειας.
Οι καταναλωτές στην Κύπρο εξακολουθούν να πληρώνουν από τους πιο ακριβούς λογαριασμούς ηλεκτρισμού στην Ευρώπη, χωρίς να απολαμβάνουν το πραγματικό όφελος της πράσινης μετάβασης.
Η αδιαμφισβήτητη πολιτική και ρυθμιστική ευθύνη
Η πολιτεία και οι αρμόδιοι φορείς καλλιέργησαν μια εικονική πραγματικότητα «πράσινης επιτυχίας» βασισμένη μόνο σε εντυπωσιακούς αριθμούς MW. Η τεράστια απόκλιση μεταξύ παραγωγής και απορρόφησης συνιστά αποτυχία της ενεργειακής πολιτικής της πολιτείας.
Επείγουσες λύσεις: Ο χρόνος έχει εξαντληθεί
Η αντιμετώπιση του προβλήματος προϋποθέτει ουσιαστικό στρατηγικό σχεδιασμό, που θα αποκαταστήσει την ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης των ΑΠΕ, αποθήκευσης ενέργειας και λειτουργικής επάρκειας του ηλεκτρικού συστήματος.
Στο πλαίσιο αυτό, οι ακόλουθες παρεμβάσεις μπορούν να συμβάλουν άμεσα στον περιορισμό των περικοπών και στη μεγιστοποίηση του οφέλους για τους καταναλωτές.
1. Νέα μεγάλα φωτοβολταϊκά έργα να αδειοδοτούνται μόνο εφόσον συνοδεύονται από επαρκή αποθηκευτική ικανότητα.
2. Επιτάχυνση της ανάπτυξης κεντρικών μονάδων αποθήκευσης και σταθερό επενδυτικό πλαίσιο για ιδιώτες.
3. Υποχρεωτική εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης σε όλα τα νέα οικιακά και εμπορικά ΦΒ συστήματα (έστω μικρής κλίμακας).
4. Άμεση εισαγωγή μεταρρυθμίσεων στην αγορά ηλεκτρισμού, ώστε το χαμηλό κόστος των ΑΠΕ να μεταφέρεται ουσιαστικά στους καταναλωτές.
Ανεξέλεγκτη εγκατάσταση ΦΒ και εκτόξευση των περικοπών
Η πορεία της ανεξέλεγκτης εγκατάστασης ΦΒ και της τεράστιας αύξησης των περικοπών αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στον ακόλουθο πίνακα:
Συμπέρασμα
Η Κύπρος διαθέτει ένα από τα πλουσιότερα ηλιακά δυναμικά στην Ευρώπη, όμως η αφθονία ηλιακής ενέργειας από μόνη της δεν αρκεί. Χωρίς ουσιαστικό στρατηγικό σχεδιασμό, αποθήκευση και σύγχρονες υποδομές, η πράσινη ενέργεια μετατρέπεται από ευκαιρία σε σπατάλη.
Η πραγματική επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης δεν θα κρίνεται από τα εγκατεστημένα MW, αλλά από το κατά πόσο θα μειώσει το κόστος ηλεκτρισμού για τους πολίτες. Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να καταγράφουμε νέα ρεκόρ ΦΒ, ενώ οι λογαριασμοί του ηλεκτρισμού θα παραμένουν δυσβάστακτα υψηλοί.
* Ηλεκτρολόγος μηχανικός, με πολυετή πείρα στη λειτουργία του Ηλεκτρικού Συστήματος
