Η άνοδος της ΤΝ και των σχετικών τεχνολογιών επιστήμης δεδομένων καθώςκαι η εξάπλωση των μέσωνκοινωνικής δικτύωσης έχουν επιφέρει 3 κινδύνους:

(1) την  απειλή για το διαδικτυακό απόρρητο,

(2) τη χρήση των διαδικτυακών μέσων ενημέρωσης για τη μαζική αλλά ταυτόχρονα εξατομικευμένη στόχευση του κοινού, η οποία αποτελεί μιααπό τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημοκρατία (διάδοση ψευδών ειδήσεων και θεωριών συνωμοσίας), και

(3) την όξυνση της ψυχρής συλλογιστικής των τεχνοκρατικών γραφειοκρατιών, οι οποίες τείνουν να εξοβελίζουν τον ανθρώπινο παράγοντα. Μαζί, αυτές οι εξελίξεις ενισχύουν την απειλή για τη συμμετοχική δημοκρατία, αυξάνοντας την πιθανότητα εμφάνισης ενός νέου αυταρχικού τεχνοφεουδαρχισμού.

Τεχνολογικοί ηγεμόνες

Τα τελευταία χρόνια έχει εμφανιστεί μια τάξη δισεκατομμυριούχων της τεχνολογίας, που κατέχει την ψηφιακή σφαίρα και αφήνει ψηφιακά μερίδια δίπλα σε ανίσχυρους καταναλωτές ή επιχειρήσεις, με τον ίδιο τρόπο που η φεουδαρχική αριστοκρατία τους προηγούμενους αιώνες νοίκιαζε οικόπεδα σε φτωχούς αγρότες χωρίς καμία εξουσία.

Ενώ οι επιχειρήσεις προσπαθούσαν πάντα να επηρεάσουν την κυβερνητική πολιτική προς όφελός τους, π.χ. χρησιμοποιώντας σκιώδεις ομάδες λόμπι, αυτοί οι τεχνολογικοί ηγεμόνεςφαίνεται τώρα να ασχολούνται ανοιχτά με την πολιτική, σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιώντας τα μέσα ενημέρωσης και τα εργαλεία προηγμένης τεχνολογίας για δικό τους πολιτικό κέρδος.

Παραδείγματα όπως οι πρόσφατες εκλογές στη Ρουμανία δείχνουν ότι αυτά τα τεχνολογικά εργαλεία μπορούν να φτάσουν στο σημείο να βοηθήσουν περιθωριακούς υποψηφίους να κερδίσουν τη λαϊκή ψήφο.

Επιπλέον, μια έρευνα κατέδειξε ότι οι αντιλήψεις για την ΤΝ δεν είναι χωρίς πολιτικές συνέπειες. Οι άνθρωποι που αντιλαμβάνονται την ΤΝ ως παράγοντα καταστροφής θέσεων εργασίας είναι σημαντικά πιο δυσαρεστημένοι με τη λειτουργία της δημοκρατίας αλλά και λιγότερο πολιτικά ενεργοί.

Ο παγκόσμιος Νότος

Ενώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η ΤΝ μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επιτήρηση, τον έλεγχο και τη διάδοση παραπληροφόρησης και ρητορικής μίσους (τα οποία δεν είναι  νέα φαινόμενα), μπορούν εξίσου να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση της αποξένωσης και την ενδυνάμωση της δημοκρατίας. Αυτές οι τεχνολογίες έχουν τη δυνατότητα να κάνουν τις δημοκρατικές διαδικασίες ταχύτερες, πιο άμεσες και διαφανείς, ενισχύοντας έτσι τη συμμετοχική δημοκρατία και καλλιεργώντας μια πιο αφοσιωμένη και συνδεδεμένη κοινωνία.

Όσον αφορά στην παραγωγή της ΤΝ, αυτή είναι ένα σύνθετο προϊόν, με μια διασκορπισμένη, παγκόσμια αλυσίδα παραγωγής. Ενώ εργασίες όπως η εξόρυξη ορυκτών, η κατασκευή τσιπ καιη συντήρηση κέντρων δεδομένων δεν χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την ανάπτυξη της ΤΝ, αποτελούν τα θεμέλια πάνω στα οποία χτίζεται.

Χωρίς τις κρυφές και επισφαλείς εργασίες εργασίας των ανθρώπων στον Παγκόσμιο Νότο, η σύγχρονη εικόνα μιας κοινωνίας υψηλής τεχνολογίας θα κατέρρεε. Ενώ μια μεγάλη ποικιλία εργασιών είναι απαραίτητες για να λειτουργήσει η ΤΝ, μόνο ένα μικρό μέρος αυτών των εργασιακών πρακτικών αναγνωρίζεται με τη μορφή ασφαλών συνθηκών εργασίας, ορατότητας και κοινωνικής εκτίμησης, καθώς και ενός δίκαιου μεριδίου των κερδών που παράγονται από τη βιομηχανία της ΤΝ.

Τα μοντέλα ΤΝ βασίζονται σε ένα αόρατο, έντονα εκμεταλλευόμενο παγκόσμιο εργατικό δυναμικό, που ασχολείται με τη σήμανση δεδομένων, τον έλεγχο περιεχομένου και την εισαγωγή δεδομένων.

Επομένως, πρέπει να επιδιώξουμε την εκδημοκρατικοποίηση αυτών των παραγωγικών δραστηριοτήτων στο σύνολό τους, για την προστασία των ευάλωτων εργαζομένων.

Παράλληλα, κρίνεται αναγκαίο να διασφαλιστεί ο δημοκρατικός έλεγχος της χρήσης της ΤΝ στην εργασία. Αντί να αντιμετωπίζεται η αυτοματοποίηση ως εταιρική εντολή από πάνω προς τα κάτω, πρέπει να υποστηριχθούν αρχιτεκτονικές, όπου οι εργαζόμενοι συν-σχεδιάζουν και ελέγχουν τα αλγοριθμικά εργαλεία. Επιπροσθέτως, εάν οι εργαζόμενοι υποτάσσονται στα αυταρχικά αλγοριθμικά καθεστώτα στην εργασία, η ικανότητά τους για ενεργό δημοκρατική συμμετοχή εκτός εργασίας καταρρέει.

Η τεχνολογία που βασίζεται στο διαδίκτυο και η επιστήμη δεδομένων επιτρέπουν εγγενώς ταχύτερες, πιο άμεσες και πιο διαφανείς αλληλεπιδράσεις, δίνοντας στους πολίτες μεγαλύτερη δυνατότητα παρέμβασης και μια σαφέστατα πιο ουσιαστική φωνή στον τρόπο με τον οποίο κυβερνάται η κοινωνία και στο ποιος εκλέγεται για να τους εκπροσωπεί.

Για παράδειγμα, πλατφόρμες ψηφιακής διαβούλευσης όπως το Decidim και το Consul (δοκιμάστηκαν π.χ. στη Βαρκελώνη και το Παρίσι) επέτρεψαν στους πολίτες να συντάσσουν, να συζητούν και να ψηφίζουν από κοινού προτάσεις πολιτικής. Υπό αυτό το πρίσμα, η εκπαίδευση στις δημοκρατικές αξίες πρέπει να ξεκινά από τον χώρο εργασίας. Είναι απαραίτητο η παραγωγή της ΤΝ να πραγματοποιείται υπό δίκαιες και ασφαλείς συνθήκες, αλλά και η ενσωμάτωσή της στην εργασία να υλοποιείται μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες και διαφάνεια. Με τον τρόπο αυτό, θα διασφαλιστεί ότι η τεχνολογία δεν θα οδηγήσει σε μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας και σε πολιτικές που εξυπηρετούν αποκλειστικά εταιρικά συμφέροντα.

* Λέκτορας Διοίκησης Επιχειρήσεων, Aegean College/University of Essex